Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

13 11 2019

Balâns

Earste Keamerlid Joop Atsma ramde sneon as in trekker troch it CDA- kongres. It gefolch wie dat it wurdsje ‘belangrijker’ ferfong waard troch ‘in balans’. Joop, dy’t ea as steatsiktaris op deselde wize de foar de Wadden bestimde miljoenen terjochte komme liet yn de binnenstêd fan Den Helder of it tsjerkje fan Pingjum, koe tefreden  nei Surhústerfean werom. De byldfoarming doogde wer, it CDA wie wer boerepartij.

De wittenskippers fan it CDA stienen yn hun himd. In wittenskipper fan it CDA mei nammentlik net opskriuwe hoe’t it presies sit, mar  inkel mei konklúzjes komme dy’t stroke mei de polityke line fan de partij. En at se dy line net fine kinne, bin se ûnnoazel. Seinen Joop Atsma. En al dy oare trekkers dêrre. Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik makke noch mear leven as Joop en waard keninginne yn de Telegraaf. Yn de Volkskrante waarden Joop en Annie lykwols dom neamd. No, dan kies ik mar foar it wurd koartsichtich. Oars hâldt kollumkollega Ferdinand de Jong op fan harkjen.

By de Fedde Schurerlêzing sneon wie nimmen koartsichtich. Natoerperfesser Theunis Piersma hâlde dêr syn wittenskiplik ferhaal. Dat kinne we. Sýn namme komt yn de Telegraaf net mear foar. Boer Pieter van der Valk, dy’t ek noch grutter en mear produsearend wurde wol, wie it wol wat mei Piersma iens: de súvelprodusinten ha it lân sadanich misbrûke litten foar produksjeferheging, dat it him no tsjin ús keard. En al dy oerheden, mei hast altyd it CDA deryn, ha dêr noait wat oan en tsjin dien. Mei as gefolch it gesoademiter wat we no allegear ha.

De konkluzjes yn de diskusjes yn de ôfrûne 20, 30 jier oer dit ûnderwerp wiene altyd: de konsumint moat mear betelje wolle foar de molke. Dan laken de grutwinkelbedriuwen har stikken en hellen goedkeape molke út Dútslân. Wy, konsuminten, kochten en keapje dat goedkeape Dútse pak. Oars kin we Netflix ommers net betelje.

Oerheden hiene fansels al lang yngripe moatten. At je wolle dat je allegear bioboeren krije, ek al neam je dy no kringloopboeren, soargje dan ek dat de prizen gelyk binne. At se dat foar oalje, gas en sigretten wol foar mekoar krije, dan moat it dochs mei molke en ierpels ek kinne? Mar wat dogge se? Se feroarje de wurdsjes. Dan kin se wer alle kanten út. At we in minister-president  ha dy’t seit him net herinnerje te kinnen oft hy doe en doe al wist dat we 70 ûnskuldige lju deasketten ha, dan wit jim dat sokke oerheden inkel mar yn wurden tinke. Net yn dieden.

Sis net dat we it hjir yn Fryslân better dogge. Ik sil al dy Noardhollânske boeren, dy’t o sa graach Fryske boer wurde wolle, mar efkes warskôgje. It liket wol wakker moai dat de Fryske oerheid it ferdomd om ek mar in proef te dwaan yn it feangreidegebiet om it wetter tsien sentimeter heger te bringen, al sizze wittenskippers dat soks nedich is. Dogge we net, we bin der foar de boeren. It CDA seit dat foldwaande is dat op papier stiet dat je miskien ea in proef dwaan kinne soenen. Mar se fertuteazje de hiele feangreide yntusken sadat der aanst net mear in boer buorkje kin en dat we tweintich jier fan koalsied libje moatte.

Dat jild trouwens ek foar de oare kant fan it ferhaal. We dogge neat mei it ferhaal dat oar feefoer foar minder stikstof soargje kin. We ûndersykje it net iens. En we gean mei in fleantúchje de loft yn om te ûndersykjen at we hjir yn Fryslân echt likefolle stikstof produseare as de rest fan it lân. En at dat net sa is, kin der noch mear fryske flachjes op de trekkers. Mei ferbetterings bin we net dwaande. De snelheden op provinsiale en gemeentelike diken kin toch hjoed al oanpast wurde, jim hoege dochs net op Rutte syn skytskoarjen te wachtsjen. Dy komt aanst mei in bak fol heale maatregels en holle wurden.

