Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

01 07 2020

Nei Grins

Lutz Jacobi fytste snein fanút har Wergea nei Warten. Doe it Leechlân yn, rjochting Grou. Ynienen seach se hege, grize, beweegjende bergen boppe de toarre greiden útstekken. Lutz skrok har it lazerus, skille daliks nei steatsiktaris Stientje van Veldhoven en rôp “se ha de MSC Zoe loslitten. Dy fart hjir troch it kanaal”. Jim begripe dat de Waadferieningsdirekteur noch altyd lêst hat fan nachtmerries oer dat kontenerskip.

Stientje riidt hurd nei de Foanejacht en seach dat it net de MSC Zoe, wie mar de CarinAlexander. Twa nammen, mar dat mei ek wol foar sa’n grut skip. It earste 135-meterskip wat ea oer it kanaal kaam. Grint foar de Tille. Stientje knikte, dat hiene se ommers ôfpraat. Goed outilleerde skippen fan 135 meie tenei ek op it Prinses Margrietkanaal.

Je ha rûchwei trije maten binnenfeartskippen. Doe’t Hylke Speerstra en ik begjin 70-er jieren by it skipperswykblêd Schuttevaer sieten, fûnen we de nije 86 meterskippen al hiele jûkels. Logysk, we wiene grutbrocht mei de ferhalen fan de âlde skûtsjeskippers en opgroeid mei lytse moterskipkes. Spitsen fan 40 meter, oars koenen se net troch de Belgyske slûzen. Letter de Kempenaars, dy wiene sawat 50 meter. Dus de 86 meters wiene bakken. Letter kamen de 110 meterskippen. Earst fan Dútslân nei Rotterdam, mar úteinlik bin se ek op de rûte Lemmer-Delfsyl kaam.

De provinsje Fryslân makke yn dy tiid hastich alternative rûtes foar de rekreaasjefaart. It blykte lykwols dat fakânsjegongers omfarre net oan tiid ha. Boppedat hat rykswettersteat it kanaal oernaam. Dy tinke hielendal nearne om. Sterker, wit jim dat der net iens kriteria sa as breedte en djipte binne foar in kanaal om dy 135 meter skippen hawwe te kinnen. Dat bepaalt rykswettersteat gewoan út de losse pols. Ekstra fergunnings.

De Iselmarslûs by Lemmer is 260 meter, dus dêr kin mar ien 135-er yn. Dat betsjut dat frijwol alle rekreaasje aanst troch de Lemster gemeenteslûs moat, dat wurdt in pandemonium troch Lemmer. Dizze CarinAlexander is hast 12 meter breed, dat kin krekt. Mar 135 meter skippen bin der ek fan 14 meter, dy wol se hiir aanst ek ha. Dy farre alle brêgen der dus út. Hy hie no 2750 ton split yn, mar kin der 3800 yn ha. Dan stekt er al gau mear as trije meter. De saak sil dus ek wer útbaggere wurde moatte, at der aanst mear fan dy jûkels troch Fryslân farre.

Nee, ik sis net fan: net dwaan en dat alles fan eartiids better wie as no. Mar je sjogge yn alle geledingen fan de mienskip dat de technyken altyd hurder gean as it meitsjen fan romte foar dy technyken. It kanaal is hjir noch net klear foar. No hoegde dizze noch net fierder as de Tille, mar fierderop yn Grins is it seker noch behelpen.

Stientje riidt tefreden wer nei hûs. Mar doe skold ús deputeare Avine Fokkens har de bealch fol omt se dat o sa positieve Lelylijnrapport yn har ûnderste laad kwakt hie. Sa fan: dan kin aanst in nije regearing der wol nei sjen. At dy al ea formeard wurde kin yn dit politieke lân fol ienlingen.

Tanksij Avine en de Ljouwerter Krante witte we no: foar 6,5 miljard euro yn 90 menuten fan Lelystêd nei Grins. Da’s de ôfwaging. Ik tink dat je mei in auto sawat like hurd kinne. De oare ôfwaging is dat Emmeloard en Drachten dan oan it spoar komme. Mar krekt dizze beide plakken binne tige goed ûntwikkele, sûnder in stasjon te hawwen.

Us deputearre knokt der lykwols yngreven foar. Prima. Inkeld, wat ha de bewenners fan Fryslân der eins oan. At je, sis mar, yn de buert fan Boalsert wenje gean je echt net fia Hearrenfean mei de trein nei Emmeloard. At je boppe Ljouwert wenje gean je echt net oer Drachten om in kear nei Arjan Robben te sjen. En de Fryske mienskip is o sa miljeubewust, mar sil de auto nea ynruilje kinne foar it spoar.

En efkes ûnder ús frou Fokkens. At de skipfeart allegear fan Lemmer nei Grins giet, at de trein ek dy rûte nimt, dan ha se yn Ljouwert dochs gelyk dat se it stasjon mar wer yn de âlde kleuren skilderje. Want dêr komt dan noait mear wat lâns.


Een reactie plaatsen

24 06 2020

Mienskipsfentiel

Yn  de nacht fan sneon op snein bin der twa heakekruzen skildere op it Alde Hearehus. Dat stiet oan it Hellingspaad yn Starum. Omrop Fryslân neamde it net skildere, mar kladde. No, dat fûn ik net. Ik fûn it foar in amateur noch net iens sa gek. Moaie foarse heakekruzen, dúdlik wat it wie.

Twa man oan it skilderjen west tink, want de kruzen stiene netsjes op oardelmeter fan elkoar. Ien mei in grutte sirkel der om hinne. De oare in keal heakekrus. Mar se hiene de kwaste efter litten. Dan koe der om dy oare ek noch wol in sirkel skildere wurde, at men dat woe.

Dy houten muorren fan it Hearehûs, dy’t eartiids helgrien wiene en no tsjin it swarte oan, dy noegje ek wol út om der wat op te skilderjen. Oars springt dy muorre der wol hiel bot út yn de fierder stieneftige rêstige winkelstrjitte fan Starum.

