Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

21 08 2019

Smellingerlân

De earste tweintich jier fan myn libben ha ik wenne yn Drachten. At se of we it letter hiene oer earne wenjen, dan neamde in oar faak syn of har hikkke of tein plak. Mar ik sei noait ik wol nei Drachten werom. Ik hie der gjin langstme nei. Drachten wie hielendal net ferkeard, mar der waard nea in fonkje oanstutsen.

Jieren letter ha’k dêr yn de Lawei nochris in diskusje lieden oer hoe at je Drachten oantrekkeliker meitsje koenen. Immen sei doe “doch de kroegen hjir sneins ris iepen, dan komme de minsken wol”. De seal gniisde him stikken, mar boargemaster Middel wie lulk op my, we hiene inkeld hosanna blaze moatten oer Drachten. Doe waard ik ek balstjurrich en andere dat at der gjin hosanna is, kin je it ek net blaze. It is nea wer goedkaam tusken ús.

Dochs bin ik de lêste dagen grutsk op Drachten. Watte, elk dy’t ik kin wiis ik op de dieden fan de gemeenteried fan Smellingerlân. Want dat is Drachten. Ja, dat is wat yngewikkeld, mar Smellingerlân is de gemeente en Drachten it haadplak dêrfan. Wêrom at it wol de gemeenten Ljouwert, Hearenfean en Snits binne, mar net Drachten, leit yn it fiere ferline.

Smelle Ie, dat wie it haadplak fan de grietenij. Dêr stie in kleaster. En fan dat Smelle kaam Smellingerlân. It wie net mear as sompe hear. De mûntsen fan Smelle Ie ha sels noch de Mjoksgroppe, de Monninksgreppel tusken de Wide en Smelle Ie groeven. Mar yn 1625 wiene se dêr wol klear mei. Doe waard Smelle Ie har te smel.

Yn dy tiid  kaam oan de oare kant fan it wetter it griffemearde Aldegea op. Dat bleau oant 1816 baas fan de grietenij. Doe waachste ynienen de Pein wat, dus dat wie hiel efkes haadplak. Mar yntusken wiene de beide lytse mienskipkes boppe en ûnder de Drachtster Kompagnonsfeart wat yn ûntwikkeling kaam. Dy leine geunstich.  Noard Dragten en Súd Dragten, mei in g doe noch, groeiden nei elkoar ta. Doe ha se yn 1826 it gemeentehûs dêr oan de feart setten en sa waard Drachten berne. Haadplak fan Smeliesterlân.

Yn 1950 kaam Philips dêr en yn de 60 en 70 er jierren waard Drachten útboud ta it twadde plak fan Fryslân. It woe yn sân hasten eins wol 50.000 ynwenners ha. It woe it haadplak wurde fan at de trije noardelike provinsjes fuseare soene. Sa ûntstie de aksje, Smallingerland, zeg maar Drachten. Drachten moest it biedwurd wurde. Doe ha se sels noch besocht de gemeentenamme yn Drachten te feroarjen, mar dat ha wat âlde historisi tsjinhâlden. Dy fûnen dat se dêr net ferjitte mochten dat se ûntstien binne tanksij de mûntsen fan Smelle Ie. En dêr wenje no de rikere minsken fan Drachten oan ta of yn.

Gemeentes lykas Smellingerlân siz mar Drachten, sitte te prutsen mei allerhande fergunningen fan gasboarings. Dy ha yn Grins al soarge foar in totale fersakking. Mar der is ek noch de regearing dy’t logiserwize soargje moat dat der genôch jild yn it laatsje leit en dat wie altyd in soad gasjild. Dy gemeenten roppe sa no en dan wat, mar it is sa mar wer stil. Smellingelân hat it no oars dien. It hat it gewoan formeel ûnmooglik makke om yn harren grûn om te dollen. De bestimming fan bestimmingsplannen feroare. Dat se dêrmei ek it ferhaal oer de termyske waarmte fuortsmiten ha, wit noch net ien, mar dat hindert neat. Smellingerlân hat net wat sein, it hat wat dien. Dêr bin ik grutsk op.