De lêste tsien jier kamen der allegear al lûden út de Fryske mienskip dy’t no mei haadletters yn de lannelike media steane. De Fryske oerheid hat sein it te begripen. Mar noait echt yngrepen. “We sille der nochris nei sjen”, seinen se hieltyd. Want dan bleau it CDA teminsten ‘yn balâns’.

 


1 reactie

06 11 2019

Boarterstún

De gemeente de Waadhoeke lûkt 50.000 euro út om dy njonken dyselde bedragen te lizzen fan de provinsje Fryslân en de rykstsjinst  foar Kultureel Erfguod. Dy 150.000 moat dan genôch wêze foar de UNESCO om it planetarium yn Frentsjer te beneamen as in stikje wrâlderfguod. Dat komt wol goed. En dan? Dan niks. It is in titel. Je krij der gjin jild foar. It regear krijt inkel de opdracht it te behâlden, wat it ek kostet. Miskien komt der wat mear publyk; of dat sil wol, want dat krigen de Waadsee en it Woudagemaal ek. Dy bin al wrâlderfguod.

Ljouwert waard ferline wike “UNESCO city of literature”. Fanwege it twataliche literêre fjild. Fertaald: Ljouwert krijt dy titel foar Fryske boeken. Dy’t miskien wol mear op it plattelân skreaun binne, mar hawar, Ljouwert is ek Fryslân. De media skriuwe der entosjast oer, mar net ien leit út wat je mei sa’n titel kinne. Wurde de Fryske boeken dêr better fan? Of Ljouwert? No ha’k ek net heard wat foar bedrach útjûn is om soks te wurden, mar ik ha gâns betrouen yn de Ljouwerter ried dat der net in Ljouwerter sint by wie. Dy ha se net mear.

Fansels moat we allegear in kear yn it Frentsjeter planetarium sjoen ha. We moat ek oer de Waadsee farre. Yn it Woudagemaal sjen. Of in Frysk boek lêze. Mar we hoege net altyd te learen. We moat ek genietsje. Ik bring jim wer werom nei jim jeugd. Skoalreiskes.

Wý wennen yn Drachten. Dus yn de bus nei Appelskea, dêr yn it sân omtouterje. Dan wer werom oer Olterterp, in gleske ranja út de molkbus, en dan dêr de boarterstún yn. Yn de súdwesthoeke kamen je fan 1964 ôf dan telânne yn Sybrandy’s fûgeltsjepark tusken Aldemarrum en Riis. Dat waard al rille gau Sybrandy’s speelpark, want hy boude der ek allerhande grutte boarterstastellen. De measte Fryske bern ha der wolris west. Op de hege skommel, yn de mûne of  op de draaiskiif. Dy is lykwols al ferdwûn, dêr soalden de lytse bern ôf.

Simen Sybrandy en soan Rienk, dy’t wol wat oars dwaan wol, woene de saak ferkeapje. Dat duorre lykwols lang. Sjerp Jaarsma fan de Hege Gerzen fertelde my dat hy hiel lang wachtsje moast om ek mar wat dwaan te kinnen. Frjemd, seker omdat elk mei wa’t je praten, sei dat it park bestean bliuwe moast. Elk hie dêr ommers syn of har wille hân eartiids. En elkenien wie der wer west mei bern en pakesizzers.

Uteinlik waard dochs iepenbier dat Jaarsma it wol regelje woe. Doe moast it lykwols yn sân hasten. Dat koe Jaarsma ek net fuortendaliks foar elkoar krije. Finansieel net, mar ek net omt natuerminsken blykber noait skoalreiskes hân ha, want dy woene witte hoe’t it dêr op de Hege Gerzen gean soe mei de natoer. Doe’t Jaarsma sei dat er de bern earst efkes troch de natoer jeije soe, wie’t goed.