It âlde hearehus fan Starum is in restaurant. It heugt my dat der in hiel soad lju dêr in restaurant yn begûn binne. Mear sis ik net. Der sitte no al wer nije lju yn. Dy woenen de kruzen der daliks wer ôfhelje, mar dat slagge net. De skilders hienen in âlde bus terpentynferve brûkt. Tsjintwurdich is de ferve op wetterbasis, dan kin je makliker skjin meitsje. Dat woe no net. Dus hienen se earst de starumer flagge der mar oerhinne hong.

Eins wie dát wat frjemd. De eigners fan it hearehûs bin nammentlik no Bas Kruidhof, dy swaait mei de Grinzer flagge, en Bohdi Niermans, dy wappert mei in heal yndysk flagje. No, jim begripe it fierder wol.

Tagelyk waard op’e Jouwer in monumint fernield. Dat wie op 4 maaie delset troch in pear minsken op oardel meter ôfstân. De o sa moai troch lytse paadfiners by elkoar sochte kleurde stientsjes wienen alhiel as symboalen yn elkoar prutst, jierren wurk hân. De betinking dat we 75 jier lyn yn frijheid kamen fan de oarloch. De Jousters dienen de pet efkes ôf at se troch it parkje Te Huivre kuieren, want dêr lei it monumintsje. Dat hoecht no net mear, want fan it monumint wie in stientsjemjuks makke.

“Wy hoopje echt dat dejinge dy’t dit dien hat, spyt krijt. Dit moat in learmomint wêze yn syn of har libben”. Dat sei foarsitter Jan Vermaning fan de Betinkingsstifting fan de Jouwer nei oanlieding fan it fernielen fan dat monumintsje. Dat sintsje ha’k útskreaun. En ik sit der no al oeren nei te sjen.

Want ik wit it net. Ik wit inkeld dat beide berjochten mei in skouderopheljen heal lêzen binne troch in ferrekt lyts bytsje minsken. Lit stean dat dêr ien fan betocht hat hoe’t je de lju dy’t dat dienen  oan it ferstân krije kinne dat se der spyt fan ha moatte. En dat der wierskynlik in soad bier yn sitten hat, dan doch je soksoarte dingen.

Je sitte mei dit waar gauris mei in pear minsken jûns wat te keuveljen. Under it genot fan ek in pilske. Sa lang net by elkoar west. En elk is it o sa iens: diskriminaasje is net goed. Mar dan hoecht noch net elk de strjitte op te gean yn Amerika of hjirre nei elke deade swarte. En se moatte net oan ús swarte piet komme. En se moat ek fan ús bylden ôfbliuwe. Is der noch in pilske.

Foarsichtich freegje: moat wy ek net wat dwaan. It kin toch sa net mear. We moatte al dy minsken dy’t soks dogge dochs oan it ferstân bringe dat it sa net langer kin. Dat alles útrint op fernielen, slaan of noch slimmer. Of sa’t D66er Roger van Boxtel fannewike sei: ach, dat is het ventiel van de agressie in de samenleving. No it is krekt of sit it fentiel ferstoppe. Of sa’t buorman seit: sa sit de wrâld no yn elkoar jong.

Yn Starum bjinne se har dea om dy terpentynferve heakekruzen fan de muorre te krijen. Op de Jouwer bringt Jan Vermaning in bak stientsjes nei de mileustrjittte. En foar it provinsjehûs springe se as idoaten om de Regenboogflagge hinne, yn de gedachte dat dy wat feroare ha soe yn it tinken en it noait sels wat dwaan fan de mienskip.


Een reactie plaatsen

17 06 2020

Byldenstoarm

Op it Hofplein yn Ljouwert stiet it byld fan ús heit. Willem Lodewijk van Nassau Dillenburg, stêdhouder yn Fryslân en letter ek yn Grins en Drinte. Net dat hy sa foar noardelike gearwurking wie, mar it soarge  dat hy foarop rinne koe yn it Nederlânske leger.

Hy hat safolle Spanjaarden dea makke dat dy hun neisaten al ûnderweis binne om no syn stânbyld del te heljen. Se sille holpen wurde troch  tsjinstwegerers, want hy hat de discipline ynfierd yn it leger. No en dan helje wy as wraak Caspar di Robles, de Stienen Man fan Harns, ek del. Dy siet by de Spanjaarden.

Byldenstoarm. No bin de measte bylden yn Fryslân ûnskuldich of abstrakt. En we ha hjir bylden wêrfan we yn de provinsje net witte wat foar lju at it wiene. Sa moat we Brechtsje, Teuntsje en Tsjotsje yn Iisbrechtum mar stean litte. Lykas Tryntsje en har soanen yn Oentsjerk. En lit Afkes Tsiental yn Wergea ek mar stean, lykas Sybren de Jong yn Koudum, Sibbeltsje Gjaltema fan Gauw. En fansels meester Lok fan Ravenswâld.

En de hillige Friezen komme we ek net oan: Titus Brandsma, Eise Eisinga, Hendrik Bulthuis, Bintsje, Menno Simons, Pim Mulier, Gysbert Japicx, Hotze Schuil, Hotze de Roos, Waling Dykstra, Abe Lenstra en de Elfstedenrider.

Mar wat moat we yn Hylpen mei Peter Tazelaar. It wie ien fan de earste Engelandvaarders, mar letter assistent fan keninginne Wilhelmina. Har eigen oerbeppesizzer sei lêsten dat dy har temin oanluts fan de minsken dy’t hjir weihelle waarden yn’e oarloch. Dus del dat byld.

En doch dan dy oare fasal fan Wilhelmina, Piter Sjoerds Gerbrandy, dy’t yn Snits stiet, der ek mar by. Dy gie ea ek noch swier bewapene nei Den Haach om de revolúsje fan Piter Jelles Troelstra tsjin te hâlden. En helje yn Ljouwert dan fuort dy Troelstra mar del, want dy elitêre sosjalist sette doe net genôch troch.