Tuurlik ferlieze se it op de ein fan Wiebes en trawanten. Mar miskien is yn de tuskentiid it besef yn it hiele lân kaam, dat je miskien dochs wol fersichtich wêze moatte om rûnom yn de grûn te boaren. De wize werop Smellingerlân it dien hat smyt yn elk gefal formele diskusje op, inkeld wat roppe jout neat. Wiebes fynt dat ek en hat net de laeie yn hannen naam, mar it oerlitten oan de ried fan Steate. Want dan hoecht hy net yn elke gemeente nije diskusje te fieren, at oaren gemeenten it stokje fan Smellingerlân oernimme.

Myn Smellingerlân. It is net mear smel. It is grut. Ik bin grutsk. Mar nee, ik gean net werom.

 

Advertenties


Een reactie plaatsen

14 08 2019

Mûzemonumint

At je fûgel binne en je wol op fakânsje, dan gean je nei it súdwesten fan Fryslân. Fûgels ha it maklik. Se kinne der, sûnder CO2 út te stjitten, samar hinne fleane. En dan nei de greidefjilden dêr. Nei plakken wêr’t pompen steane, dy’t wetter troch hûnderten meters slang spiele. Dêr strike se del.

It is dêr hiel gesellich. Dêr sitte hiele kobbefamyljes. Roeken, mûzebiters en hoarnsskrobbers bin der ek in soad. Gewoane en sulverreigers gean  fan de sleatskant nei it midden fan de ekers. Dêr sitte ek al sa’n 20 eibers. Der fljocht ek in soad lytser guod tusken troch. Hoe gesellich at it ek liket, dat is it net. Se ha it nammentlik hielendal net oan tiid om tsjin elkoar te tsjirpen. Se binne oan it fretten.

Yn de Súdwesthoeke bin de boeren nammentlik tige gastfrij. Mei dy pompen en lange slangen. De pomp jaget weter troch de slang en de slang spuitet dat troch allerhande gatsjes oeral oer it lân. Pompen bin al hast nearne mear te krijen, de slangen wurde hiel hastich makke troch bygelyks seilmakkerijen. Guod oan elkoar naaid. Dat hâldt wol, en hoopje dat der net tefolle basten yn komme. Dat falt ta sizze de boeren.

Dat wetter giet oer de greide en dan de grûn yn. En ja, dan krije de bisten dêr ûnder de grûn in tsunami. Under de grûn sitte benammen mûzen. Der bin in hiel soad fan en dus lizze se ticht by elkoar. No dan wit jim it wol, dêr komme jonge mûzen fan. En dy krije fiif wike letter ek wer jonge mûzen. Dêr bin yn tsien wike mear mûzen as minsken yn Fryslân

Mar at de tsunami komt, moat de mûzen besykje omheech te swimmen. Dat slagget net elke mûs. Blub. Der fersûpe in soad. Mar in hiele binde rêdt it al op. En dy swimme dan rjocht yn de bek fan eibers, reigers, kobben, roeken en fansels mûzebiters. De lytsere fûgels pikke wat yn de bonkjes om, dy’t de grutte fûgels fuortsmite.  Gesellich.

Yn juny prate ik mei boer Gosse de Vries by Wâldsein. Dy begûn doe op dizze wize te wetterjen. Boeren bin eins benaud foar wetter. In reinbuike om it gêrs te waachsen is poerbêst, mar tsien sentimeter heger yn de sleat is ûnbesprekber. Dus ik frege Gosse hoefolle skea at hy ferwachte fan it op dize wize mûzefrij meitsjen fan it lân. In snee? Hy wist it net. Hy seach wol. Mar it wie de ienige wize om gjin mûzen yn de molke te krijen.

Hy hat it sjoen. Boer Jacob van der Wal oan de oare kant fan Wâldsein sei yn de krante dat de kij echt wol troch sleatswetter wosken gêrs frette. Dat dy molke net minder is. En it lân folle frisser. Hy is hielendal entosjast. At je him sa hearre, dan bliuwt hy wetter spuitsjen, ek al sit der gjin mûs mear yn’e grûn. It wetter sakket ommers moai del, want it grûnwetter is nei de tropejierren wat te leech. Fierder rint it wetter de sleat wer yn en dan kin it derút wei wer oppompt wurde en syn mûzedestruktieve plicht dwaan.