Finansieel dan. Jaarsma krige wol wat útstel, krige in ton fan ynfstearders, mar frege de ried fan de Fryske Marren om in liening. 450.000. De ferhûzing en it nedige opkalefaterjen fan it park kostet noch wol wat. Hoewol, sa’n bedrachje as ynfestearing foar in bedriuw wat sa’n 40.000 besikers per jier opsmyt is net iens sa folle. Sokken as Rutte en Sander de Rouwe soenen der blyn foar tekenje.

De ried fan de Fryske Marren hâldt de saak lykwols efkes oan. Lykas alle rieden sa faak dogge. Omtouterje, noait wat beslisse. Gefolch: Dantumadiel is no faillyt, Tytjerksteradiel hat gjin ried mear. Yn de Fryske Marren fûnen se it bedrach nochal heech en bin se benaud foar Europeeske steatstipe-rigels. Suertsjes.

As ik soksoarte dingen lês wol ik de krante ferskuorre. Of it mobieltsje yn de de wc miterje. En dan bedimje ik my en betink in ferlechje foar dy ried. Wis, in gemeente is net in bank, mar moat wol dwaan wat de ynwenners graach wolle dat dien wurdt. In lieninkje. Sûnder rinte. De minsken dy’t fan dit park hâlde, soargje wol dat soks werom komt. Mar Jaarsma moat nije wike los. Elkenien wol dat.

En Europa? Ach beneam jim sels mar as UNESCO city of schooltrips, dan bin dy ek om.

 


Een reactie plaatsen

30 10 2019

73 jier Fryske radio

Begjin 90-per jierren kaam ik wol ris by âld kollega, letter boargemaster fan Alkmaar, Cees Roozemond. Hy wie de heit fan de hjoeddeiske direkteur fan sc Hearrenfean. De âlde Roozemond waard noch ynterim boargemaster fan Smellingerlân as opfolger fan de romrofte Smallenbroek. En wie letter noch ûndersiker yn Zaanstad fan de oarloch tusken de plysjesjef dêr en de boargemaster Hanny Bruinsma. Dy hie earder deputearre yn Fryslân west.

Romroft folk, dus jim begripe dat ik wolris yn Goëngea kaam. Dêr wenne de âlde Cees, fereale op it Fryske plattelân. En dan seinen Cees en syn frou hiel faak tsjin my: we leren het Fries van jullie uitzendingen. Wylst hy dat net nedich hie, want yn syn frije tiid wie hy inkeld mar by Cambuur.

Radio as taalbefoarderingsynstituut. Ik moat earlik tajaan dat de lju dy’t yn 1946 der foar soargen dat de RON ûntstie, in regionale omrop foar Fryslân, Grins en Drinte, dat seker dien ha om de Fryske taal mear hiem te krijen. Der kaam ek nochal wat nij folk Fryslân yn, dy reagearden net allegear op deselde wize as Roozemond.

De regionale omroppen waarden hieltyd sjoernalistieker. De lannelike omrop wie in soarte regionale omrop fan de rânnestêd, en dus moast Frysk nijs folwoechsener behannele wurde. Sjoernalisten fine dat taalbefoardering net by harren wurk heard. Annie Bosma-Banning fan Drachten die noch in Fryske kursus op de Fryske radio,  Heinze Bakker en Jetske Zijlstra liezen de wurdsjes. Mar dêrnei wie de befoardering wol oer.

Dat wol sizze dat it bewust dien waard. Unbewust en dat bedoelde Cees Roozemond ek, betsjutte de Fryske radio fansels in hiel soad foar it Frysk. Derfoar hoegden je de sjoernalistieke funksje net te feroarjen.

Omrop Fryslân, it rjochtstreekse bêrn fan de RONO, mocht dan wol sjoernalistieker wurde, it frjemde, en miskien ek wol it moaie wie, dat de harkers de âlde gedaante fan de Fryske radio net kwyt rekken. Ik ha 40 fan de 100 jier radio meidien. 17 jier dêrfan hie’k in rjochtstreeks polityk radioprogramma, it Wapen fan Fryslân. Der kamen altyd groepen Friezen nei de studio om dat programma mei te  meitsjen. Nei de útstjoering prate ik dan mei harren.