Anton Wachter yn Harns ha’k sûnt de literatuerlist op skoalle in etterke fûn, delhelje. En de dichter Herman Gorter dy’t yn Balk stiet, waard as mennist letter kommunist. Der bin sat lju dy’t dêr net oer kinne: yn de Luts. In oare dichter, Jan Jacob Slauerhoff dûkt yn Ljouwert en Flylân op, delhelje. Dy skreau dichtbundels mei as titels Mo yang ke en Yoeng poe tsjoeng. Chinees, dat kin nei de corona dochs net mear. En Havank wie in sûplap, dy wol we ek net mear sjen.

Mata Hari siet doe’t se krekt troud wie as grand lady yn Indië. No dan profitearden je fan je posysje. Sa ek Egbert Douwe de Jong fan de Jouwer, dy helle yn 1773 al oasters guod op. Dat gie fêst ten koste fan dat earme folk dêrre. Sa ek ûntdekkingsreizgers as Willem de Vlaming fan Flylân en Willem Barendsz fan Skylge. Dy lêste wie sa wreed dat hy in hûs boude foar syn folgers, sûnder sintrale ferwaarming.

Kardinaal De Jong fan Amelân soe ûnderskieden wurde foar it rêdden fan minsken yn de oarloch, mar doe blykte dat syn neiste meiwurker syn oarlochsmisdiedige neef rêdde woe. Miskien hat De Jong dat wol witten. Gjin ûnderskieding. Wol in byld op Amelân. Dat kin de Waadsee wol yn.

Op Skylge stiet de plantkundige Victor Westhoff, dy socht helmgêrs by peal 8. Mar dy doogde alhiel net. Hy sei dat protestanten better op de natoer pasten as roomsen, want dy frette alles op.

Dêr hie Fedde Schurer, dy’t no noch dreamerich op in Hearenfeans terras stiet, ek lêst fan. Hy siet sawol foar de kristliken as foar de sosiaal-demokraten yn de polityk. Dûbelfluiter. At we him delhelje, wurde we holpen troch alle net-Frysk fersteande rjochters. En Bonifatius yn Dokkum ha we yn  754 al delhelle.

It froutsje fan Starum wie in kribbich deun wiif, de haven yn. Grutte Pier en de stien fan Warns kin ek wol fuort. We skamje ús dochs dea dat we doe dy Hollanders sa te liif gienen.

Uteinlik bliuwt der mar ien byld oer wêr’t niet ien oankomme mei. Dat fan Anne Woudwyk oan de Gauke Boelenstrjitte yn Drachten. It anti-apartheidsbeeld.

Of litte we Pieter Stuyvesant yn Wolvegea ek stean. Om de Amerikanen dúdlik te meitsjen dat je de tiid fan no echt net fegelykje kinne mei de tiid fan doe.


Een reactie plaatsen

10 06 2020

Net eamelje

De provinsje Fryslân hat, omt se net iens klearkrije koene dat it in nasjonaal stânpunt waard, in bryf stjûrt oan Portugal. Dat moat dêr gjin fleanfjld delsette, want dan reitsje miskien wat fan ús skrieskes fan de lech. Mei it skriuwen fan dy bryf en de publisiteit dêrom hinne rûn it wetter by my oer de rânne fan de tobbe. In brede grutte tobbe, want ik kin in soad ha, mar dit wie echt tefolle.

De Fryske boeren fermoardzje jierliks sa’n 5.000 jonge skriezen, om’t se goedkeape molke yn de winkel ha wolle. De provinsje Fryslân, dy’t dat boerebelied stipet, fermoardet dêrnjonken noch sa’n 5000 skiezen, omt se de stienmurd, foks, greidekatten, ratten  en muzebiters hilliger fine as harren nasjonale fûgel, de skries. Wy meie net op dat ûnrant sjitte. Wy moat oantoane dat it der is em dernei wurdt der noch jieren oer eamele. Dêr ha’k, net allinnich by de skriezen, fierhinne myn nocht fan. Hâld op mei eameljen.

We hearre de lêste wiken oars neat as geeamel oer ûnbenullichheden. Smyt dat no ris oan de kant, en meitsje ien grut goed ferhaal oer de takomst fan Fryslân. Net dat sielige gedoch wat jim altyd dogge mei fizys en lytse dielplantsjes oer dit en dat. Ien ferhaal wat mei elkoar te krijen hat, sûnder geeamel. Us takomst.

Moarn wurdt dus it wetterskip opdûkt. Wetter falt tenei ûnder provinsiale wettersteat, en dat bestjoere wy demokratysk. LTO-bestjoerster Trienke Elshof seit dêrtsjinoer dat it wetterskip demokratysk is en wol dêrom dat de geborgde sitten bestean bliuwe. Tuurlik wol se dat, sa hâlde de boeren it wetterskip yn hannen. Mar se ha no sûnt 1255 sjen litten dat se dat net kinne, opsoademiterje.

Trije nije akwadukten foar de brêgen yn it Prinses Margrietkanaal. Net mear eamelje dat it kanaal fan it ryk is, hup oan de gong. Moarn. It is toch te idioat dat in oerdwealske Dútser dy’t troch read hinne fart, der foar soarget dat Spannenburg in hiele middei iepen stean bliuwt en ús ambulanses omride moatte.

We hâlde op mei it Frysk. We bin sûnt Kneppelfreed al oan it prutsen.  Altyd dat geeamel dat de minister soargje moat dat wy Frysk prate. Ophâlde. We behannelje it Stellingwerfsk dochs presies gelyk sa’t it Frysk troch Den Haach behannele wurdt. En al dy groepkes. Sis Tsiis wol no de pakes en beppes al freegje at it Frysk ûnderwiis wol goed jûn wurdt. Hâldt op. Smyt it Frysk mar yn de skytpot. De ûnbidige bakken jild dy’t we der ynstekke, kin we better earne oars foar brûke.

Wis, we krije in skeintsje foar ús kultuer yn ferhâlding ta wat Amsterdam krijt. Prima. Net seure. We rêdde ús sels wol. Ik garandear dat der in kultuerplan te meitsjen is foar ús sels wat folle minder kostet as no. Want we eamelje der net mear oer.