Wurk mei twa kear rindemint. Myn fersyk oan de boeren is no om alles goed te fertellen. Je net wer oan de kant lulle litte troch minsken dy’t sizze dat wetter ferkeard guod is. Sis it tsjin je eigen organisaasje, de LTO. Sis it tsjin de suveljongens. Siz it benammen tsjin de oerheid, provinsje en foaral tsjin it wetterskip Fryslân. Sizze dat se mei de klauwen fan de wetterkearders ôfbliuwe moate. Dat it wetter yn it feangreidegebiet bêst tsien sentimeter heger yn de sleatten kin. Undersikers ha ommers sein dat dát minimaal nedich is om feangreide te behâlden. Net langer wachtsje op proeven dy’t der net binne. Dat dogge we al tsien jier. Aksjespandoek: Wetter is better.

En de natoerminsken? Dy moatte har efkes stilhâlde. Sokke lûden moat inkeld út boeremûlen komme. Oars lizze dy bestjoerders en fergaderboeren fuort wer dwers. Efkes neat sizze. Lit de boeren mar. Lit de realiteit mar.

En at dy natoerlju al wat dwaan wolle, meitsje se mar in moai monumint fan in fersopen mûs. As earbetoan oan wetterboeren.

 


Een reactie plaatsen

07 08 2019

Befeiliging

Moandeitejûn, it rûn al tsjin tolven, stie ik efkes by it skûtsjefeest yn Wâldsein. Der wie ien grutte dinende massa foar kafee de Watersport. Se hiene musyk en út foarsoarch ek noch mar efkes in dekskipke yn de Ie dellein. En in taap bûten op de wâl. Fansiden stie in befeiliger it hear oer te sjen.

Ik fertelde dy befeiliger dat eartiids kafeebaas Frâns van der Molen  dêr bier servearde op de draaibrêge, dy’t der doe noch wie.  Brêgewachter Gaps draeide gewoan tusken it bier útsuteljen  troch. En Frâns rôp doe “de hiele wrâld is myn terras”.

De befeiliger gniisde. Dat hie hy ek wol oan tiid, want der wie net ien dy’t dwers lei. Fleurich folk. Hy moast der lykwols al stean, want oars hie it kafee net iepen kinnen, hie der net musyk west en hie der net in dekskipke yn de Ie lein. Dêr wurde de no fleurige minsken dan net fleurich fan. Se twinge de pakesizzer fan âlde Frâns it mar wol te dwaan. Mar goed ek, want efkes letter stie pake sels der ek noch te dûnsjen.

We ha optheden yn Fryslân in soad fleurige barrens. En oeral moat befeiliging by. De betingsten weroan in organisaasje foldwaan moat  binne frij swier. It is net mear aardich dat al dy entosjaste frijwilligers, dy’t wat op tou sette wolle, safolle fan dy betingsten op harren pantsje krije dat se der wolris tsjin op sjogge om de organisaasje trochgean te litten.

De oare kant fan it ferhaal is dat der op guon plakken safolle ferkearde dingen bard binne, dat je der net mear ûnderút komme. Dat betsjut dat we no allegear saken betinke dy’t miskien, mar wierskylik nea, barre sille, mar wêr at je wol rekken mei hâlde moatte. Der bin al skûtsjeorganisaasjes dy’t frege binne nei in ûnderkommen foar de 10.000 besikers, yn gefal fan in needsitewaasje.

 

Wy kinne ús gjin inkele foarfsteling meitsje fan in needsituwaasje werby 10.000 besikers fan in skûtsjewedstriid ûnder dak brocht wurde moate. Ek al reinde it ferline wike, se bleauen moai sitten. En seit dy fergunningsamtner: at der dan 10.000 minsken binne moat der ek plak foar 5000 auto’s wêze, wêr set jim dy del. Ik leau dat se doe op de Lemmer sein ha dat se dy 10.000 minsken dan mar yn dy 5.000 auto’s proppe, dan bin se teminsten feilich foar in dikke sniebui.