Se seinen allegear altiten itselde: kin jim net wat faker in Frysk ferske draaie. Is leuk wol in goed Frysk wurd. En soms gie it wol hiel fier: at der mar ien spiler fan Hearrenfean Frysk prate kin, is dat de ienige dy’t jim wat freegje kinne, oaren hoege we net te hearren. Yn elke groep sieten wol in pear sokken.

Hindert neat, se wiene soarchsum foar de Fryske taal. Wy bleauen dêrtroch skerp, want ek at je Frysk prate foar de radio moat je dat sa goed mooglik dwaan. We hiene op de redaksje hiele diskusjes. Sa waard troch net ien mear sein dat immen syn foet brutsen hie by in ûngemak, mar de skonk. De Fryske Beweging sei doe dat de Omrop de skonk werom jûn hat.

Hoe fier gean je dêryn. Je moat net sizze dat dy blommen sa linkendewei aardich fertuteazje, dat begrypt 70 persint  fan de Friezen net. 98 persint fan de ynwenners wit net dat at de brân dwêsten wurd, dat it dan út is. Dertusken sizze Friezen gewoanwei dat it jammer is dat dy belangrike spiler net meidwaan kin, wylst it formeel spitich is dat dy wichtige spiler der net is.

By de Olympyske Winterspelen yn Hamar, 1994, frege ik Falko Zandstra nei syn 1500 meter dêrre. Ik die it earst yn it Nederlânsk, foar de NOS. Dêrnei yn it Frysk, foar de Omrop. Falko bleau stean. Seach my spytgnyskjend oan: “moat it no noch net efkes yn it Turks?”.

Mart Smeets frege my yn 1980 “waarom praat Hilbert van der Duim makkelijker en vrijer tegen jou dan tegen mij?” Doe ha ik andere: Hilbert tinkt ek Frysk.

Dêrom is it wol hiel dom fan de provinsje Fryslân om sa lang om te prutsen  mei de fernijing fan it Frysk yn it ûnderwiis, dat se no it ferlechje brûke moatte dat soks miskien formeel steatsstipe wêze soe. Dat je net folwoechsener omgean mei je eigen taal is ûnfrysk. En dan is it net oars, meitsje dan fan de omrop mar wer in taalbefoarderingsinstituut.

 


1 reactie

23 10 2019

Luchtfytse en -farre

Wy wenje yn in frjemd lân.

We bombardeare 70 boargers yn Syrië, en ek al hiene it soldaten west dan wie soks noch ferskriklik. Mar we ha mear drokte oer in boer dy’t mei syn trekker krekt die as dat er in hynder oanriidt.

We sizze dat we better om it klimaat tinke moatte mar we arresteare demonstranten dy’t dat ek sizze.

We helje hjir race-auto’s hinne op in snein, mar we wolle ek in autoleaze snein.

We sizze dat we tuike tuike moate mei fleantugen, mar ministers en de fuotballers sitte faker yn in fleantúch as yn Keamerbankjes en dugouts.

Sa soe ik noch wol in hiele lange list mei Nederlânske tsjinstellingen ophoastje kinne. Dêrby bin twa, dy moat lykwols efkes ekstra omtinken ha. De farwei nei Drachten. En in spoarline lâns Drachten.

Ta elks stomme fernuvering leit de gemeente Smellingerlân 15 miljoen del foar in nije bredere en djippere farwei nei Drachten, sadat ek de 110 meter skippen dêr hinne kinne. Seis miljoen komt fan de fabriken, wêr de skippen foar farre. Dat ha se dar sa wer út, it fertsjinnet himsels wer werom at der gruttere skippen komme kinne. Ien fan de trije skippers dy’t no nei Drachten farre giet lykwols dan faillyt.

De oare 9 miljoen komt fan de gemeente Smellingerlân. Dêr witte se op it gemeentehûs net wat der yn de kassa leit. En at se it al witte dan is it noch neat. Se komme ynkoarten ûnder finansieel tasicht fan de provinsje. En dy wolle njoggen miljoen jaan. Ja allegear nullen op buordsjes en de deputearre der efter sette, dat koenen se noch betelje. De rest fan de nullen bliuwt nul.