Lutz Jacobi hat it foarbyld al jûn. Se stapte út it waddenoerlis, strontsiik fan it geeamel. Fryslân sprekt moarn út dat we alles oer it Waad freegje oan de Waddenferiening en dat is dan daliks it provinsiaal stânpunt. Simpel. Skilt fiif jier geeamel.

De provinsje eamele ferline wike dat se sinnefjild oant sinnefjild beeamelje sille en dan dêrnei eamelje oer al of net de oanliz fan sinnefjilden yn Fryslân. Freeslik. Hâldt dermei op. Der bin hjir tûzenen lizboksen werop dy dingen pleatst wurde kinne. Aanst like populêr as ûleboarden.

En se moat op Thialf fansels. Dat leit no op de knibbels foar NOC en KNSB. Ferdikke, gean stean. Wy knibbelje inkeld foar God. Der bin  wol tûzend boufakkers dy’t altyd mei nocht op Thialf reedride. At dy no allegear daliks dêr trije sneonen beune is alles klear, ynklusief nije sinnepanielen. Dêrnei mei inkeld ús jonges en famkes der noch trene, de oaren moat mar nei Enskedé of sa.

Sa kom je de hiele dei berjochten tsjin oer saken wêr’t inkeld mar oer eamele wurdt. Oer elke skeet wurdt eamele. Fannewike eamele de Ljouwerter dat der temin minsken mei-eamele ha soenen oer in kloaterich fytspaadsje yn Dokkum. Hâldt op. It kostet allegear in knoarre jild en tiid. Der bin fierstentefolle ynstânsjes mei it selde doel oprjochte. En der eamelje fierstentefolle lju mei, dy’t inkel mar ferstân ha fan eameljen. Dy dogge it, krekt as ik, sels al foar de kofje.

 


Een reactie plaatsen

03 06 2020

Twifels

Somtiden ha je twifels oer saken dy’t der barre. Twa stienen dit wykein njonken elkoar op de app fan Omrop Fryslân. It iene wie dat steatelid Marten Dijkstra fan de VVD soargen hat oer de wolf. Neffens him komt dy ek yn Fryslân foar en hy fynt dat it provinsiaal bestjoer dêr op jeije moat. Dy moat soargje dat de wolf bûten Fryslân bliuwt.

No sjoch ik Sietske Poepjes noch net yn it tsjuster, langút efter in dûbeldloops yn de dúnen fan Appelskea of Bakkefean lizzen te wachtsjen op Bor. Ik  tink dat, yndachtich sa’t it CDA altyd polityk fierd, it earst noch mar ris wis wêze moat dat de wolf yn Fryslân is en dat dêrnei omraak besprutsen wurde moat hoe’t je dêr dan mei omgeane.

Ja, sa moat it dus net, seit Dijkstra. Hy fynt soks teloarstellend. Mar goed, dan moat der wol gau in meldpunt komme. Sadré at in wolf je yn de hals hinget moat je belje. En jagers moat frij spul ha om te sjitten, de wolf moat net mear in beskerme bist wêze.

Mar dêrmei kom je op de twifel. Ik fyn it eins wol moai dat de wolf yn Fryslân wer werom komt. Ik soe bêst ris sa’n bist yn libben sjen wolle en folgje. Mar ik begryp ek bêst dat de skieppeboeren dêr in hekel oan ha, want at aanst krekt as yn Heusden oates en toates deade lamen yn de greide lizze is ferskriklik. Twifels. Elkenien hat dat. We hearre hjiroer ek neat fan de Partij voor de Dieren, want dy ha fansels ek twifels en doare der net iens in kongres oer  te hâlden.

Twifels bin der ek oer Skiermûntseach. Nee, net oer dat gefal fan wethâlder Johan Hagen. De dyk wêr’t de bus lâns moat kin oer syn terrein foar boerebedriuw en groepsakkomodaasje útwreide wurde. Of se moat in nije wei oanlizze, dy’t in hiel soad oaren net ha wolle. Hy seit dat er net mear mei praat, mar dat ha’k fan gjin inkele eilander ûndernimmer ea leaut.

Nee, it giet oer de grins fan Skier. De eastkant fan it eilân skood hieltiid fierderop yn de rjochting fan de Grinzer gemeente Het Hogeland. It bin mar sintimeters, mar at je in pear jier wachtsje is it in meter. Der moat elke pear jier grinskorreksjes komme. We ha nammentlik yn Nederlân formalisme as útgongspunt en dat betsjut at der ien dea gean soe op dy meter, dan moat dy Grinzers der mei rêdde. Soksawat. Unsin, mar yn ús amtelike sfear bard soks. At je no earne opskriuwe soenen dat Skier in eigenstandige gemeente yn Fryslân is, dan is it dochs klear soenen wy gewoane minsken sizze. Mar nee, formalistyske grinskorreksjes.

Dêr kin je, tiid- en jildferspillend, hearlik oer âldehoere, want politisi op Skier ha dochs neat oars te dwaan. Boargemaster Van Gent sei, let op, “dat ik gelukkig nu weer baas ben over het hele eiland”. En Bart Pastoor, Grinzer fan komôf, sei dat je dochs fersichtich wêze moatte, want der bin oarlogen foar minder ûntstien. No, oarloch mei de Grinzers, it kin my net gau genôch barre. Hup Sietske, mei dy dûbeldloops ek mar nei it strân fan Skier om dy Grinzer wolven ôf te sjitten.

Dy beide berjochten stienen om in serieus berjocht hinne: dat hjir ek yn Fryslân minsken protesteare tsjin de coronamaatregels fan de oerheid. It regear hat, alsmar twifeljend, noait goed wittend hoe as wat, ôfhinklik fan de wittenskip, dochs ien goed belied útsette moatten. Fansels doch je mei sa’n belied guon minsken sear. Mar at we de sykte gewurde litten  hienen, hiene der noch folle mear minsken it hiel sear hân.

Efterôf kin je in soad sizze oer dat hie sa moatten en dat en dat hie net hoecht. En je meie bêst bliid wêze, dat je wer op in terraske sitte kinne, neat mis mei. Mar dy  protestearders sizze “verzet is een plicht”. Ja, doe’t de Dútsers kamen. Of de Grinzers aanst komme. Of tsjin de krúsraketten. Of no yn Amerika tsjin wite plysjes en hun baas Trump.