De betingsten komme fan de oerheid. De oerheid is formalisme. Yn dit gefal gemeentlik formalisme. En benammen yn elke gemeente eigen formalisme. Dat makket it foar bygelyks de SKS betiizjend dat se net ien fergunning oanfreegje kinne. Formalisme betsjut ek dat it tal betingsten aloan grutter en oars wurdt, want oars ha dy amtners neat te dwaan. Dêrtroch wurde dan ek de tiidstippen werop je de fergunningen oanfreegje moatte, hieltyd earder. Want oars kin se it op it gemeentehûs net goed besjen en der oer âldehoere en wer nije betingsten betinke. Mar Frâns hat mei de Krystdagen echt noch net oer in dekskipke neitocht.

Bestjoerders (oant de boargemaster ta) fan gemeenten fine it ek oerdreaun. Se kinne net oars. Stel je foar dat der dochs wat barre soe. En net te ferjitten, wy meitsje dy eveneneminten aloan grutter,  want wy fine it moai.  Allegear der hinne.

We bin hjoed allegear op Hurdsyldei op de Snitswike. Of by de hynders yn Bûtenpost. Of by de freule yn Wommels. Of by it skûtsjesilen op de Lemmer. E-day yn Fryslân. Evenmintendei. De wettersportferiening KWS yn Snits, de Stichting  Paardensportcommissie Buitenpost, de Stichting de Freule en de sylferiening de Zevenwolden op de Lemmer ha de ôfrûne winter har bryk skreaun om de fergunningen binnen te krijen. It sil slagge wêze want oars hiene we yntusken al heard dat der hjir of dêr wat net trochgiet. Ik doar net te tellen hoefolle befeiligers der hjoed warber wêze sille, want der is ek noch wol folle mear rûnom yn de provinsje.

Dy provinsje soe der goed oan dwaan troch in effektieve Veiligheidsregio sa yn te klaaien, dat der net aloan yn de fergunningen fan besteande eveneminten elke kear wer wat feroarje moat, omdat ien of de oare hapsnurker wer wat nijs betocht hat.


Een reactie plaatsen

31 07 2019

Droech

Sa droech as hop, sei ús mem eartiids altyd. Letter fûn ik dat wol  frjemd, want doe hearde ik dat je fan hop bier meitsje. No en dat is alhiel net droech. Sterker, dêr sûpe we optheden amers fol fan op. Dat litte we net op it lân rinne, want dan wurde mûzen dronken.

It betsjut dat de droechte soarget dat ek Fryslân in soarchsum wetterskip hat, dat oer in pear dagen, miskien hjoed al, melde sil dat it dreech is om earne noch wetter wei te krijen. It grûnwetter stie ferline jier al in heale meter leger, dat wurdt no noch in kear sa slim. It Woudagemaal yn Lemmer en it Hooglandgemaal yn Starum wurde  nije wike ombout, dy meie inkel noch wetter ynlitte.

Dat komt allegearre fan it waar en it waar is fan it KNMI. Dat it ek yn Fryslân té droech is kin it KNMI neat skele. Sy sitte oer jim yn. Se struie dêrom mei koades.

Koade geel is in mooglike kâns op gefaarlik waar. Mooglik. Dêr sjocht dus net ien nei. Koade oranje betsjut dat der kâns op eksteem waar is. Jo kín der oerlêst fan krije. Kâns en kin. Lit mar. By koade read moat je wat dwaan. Wat, dat is net bekind, mar it waar wurdt mienskipsûntwrichtsjend. Dêr kin ek nimmen him wat by foarstelle. Dus we sjoch wol, it waar kin je net bepale, we harkje net nei de koades.

It soe ek better wêze dat we konkrete stappen nimme. Dat we ús realiseare dat Gerrit Hiemstra miskien wol gelyk hat. De waarman fierd op twitter in fûle striid mei lju dy’t sizze dat it klimaat net feroaret. Dat we neat hoege te dwaan. Gerrit seit dat wy it waar fernield ha. En dat moat we sels ek wer goed meitsje.

We moat ús dus realiseare dat it de kommende jieren lykwols droech bliuwt. Ja, der kin wol in bui rein falle, dat is ek noch faak in koade oranje-ekstreme bui. Dêr ha we te min oan. Boeren ha leaver seis dagen in motreintsje. Ekstreme reinen bin insidenteel. We komme simmers oanien ta deselde of noch hegere temperaturen as no. Dan kin we jierren troch mei dat ûnsingedoch fan waarmte-rekords en sa. Ja, it wie yn  1944 in hite simmer. Dy fan ’76 ha‘k sels noch meimakke. Wat ynteresseard it my no dat it ferline wike yn Starum 36,2 wie, ik ha ek al lêst by de 35.9 dy’t ik earne oars hie.

It betsjut dat we echt wat dwaan moatte en net yn sliep falle mei it harkjen nei koades fan in organisaasje dy’t seit dat der bêst kâns is dat…. Gerommel yn de marzje. We moat ús realiseare dat it hjir stadichoan hiter wurdt.

Dus it wetterskip moat earne in kwak wetter weihelje. Dat is nuodlik want Amsterdammers ha de Iselmar nedich om leech te drinken en seewetter mei al dat plestiek wol net troch ús kranen hinne. Dy gemalen kin dus sowieso wol ticht. We moat oare wetteropfang ha. Fan dy ekstreme buien. Net in sleatsje, nee grutte bakken fol. Fan sa’n 70 meter heech en in pear kilometer breed. Dêr sette we sinnepanielen op, mar dy moat we efkes oant de kant skoue at it ekstreem reint.

Presies, ûnsin. Dat kin we noait foar elkoar krije. It is, lykas by it klimaatferhaal en wat je dêr oan dwaan moatte, in hieltyd sykjen nei nije metoades dy’t je fan pas komme. It moat yn Europa mooglik wêze dat de snie en rein dy’t hjir yn de bergen falt op ien of oare wize hjir hinne te krijen. En yn oare droege lannen. En je sil produkten meitsje moatte dy’t tsjin de droechte kinne. Sa sil we oan de gong moatte.

We ha noch net mear as in pear koades. En hiteplannen dy’t sizze dat je genôch drinken ha moatte. En net yn de sinne sitte. Dat wisten we beide al. Mar de echte mienskipsûntwrichting is, dat we ús net realiseare dat al dy berjochtsjes oer in waarmere see, mei frjemde fisken dy’t oanspiele, mei tige frjemde insekten, mei oare fûgels in nije tiid oantsjutte. Dat Nederlân, nettsjinsteande bewolking en rein  hjoed, tenei in tropysk lân is.

 


Een reactie plaatsen

24 07 2019

Unsin

We sitte yn  komkommertiid. Yn it Frysk: de ûnsintiid.

Ferline wike wie de safolste útspraak fan rjochters oer Srebrenica, in stik skiednis út de foarige iuw. Oare rjochters hienen earder oardield dat de Nederlânske skuld oan it fermoardzjen fan tûzenen moslims 30 persint wie. De rjochters fan ferline wike brochten dat wer werom ta 10 persint. Persintaazjes skuld?

De skuldige is degene dy’t se fermoardzje litten hat. De VN hie in missy om soks safolle mooglik foar te kommen, dus dêrfan kin je sizze dat se har wurk net goed dwaan koenen. En dan kin de VN wer tsjin Nederlân sizze dat se it net alles like goed dien ha. Punt. Mar wat dogge wy ússels sa wichtich fielende Nederlanders: we plúzje dat jierren en jierren út, donderje in hiel soad jild oer de bolke, om de skuld dan op te dielen yn persinten. Undraachlike ûnsin.

Elke kear at sjoernalisten keninginne Maxima treffe, dan roppe se oer it stekje fragen oer har moeting mei in Saoedische kroanprins. Bin dy sjoernalisten no sa dom dat se net witte dat Maxima neffens ús wet neat sizze mei, sels al soe se it wolle. Nee, de bázen fan dy sjoernalisten bin sa dom. Want dy sette ek noch alle dagen wer yn de krante dat Maxima neat sei. Unsin dus.

Der is ek leave ûnsin. Op Skier sil elkenien tenei hoeden wêze mei plestik. Der sa min mooglik fan brûke. Prima. De ynfloed fan de griene en linkse boargemaster tink. Mar no sizze se, dat se dat dogge fanwege de kontenerramp. Dan soe sa’n ramp earne goed foar wêst ha en minsken op in beter paad brocht ha. Wat in ûnsin.