Of hie dat lêste toch mar efkes net mear moatten. No mei dy corona. Ferdomme, no begjin ik dochs wer te twifeljen.

 


Een reactie plaatsen

27 05 2020

Betelle frijheid

Wy Friezen bin in frij folk. Untstien fanút boeren en skippers. De rest fan it folk hat dat meikrigen. Frij wêze, ûnôfhinklik. Dêrom is it logysk dat de wethâlders fan Dantumadiel sels wer wat amtners ha wolle. Se diele dy amtners no mei de gemeente Noardeast-Fryslân. Dan ha je dus net altyd alles oer harren te sizzen. En boargemaster Klaas Agricola wol in eigen alcoholamtner, want se sûpe dêr nochal wat, en ien dy’t de riedsleden wat fetsoen by bringt.

Dantumadiel smiet de amtners in pear jier lyn yn de noardeastelike fúzjebak, de bestjoerders gienen har eigen frije wei. Bestjoere wol  net at je amtner seit dat je efkes wachtsje moatte, want hy is dwaande mei de romtelike oardening fan Holwerd oan See, dat kin noch wol in pear jier duorje.

Eigen amtners. Dat kostet per jier dik trije miljoen. Wêr’t soks fan betelle wurde moat is net dúdik. Der is mar ien ding echt dúdlik: dat elkenien bûten Dantumadiel yndertiid sein hat dat it net wurkje soe. En dat is ek sa. It blykt mar wer dat we hjir net mei soksoarte frijheden omgean kinne. De provinsje hie yndertiid sizze moatten dat dit in ûnlogyske, net wurkbere en dus net tastiene kar wie.

Frjemd foar it oare dat de FNP-er yn de ried, Ferry van der Ploeg, nét wol dat Dantumadiel sels wer amtners krijt. Wylst de FNP dochs altyd tsjin fúzjes west hat, dus soks hie him as it Frysk folksliet yn de earen klinke moatten. Dat is net sa. Gjin idé wêrom at dy man dwers tsjin syn eigen partij stiet. Of miskien inkeld omt de lju dy’t foar de fuzje wienen no ynienen dêr wer dwers op stean. Dwers tsjin dwers, de ried fan Dantumadiel eigen.

We ha it no dochs oer de FNP. Dy hie net yn de provinsje of yn de ried fan Dantumadiel sitte moatten, mar yn de Twadde Keamer. Dêr wurdt nammetlik hieltyd wer oan Fryslân omklaut. Sa wol minister Slob no de subsydzje oan Tresoar stopje. Ik soe sizze logysk, Tresoar is by útstek in provinsiaal orgaan, dêr moat de provinsje, wy dus, sels mei rêdde.

At je oan Tresoar freegje wat se dogge sizze se: wy bin it bewarplak fan de Fryske skiednis. Dêrmei dogge se harsels tekoart, of se moatte sizze dat de skiednis ek juster healwe tolven wie. Je kin der alles fine.

Bygelyks dat Dantumadiel, mar ek hiel Fryslân, net mei frijheid omgean kinne. At we it oars ha wolle as it gewoanwei giet, dan rjochtsje we sels in kommisje, feriening, partij, stifting of wat dan ek op. Benammen yn de taal ha we der safolle fan dat we it sels noait mear iens wurde en dan bin je foar it ryk maklik út te skeakeljen.

Tresoar hat de tsjinstridige hâlding. Dy ha fan it begjin oan alle ferskillende dingen by elkoar socht en dêr in sintraal gehiel fan makke. Inkeld de Akadeemje woe noait meidwean en dy kin dan ek hast begroeven wurde.

Yn de eagen fan Slob is Tresoar lykwols neat oars as in hoeder fan de skiednis. Dan komme dy frije Friezen en sizze dat Tresoar ek soarget foar taal en kultuer. Ja, je kin alles wol mei dy Fryske taal begrieme. En alles útsein sport is kultuer, dus dat kin ek wol. Fine se dan dat Slob no neitinke moat oer “de Skiednis fan Fryslân”, in boek út 1953 fan Douwe Kalma. Hy hat it yn it Frysk skreaun, moat Slob dêrom no Tresoar bestean litte. En hoe moat dat mei de notulen fan de Alvestêddetochten, dy lizze ek yn Tresoar, mar dy bin allegear yn it hollânsk.

Frijheid, ûnôfhinklik wêze is it goede wurk fan Tresoar net op te hingjen oan petearen tusken Sietske Poepjes en Arie Slob. Dêr komt inkeld mar in ferkearde heale tuskenoplossing fan. Frijheid betsjut dat je mei it boarst foarút sizze kinne: wy bewarje ús eigen skiednis, en om my ús taal en kultuer. Mar we dogge dat op ús eigen wize. De wize fan Tresoar. En dat betelje we sels wol.


Een reactie plaatsen

20 05 2020

Krijger

Meastal docht in krijger it goed yn in oarloch. Marinus Krijger wie yn de twadde wrâldkriich lykwols boargemaster en dan ha je it dreech. Marinus Krijger wie boargemaster fan Lemsterlân, sûnt 1935. Doe wie syn heit Jan ek al boargemaster. Yn Vriezenveen. Dernjonken wie  Jan Keamerlid foar de Christelijk-Historische Unie. Ferwar dy partij fan doe net mei de ChristenUnie fan no. Dy âlde CHU is letter opgien, mei KVP en AR, yn it CDA. Dat wie Jan Krijger min nei’t sin, hy koe Roomsen net snúven hearre.  Hy rekke 1946 wer út de Keamer by de ferkiezings. Dat jiertal is foar dit ferhaal net ûnbelangryk. Dat ferhaal giet lykwols oer syn soan Marinus, de SDAP-boargemaster fan Lemsterlân.

Ik sei al, in boargemaster yn oarlochstiid hie it dreech. Je moasten   dwaan wat de Dútsers seinen. Sybrand Marinus van Haersma Buma, doe boargemaster fan Wymbrits, pake fan de hjoeddeiske boargemaster fan Ljouwert, die dat bygelyks net en waard al rille gau ôffierd en is Neuengamme ferstoarn, yn 1941. Fryslân krige op dy wize in soad NSB-boargemasters. Oaren bleauwen lykwols sitten, dienen wat de Dútsers seinen, mar koenen dêrtroch yn it ferset in wichtige mar o sa geheime rol spylje.

Dreech wie dan nei de oarloch yn alle emoasje fan doe, dat oer soksoarte mannen oardield wurde moast. Marinus Krijger waard yn 1947 feroardield ta in heal jier foarwaardelike finzenisstraf. De eask wie fiif jier sitte, der wiene ommers telefoanfroulju dy’t him mei de Dutsers praten heard hiene. Dêr ha se blykber net nei harke. Of hat ynfloedrike heit Jan in rol spile? Yn elk gefal wie ien fan de lieders fan it ferset yn Fryslân Piter Wybenga dêr tige lulk oer. Yn ien fan syn fersetsboeken stiet dat beskreaun. No hie Piter sawat mei elkenien yn it ferset spul, dus we witte net alles.

 

Mar no it frjemde oan dit hast 75 jier âlde ferhaal. Marinus Krijger hat in heal jier skorst west as boargemaster. Hy kaam nei de skorsing gewoan it gemeentehûs fan Lemsterlân wer yn en gie efter it buro fan de boargemaster sitten. Singelier dat immen dy’t wol feroardield wie, gewoan wer boargemaster waard. In jier letter waard hy ek noch werbeneamd. As wie der neat oan de hân west.

Yn de nacht fan 4 desimber 1957,  hy wie noch altyd boargemaster sette hy, nei in gearkomste yn Snits syn auto tsjin in beam yn Follegea. Dat hat hy net oerlibbe. De ried fan Lemsterlân wie der sa oandien fan dat se de namme fan it plein wêr it gemeentehûs op stie, de Markt, feroaren yn it Burgemeester Krijgerplein.

No, 62 jier letter, sette de Lemsters dêr pas fraachtekens by. Hienen we dat plein wol nei Krijger neame moaten. Se witte noch altyd net werom at hy 77 jier lyn, yn 1943, frou Frankema fan Ychten net warskôge hat dat de oare deis plysjes komme soenen om har seis joadske ûnderdûkers op te heljen. Dat waard him nei de oarloch letterlik ferwiten. Hie wat dien. Fan oare boargemasters is bekind dat dy soks wol dienen. De ophelle ûnderdûkers bin allegear dea makke.

In dokumentêre fan Omrop Fryslân joech oan dat Krijger faak út eigen ynisjatyf dingen nei de Dútsers oerbrocht. Sa wie hy wol wat.  Mar hat hy no sels de opdracht jûn yn ’42 om it kommunistysk riedslid Jacob de Rook op te pakken en nei Buchenwald te stjoeren? Wit we net. Hat hy sels Jouke Bootsma oanjûn fanwege de maaiestaking yn ’43. Wit we ek net. Der is al in bryf út 1937, werby’t hy in list fan Lemsters opstjoert, wêrfan hy ferwachtet dat dy wol tsjin de mobilisaasje yn opstân komme sille. In fan-te-foaren-klikspaan. No bin je foar de oarloch net skuldich, mar it jout argewaasje. Seker by de Lemsters wêrfan guon heit of pake op dat listje stean sjogge.

Se wolle dus fan de namme burgemeester Krijgerplein ôf. Wethâlder Roel de Jong fa De Fryske Marren hat it NIOD al ynskeakele. Dy moat no ûndersykje wat se yn 1946 net útfine koenen.

Ik soe, yn tsjinstelling ta de Lemsters, de namme mar sa litte. Op dat plein kin de Lemsters dy’t dêr sitte har tenei ôffreegje werom at yn fredesnamme harren heiten en pakes as Lemsters dy man yndertiid dochs wer gewoan boargemaster wurde lieten.


Een reactie plaatsen

13 05 2020

Wardenier

Je soenen it hjir no ha moatte oer it bestjoer fan de Slachtemarathon, dy’t de ynskreaune minsken mar foar de helte werom betelje wol en  dan is it net wis at se de oare kear wol meidwaan meie. Unfreonlike arrogânsje. Of je soene it ha kinne oer Yntze de Vries, de man dy’t de polityk feroarje soe yn Smellingerlân. Dat hat hy dien, it is no  folslein ûnbestjoerber. Of oer it provinsiaal bestjoer wat ús ta klikspanen meitsje wol oer it Frysk, krekt as wurdt dat better at de provinsje dan elk op de flikker jout.

Myn tinzen gienen lykwols nei de haadtribune fan it âlde stadion fan Hearrenfean. By de sintrale opgong stie yn de 70-er jierren in suppoost. Hy hie noch gjin opfallend heske oan, gewoan in lange jas. Hy hie it net sa op sjoernalisten, mar ik krige wol elke kear in freonlik wurdsje. Soms ek in ferhaaltsje; dat gie altyd oer dat it âlde Hearrenfean fan Abe better wie as it Hearrenfean fan doedestiids.

Der kamen in kear wat bolbjirken lju de tribine op. Foardat je wat sjen koenen hie dy suppoost in rubber knuppeltsje út syn lange jas skuord. Ferbean, mar hy sloech der omraak mei. Frjemd, sa’n agressy. Dus ik frege ris, wa is dy suppoost. Wardenier! Kinst dat ferhaal net? En doe krige ik it ferhaal fan Wardenier syn heit.

Dy kaam fan Stienwikerwâld, wenne letter yn Wolvegea. Yn 1934, hy wie doe 22, soe hy dêr de brânstofleaze automoter útfûn ha. In soad lju hellen de skouders op, mar dat wie oer doe’t like dat Philips dy moter boue soe. Yn in fabryk yn Wolvegea. Wardenier hie mei wethâlder Muurling grutte plannen. Dy wiene ynienen oer. De boargemaster sette Wardenier yn Frentsjer. En Wardenier syn moter en de tekeningen dêrfan waarden stellen.