De nije gemeente Waadhoeke sil ynkoarten omdoopt wurde ta gemeente Twaspjalt/tweespalt. Dat komt omt de ried de meast domme beslissing naam hat, troch gjin beslissing te nimmen. Op de plaknammebuorden mei de Fryske namme boppe, bliuwt dat sa. En dêr’t de hollânske namme boppe stiet, bliuwt dat ek sa. Dus bliuwt elk eameljen. De djipFriezen, de Hollanders en de lju dy’t fine dat je as gemeente ien belied ha moatte. Dat eameljen duorret noch wol efkes want der moat earst noch in proefproses foar de bestjoersrjochter komme. In proefproses. Nee, da’s net yn persinten. Dy proefrjochter sil beslisse dat de nammen tenei mar njonken elkoar moatte. Alinnich dan begjinne dy djipfriezen wer te seuren dat de Fryske namme earst moat. En de oaren fine dat sý earst moatte. Unsin gedoch.

It wichtigste yn guon minskelibbens is in festival. Musyk, dûns en oare aardigheden. En je kin dêr alles fan fine, mar at minsken dêr dagenlang omhingje, lachgas opsnúve en bier drinke, en hieltyd  deselde musyk hearre, dan moat it foar harren tige moai weze. Der gean kloften folk hinne.

Oaren fine der neat oan: tefolle drokte, tefolle leven, tefolle drank en tefolle ynbreuk op de natoer. Festivals bin har tefolle. Der bin yndied noch al wat, mar it betsjut dat se wol besteansrjocht ha.

De oerheid moat hieltyd de beslissing nimme. Dy oerheid swalket tusken seurders en festivalgangers. Komt op in siidpaad. In dei koarter. In oar plak. Musyk oant alve oere jûns. Earne oars parkeare. De boksen moat nei de kant wêr’t de minste omwenjenden wenje.  Organisatoaren fan festivals ha dêr gjin sin oan en smite de handdoek yn de ring. Dat fine de minsken dy’t graach komme mochten ferfelend. Dus eamelje, eamelje , eamelje en it is komkommertiid yn de sjoernalistiek, dus elke eamelkont komt oan it wurd. En net ien krijt syn sin. Da’s de ûnsin.

Minsken dy’t  fan fakânsje weromkomme, wurdt frege attint te wêzen op legionella. Elkenien wurdt adfiseard om it wetter earst fiif menuten trochrinne te litten, foardat je wetter drinke, kofjesette of ûnder de doesj stappe.

It is al moai waarm optheden. Hjoed giet der dêrom fan it wetterskip wierskynlik in boadskip de wrâld yn dat wy net langer as fiif menuten ûnder de doesj stean meie, omt we oars tefolle wetter fergrieme. Dus je komme tus, litte de kraan fiif menuten streame en dan kin je  dus net mear ûnder de doesj. En at je ek noch lavendel meinaam ha út it bûtenlân moat je earst fiif dagen yn quarantêne. Wat in ûnsin.

 


Een reactie plaatsen

17 07 2019

Twaspjalt

In lyts sintsje yn in berjocht op de Omrop oer de Spitkeet op’e Harkema brocht my hielendal yn de betizing. Earst efkes útlizze: It parkearterrein by de Spitkeet moat nammentlik wat grutter wurde. Dat is logysk want wy hâlde hieltyd mear fan histoarje. En jo moatte yn it nei-kulturele-haadstêdjier sa no en dan wol sizze: “ik ha fannemoarn efkes yn it Jopie Huisman Museum west”. Of “we ha de bern mar efkes meinaam nei it Planetarium, nijsgjirrich”. Of  “… en doe ha we ek noch efkes yn de Spitkeet op’e Harkema west”.

Ik sis no spitkeet, mar it is it iepen loftmuseum de Spitkeet. Spitkeet is it geve en moaie Fryske wurd foar plaggenhut. Dêr wennen Drinten yn, yn Fryslân wennen earme lju yn in spitkeet. Mear koene se net betelje. At je dêr yn it museum om je hinne sjogge, kin je gewaar wurde hoe’t de earme minsken fan likernôch 1850 oant de oarloch fan 40-45 har eigen went makken. Se wennen yn holwenten bygelyks, gewoan yn de grûn. Of mei 4 gesinnen yn ien hok wat se dan de Mallemolen neamden. Of letter yn lytse hûskes fan minne stien. Je kin it allegear sjen yn it spitketemuseum Harkema.