De dokters seine lykwols dat him neat oan de harses mankearde. Wardenier kaam tús. En hy hat noait wer in slach dien. Neffens de ferhalen hat Philips him altyd rynsk bettelle. Sa wie dan in gefaerlike fijân fan de oalje- en benzinefrettende auto oan de kant. Wardenier hat der noait wer oer praat.

Syn soan ek net. Dy hâlde him stil doe’t ik der in kear nei frege. “Niet voor journalisten”, sei er en prate oer Abe. Ik tink dat se yn it gesin Wardenier in soad lêst fan sjoernalisten hân ha. Muurling is ek altyd stil bleaun. De skiednisskriuwers ha net folle mear ûntraffelje kinnen as wat ik jim no fertel. It bliuwt dus in ferhaal. Mei in hiel soad  fraachtekens

Miskien wurdt it no oplost. Want ferline wike sloech de âld Boalserter  Willibrordus van der Weide op deselde trommel. Hy hat de moter fan Wardenier wer nij libben ynblaast. Hy sei derby dat Wardenier syn moter ek net brânstofleas wie, je moasten der wol wat ynsmite.  Van der Weide, dy’t no yn Arnhem tahâldt, en al bekind wie fan syn útfiningen oangeande de suvel en plantaardige oalje en sa, hat tegearre mei in Oekraïnse technikus in Wardeniermoter makke.

Wit jim wêr’t dy moter op rint? Stront! Yn stront sitte neffens him allegear heechweardige produkten wêr’t genôch enerzjy útkomme kin om der in moter op rinne te litten. Dêr lit ik it by, want ik ha gjin lover technysk ferstân.

Stront. Reedrider Hans van Helden dronk as hy siik waard syn eigen urine op. Dêr sit antistoffen yn sei hy. Ik ha my tidens de koaroanakrisis wol ôffrege werom at dokers dat net foarskriuwe , mar miskien bart dat ek wol. Dat wit we net. We witte ek net at Van der Weide syn ferhaal en moter wol doge.

Want ik moat der net oan tinke dat at aanst ús tank yn de auto leech is, we de auto oan de kant sette, der efkes yn skite en dat dy auto dan trochride kin. Of dat we it lân yn kuierje en oan de ko freegje at sy efkes skite wol.

At it ferhaal fan Wardenier al doocht hat, hoop ik net dat de oaljeyndustrie no op’e nij soksoarte fratsen úthelje sil mei Van der Weide. Ja fansels, Van der Weide wol ek wol binnen wêze. Mar al dy jierren autoyndustry op grûn fan oalje hat de wrâld der ek net better op makke. Dan moat we it mar mei stront besykje.


Een reactie plaatsen

06 05 2020

Geiten

“Een ongekende aanslag op het mooie Friese landschap door de schaalvergroting in de melkveehouderij”. At in Keamerlid dat seit moat je wach wêze. Selfs at dy man Tseard hjit, foarsitter west hat fan de suvelorganisaasjes, D66er is en kollega Ferdinand de Jong him net iens snuven hearre wol, dochs moat we rekken mei him hâlde.  D66 is in regearingspartij, en at in regearingspartij fynt dat de molkfeehâlderij in oanslach dien hat op ús lânskip dan moat wy ús efkes yn it hier klauwe. Dat kin we net ôfdwaan mei te sizzen dy Tjeerd de Groot doocht net. Of D66 doocht net. Krol en 50plus kin we noch om gnize, D66 is wat serieuser.

We ha dat net sa yn’e gaten, mar dy man wol ús behoedzje. Foar longûntstekking en geiten. Earst dy geiten mar. Hjir en dêr sjoch je noch ien yn de bleek stean. Fierder sjoch ik noait in geit, útsein myn eigen dy’t ik sa no en dan ferstekke moat. Mar der bin sa’n lytse 25.000 geiten yn Fryslân. Tsjin 600.000 yn it hiele lân. Dat ferskil wie eartiids lytser, want doe stienen de gemeenten de Fryske Marren en Súdwest-Fryslân noch as earsten yn it rychje geitegemeenten yn hiel Nederlân.

De massa geiten wennet no yn Brabân en Gelderlân. Dy hoeke. Wy molken se noch, dêr is it no yntensive feehalderij. Dat hat fansels te krijen mei de de minsken út islamlannen, dy’t hjir inkel hinne woenen at se sa no en dan in geit opite koenen.

Dat soarte feehâlderij woe Fryslân net. We krigen in geitestop. Mar no wol it provinsiaal bestjoer dochs wer mear geiten tastean, der is ommers oan te fertsjinjen. VVD, CDA fansels, mar ek ChristenUnie en Foarum voor Democratie wolle de geitestop opheffe.

Der is in hiel oar aspekt by kaam. Dat is fansels de corona fan optheden.  Hieltyd mear ûndersiken wize út dat de corona it earnstichst is yn de gebieden wêr’t yntensive feehalderij is. Dat liket in UFO-ferhaal, it is ek noch net bewiisd, mar it is wol opfallend. Want der is in ûndersyk oan taheakke. Mei as útkomst dat der mear longûntstekking is yn dy gebieden. Mear geiten is mear longûntstekking seit Tjeerd, en lju mei longûntstekking bin fetberder foar corona. Dus de geitestop moat geitestop bliuwe.

De oare partijen twifelje dus oer dy geitestop. Want de corona yn Brabân kaam miskien fan it karnaval yn de geitehokken, mar no ha Gelderlân en Utrecht it ek mear. En komt dat net fan dy geitehâlderijen en oare yntensive lânbou? Soe it dan dochs better wêze om de geiten mar earne oars del te setten. Yn Italië en Spanje bygelyks, ek swiere coronalannen?