At de besikers dêr de echte Spitkeet yngeane stompe se har de harsus. Spitketen wienen nammentlik net heech, want earme minsken hiene gjin leiders om wat hegers te bouen as at se sels wiene. Ynj spitketen wennen hiele lytse wâldminskjes. Ja, dat klinkt rasistysk, mar ik wie ris mei Rinze Zijlstra op reis om syn nije gemeente Smellingerlân te besjen, doe moasten we ek yn de lêste spitkeet sjen, wêr’t noch lju wennen. Dy stiene tsjin ús middenrif oan te praten.

No ha’k genôch reklame makke, dus moat it parkearterrein seker útwreide wurde.  Mar dan dat iene sintsje wat der by stie. “Dêr moat dan ek in laadpeal  foar elektryske auto’s komme”. In elektryske laadpeal by de Spitkeet. Da’s in contradictio ynterminus. Ik smiet it berjocht lulk yn de hoeke.

Dêr ha’t it wer weihelle. Fanwege de Tike. De Tike leit net sa heule fier fan de Harkema ôf. Der stiene eartiids ek spitketen. Watte, dêr stie yn 1700 in kwak spitketen tusken de buorkerijkes. Dit spitketelân waard pas yn 1952 in doarp. Dat kin je noch fernimme, want se bin dêr noch net folwoechsen. Se ha spul yn harren mienskip op in wize dy’t hast net mear foarkomt.

It giet om de skoalle. De Gielguorde. In kristlike basisskoalle. Dy moat neffens it bestjoer fan dy skoalle fuseare mei de de Leister Igge yn de Pein. Da’s in gearwurkingsskoalle. Guon âlders fan de Tike wolle dat net. Dat kin. Dêr kin je oer diskussieare. Mar dat gie yn de Tike noch al wat fierder.

Oant bedrigings ta. “At de skoalle fuseart dan sil ik jim….. “. Mar it wie net inkeld wat wyld wâldmanspraat. Bryfkes op de doaren plakke. Bedrigings, nei bestjoer en personiel, dy’t seine dat fúzje better wie foar de bern. Sterker, doe sei it bestjoer: at der gjin fúzje komme mei, dan slúte we de skoalle likegoed. Gûlende âlders op it skoalplein, dy’t har fielden as spitkeet-folk, wat net mear telt waard. In skoalbestjoer dat net goed kommuniseare koe mei de âlders. Koartsein, twaspjalt op de Tike.

It CDA smiet yn de ried fan Smellingerlân in moasje op tafel om de skoalle bestean te litten. Dy waard unanym oannaam. Doe tocht ik , mar dat lês je nearne, mar miskien is it wol in kwestje is fan fyn en grou. It ferhaal giet hieltyd dat it wichtich is dat bern yn eigen doarp op in lytse skoalle wat persoanliker ûnderwiis genietsje. Mar soene de Tykster âlders net benaud wêze foar in gearwurkingsskoalle.

At dat al of net sa is, makket trouwens neat út. Der ferdwine mei de simmerfakânsje tsien skoallen yn Fryslân. It is de nije tiid, net mear tsjin te hâlden. It moat fanwege jild en ûnderwiisdoelstellings. En der bin te min masters en juffen om de skoallen bestean te litten. De mienskip spjalte troch sa’n situwaasje is dus net mear fan dizze tiid.

Mar hé, at de tiid echt oars is, dan kin der ek wol in elektryske laadpeal njonken de Spitkeet komme.

 

 


Een reactie plaatsen

10 07 2019

Rûpen en mûzen

Ik woe it hjoed ha oer de, en no sis ik it efkes yn it hollânsk, de “eikenprocessierups”. As gesachsgetrou kollumnist sykje je dan de Omrop Fryslân-berjochten op om dêr it goede Fryske wurd foar te finen. Nee. Dêr stie ynearsten ek “eikenprocessierups”. Da’s frjemd. At in hurdfytser yn de Tour de France oer de kop giet dan brekt hy neffens de Omrop syn kaaibonke, dat ding wer’t 99,9 persint fan de Frysktaligen gewoan sleutelbeen tsjin seit. Mar de “eikenprocessierups”, dy’t talriker oanwêzich is as it tal Fryske wurden wat bestiet, moat as hollander fierder troch it libben. Dêr waard ik wat nitelich fan.