It andert is hiel simpel. Fansels is it sûner om efkes mei in sylboatsje oer de Fluessen te farren, as in middei yn it geitehok te sitten. Dat witte wy ek wol. Mar dy geiteboer komt wer tusken de geiten wei , stapt it hiem op en snúft de Fryske frisse lucht wer yn syn ieren en sinen. En sjocht mei ferhearliking nei it Fryske boerelânskip. Wat we yn al dy jierren sa makke ha, fanút in lykwicht tusken ferkeard en goed. En miskien is it yn en ûnder de grûn allegear net likegoed beteard, miskien wie de produkskje hjir en dêr wolris oan de te hege kant, mar dat bin we no allegear al lang oan it ferbetterjen. Mar der is noait ien boer en of ko wêzentlik oan it lânskip kaam.

At De Groot seit dat wy ús lânskip fertuteazjen litten ha fanwege de molkfeehâlderij, dan wit hy echt net wer’t hy it oer hat. Mei ‘ongekende aanslag’ toant hy gjin inkeld respekt foar it lânskip. Us lânskip, wêr’t ek de measte, miskien wol alle, Fryske boeren har wille oan belibje. Ryk, sizze se altyd.

Dat makket daliks dat nei it oare boadskip fan De Groot, tink der om jonges, dy geite- en oar yntensive feehâlderijen bringe mear longûntstekking, net harke wurdt. Singelier, dat je as politikus sa’n saaklik boadskip ferminge mei jo eigen ek noch ferkearde miening. Dan ferlies je. De geiten komme wer. Al soe’t inkeld mar wêze omt Tjeerd de Groot dat krekt net wol. Ja, dan moat je ús lânskip mar net sa misledigje.


Een reactie plaatsen

29 04 2020

Wekker wetter

It wie suver ferline wike wat mearke-eftich. Der barde wat geweldichs yn Fryslân: wetterskip Fryslân is wekker wurden. Dat wetterskip hat nammentlik, ek doe’t it noch net mear wie as alve lytse wetterskipkes, altyd salich lein te sliepen. No ja, Henk Kroes hat se op in gegeven stuit hiel efkes wekker skodde. Want at it begûn te friezen, fûn hy, dan moasten se de útlaatgemaaltsjes efkes útsette. Dan waard it wetter wat rêstiger en kaam der wat earder sterk iis. Koe wol seinen se, setten dat op it automaatsje en foelen wer yn sliep.

Se bin yndertiid yn sliep brocht troch it CDA. Doe’t dat noch bestie út trije partsjes. Dy seinen ‘jim moat presies dwaan wat dy âlde grize mannen sizze. Jim witte wol, dy heareboeren, dy’t hjir ien kear yn it jier komme en dan dikke segaren smoke en jenever sûpe. At jim no presies dogge wat dy sizze, dan bliuwt dizze fierder oerstallige organisaasje bestean’. Se learden in pear soannen fan dy heareboeren hoe’t se de knopkes betsjinje moasten en foelen yn sliep.

Se harken dus ek net nei Piet Paulusma. Rein of droech waar, it ynteressearde harren net. Se hearden ek net dat de fûgels yn de greide skriemden om wetter foar har berntsjes. En wittenskippers dy’t seurden oer sike, droege feangreide smieten se yn diskusjes mei dy heareboeren. Dy seinen neat oars as ‘kin wol wêze, mar we dogge it sa’t we it altyd dien ha’. Klimaat, dêr hienen se by it wetterskip noch nea fan heard.

De boeren krigen in pear jier lyn tefolle mûzen. ‘Ach’, seine de heareboeren, ‘doe en doe hie ús heit ek lêst fan mûzen. Dy gean fansels wer fuort’. Mar de jongere boeren lieten de mûzen fersûpe. En seagen fernuvere dat de greide it pûrbêst die yn dat mûzeswimwetter. Se rôpen dat ek wol, mar it wetterskip sliepte. Of die krekt of it sliepte.

Nei de droechte fan 1975 en benammen 1976, en de drokte doe oer dat alsmar sliepende wetterskip, kamen der ek gewoane lju njonken de heareboeren yn it wetterskip. Mannen mei burden , stikkene spikerbroeken en bleate fotten yn de sandalen. Natoerminsken dus. It CDA sei lûdop dat it nedich wie dat der in pear sokken yn it wetterskip kamen, mar makke stiekem de rigeltsjes sa dat de heareboeren altyd baas bliuwe soenen. En it wetterskip sliepte lekker troch.

No ha we wer twa droege simmers hân, it wetterskip waard der dus  net wekker fan. Se skrokken net iens doe’t der hieltyd wat mear natoerminsken yn kamen. Fia de wenstige verdeel-en-heers praktiken, der is gjin partij dy’t soks better behearsket as it CDA, koe it wetterskip trochsliepe.

Fannewinter, of dus eins fannehjerst, klettere de rein wol hiel lang en bot op it dak fan de wetterskipssliepkeamer. Wat in wetter. De slieprige wetterskipshân drukte efkes op it Woudagemaalknopke. Weg ermee. Wy sjoernalisten tikken it wetterskip fersichtich op it skouder en fregen oft it lijen fan de droechte wol foarby wie. ‘Nee, lokkich, (mar dat seine se net lûdop), it wetter sakket net djip genôch, we kin der neat mei.

En no is it dus wer droech. We moat wetter ha. En mei de krisis krigen de heareboeren net safolle drank mear of sa, mar ynienen is it harren te droech. Dus nei harren eigen wetterskip. Dêr ha se alle alarmbellen dy’t se mar betinke kinne ôfgean litten. Se rôpen: wetter, wetter, wetter. En dêr is it wetterskip dus no wekker fan skrokken.

En se sjogge no ferslein nei de grutte foarried wetter dy’t se fuortstreame litten ha. Se ha neat yn de sleaten stean litten. Dêr hienen se wol wat mei kinnen. En de boeren hiene der gjin lêst fan hân, dat wit wy al lang. Se ha ek neat yn reserve stean litten. Wylst se sjogge, no’t se net mear sliepe, dat it inkeld om de plasdras hinne noch goed giet.

En doe is dus dat mearke bard. Doe hat der immen fan it wetterskip syn ferûntskuldigingen oanbean en sein dat we dat wetter hâlde  moaten hiene. No moat we wetter keapje. Mar ja, it wetterskip hat sliept. Dus neat fertsjinne. En leit no tsien miljoen euro en noch folle mear mingels wetter efter.