Dus nei de staveringshifker, wêrfoar Sietske Poepjes 40.000 euro betelle hat oan Microsoft. Neffens Sietske soe ik dan alhiel flaterleas Frysk skriuwe kinne. Ik ha’m downloaden. Myn kompjoeter seit dat ik dat goed dien ha. Mar it is my net slagge him te brûken. Sokke spultsje bin neat foar digikloaten lykas my. Microsoft sil it freed echt foar my regelje.

Mar dêr hie’k no noch neat oan. Dan mar wer fia google. Mar de Fryske Akademy en it Frysk wurdboek seine dat it wurd “eikenprocessierups” neffens harren net bestiet. En wat net bestiet hoege we net te fertalen, sizze se. Mar ik ha dy bistjes sels sjoen. En ik ha it wurd “eikenprocessierups” wol tûzend kear lêzen. Elkenien wol. We hienen it der fannewike ek noch oer. Immen dy neamde it hiel serieus de ikel-konsepsjerûp, want presentatoaren bin ek net hiel dúdlik yn swiere wurden.

We ha der gjin Frysk wurd foar. De omrop hat moandei dochs mar keazen foar ikeprosesjerûp, mar wêrom moat dy hiele roomske optocht der hieltyd by. Ja, omt se yn lange slierten oan elkoar en de ikebeam fêstsitte. Sil we it tenei dan mar gewoan de ikelrûp neame, dan wit elk wat der bedoeld wurdt.
Want elkenien wit no al dat je net mear ûnder ikebeam stean gean moatte. Dan jokket it as de hel. Net iens wize nei sa’n beam. Alle bewûndering foar dy gemeentemannen dy’t lintsjes oan de  ikelrûpsike beam hingje. It fernuvere my wol wat dat der blykber ûnfoldwaande lju binne dy’t de rûp bestride kinne. Der ha wolris faker grutte kloften rûp west. En at je in bytsje fan de natoer witte dan koene je dit dochs oankommen sjen, want dy ikelrûpen ha om de dei konsepsje.

Krekt as de mûzen. Dy ha ek neat oars te dwaan as op elkoar omhingje en dêr krij je lytse mûskes fan. At se dan mei in hiel soad binne, bin it frekt aardige bistjes. At je nammentlik net mei buorman-boer kinne, dan set je gau je lân ûnder wetter en dan swimme dy mûzen, foar safier at se net opfretten wurde troch kobben, roeken en reigers, nei buorman. Dy set dan ek syn lân ûnder wetter en sa is de hiele súdwesthoeke optheden mear wetter as by de oerstreaming yn 1825. It wetterskip is al wer benaud, want dat wetter sakket hiel hurd nei dy droechte ûnder de grûn en safolle wetter is der aanst net. Oan de oare kanten merkbite boeren no wol, dat wetter op it lân bêst wol kin.

Aardich is ek dat der twa mûzefolken binne en dat dy oarloch ha. De iene groep is wat sterker as de oare en se jeije de oaren krekt salang efternei dat dy dan harakiri dogge boppe it Jelte-akwadukt. Dêr rêdde se moarns hûnderten deade mûzen op, dêrom kin dy lju net hieltyd ikelrûpjeije.

Wat my dan wer ôffalt is, dat de Partij voor de Dieren net sein hat dat der oan beide kante dakplaten op dat akwadukt komme moatte, sadat dy mûzen trochrinne kinne. En wer boeren pleagje. Der rekkenje wy dochs op, sa’n Partij. Mar nee. Ik hear se ek net oer de rûp en dêr wurde dochs miljoenen fan fermoarde. Ek de PvdD hat der blykber tefolle jokte fan krigen.

Wolf of skiep. Se witte it net. Mûzen of molke. Ikelrûpen of jokte. Ik frege lêst immen wa’t eartiids de predator wie fan de stienmurd. Hy tocht hiel lang nei en sei doe ……. de mins. Der komme optheden nochal wat ferfelende bisten op ús ôf. Sil we dêr tenei sels mar wer mei rêdde?