Ek sa’n moai drigemint: at de bedriuwen dy grutte farwei net krije, ferdwine se út Drachten. No der is noch noait in ûndernimmer ferhûze at it him inkeld mar jild koste. Boppedat, at blykt dat in ynfestearing op in oar plak wol rindemint jout, soademiterje dan mar op. Dan ha je teminsten net de hiele befolking en natoer tusken Grou en Drachten yn de gerdinen.

Ik werken myn eigen wurden. Al sûnt de 60-er jierren wurdt der oer praten. Elke kear wurdt it wer ôfsketten en elke kear komme nije minsken der wer mei werom. Dat sa’n deputearre Fokkens earst net ris yn de skiednisboekjes lêst. Dan hie se witten dat al dy fergese ûndersiken mear koste ha, as it dollen fan sa’n kanaal.

Ald-minister Harrie Langman, berne yn Akkrum, hy wenne letter yn Waskemar, is in pear jier lyn ferstoarn. Yn syn plan foar in nij ekonomysk elan foar it hiele noarden, fan 1997, stie net in grutte farwei nei Drachten. Wol in trein fan Hearrenfean oer Drachten nei Grins.

Grutte parten fan dat plan-Langman bin útfierd. De trein net. Ik sjoch noch Langman syn gesicht doe’t it noarden net foar in gewoane trein keas, mar foar in ekstravagante magneetsweefbaan. Langman mompele dat soks nea wat wurde soe, mar skreau it protteljend del, want it kabinet woe echt wol jild jaan doe. It wie trouwens gasjild, dus soks komt nea wer. Dêrnei, doe’t yn 2007 de sweefbaan definityf de himel yngie, hat nea wer immen fan Langman heard. De knoarre jild is yn lytse ynfestearinkjes opmakke, dêr murk net ien wat fan.

It wie al it safolste plan foar in spoarferbining. It is dêrnei ek noch wol in pear kear opbuorrele. Der bin al wer konkrete plannen, want al dy lju dy’t no de CO2 út de loft helje wolle, sizze dat je tenei mei de trein op de fleanfjilden fan Lelystêd en Eelde komme kinne. En se treffe no wer nije bestjoerders, dy’t krekt as Fokkens gjin skiedniskennis ha.

Yn in tiid dat we as mienskip ferrekte goed om ús hinne sjen moatte wat we noch wol en net dogge, om te besykjen dizze grûn ek noch wat foar ús pakesizzers te behâlden, is it dochs ûnlogysk om (wer) mei dit soarte grouwélige plannen tefoarskyn te kommen, wylst we it andert op allegear wichtige oare fragen noch net iens ha. En neat oars dogge as hiel ynkonsekwint allegear folslein tsjinstridige saken te dwaan.

En Drachten moat earst mar efkes goed mei himsels rêdde.

 


Een reactie plaatsen

16 10 2019

Jehannes

Tiisdeis sitte deputearre steaten fan Fryslân altyd gesellich om de grutte tafel yn it provinsjehûs. Se ha dan altyd in drokke dei. Dy waard ferline wike noch folle drokker. Der kamen nammentlik  allegear mailtsjes en appkes út Den Haach, want dat hie besite hân fan Remkes. En in kwak boeren. De freeds sei it kabinet al dat der maatregels naam wurde moasten. Net troch harsels, mar troch de provinsjes. Sa kaam der dy tiisdeis in mailtsje fan it Ynterprovinsiaal Oerlisorgaan, it IPO.

In typysk VVD-mailtsje trouwens: at we no de stikstofrjochten dy’t de boeren tefolle ha, oerhevelje nei ús bou, dan kin wý wer fierder.

De deputearren hiene it drok mei de oerstallige Fryske besite oan Brussel, der moasten ek noch guon mei de bus. Dus se seagen dat mailtsje mar heal oer. Toe mar. Jehannes Kramer sei letter dat er der wol wat tsjinoan skytskoarre hie, mar in FNP-er is no ienris sa dat at se it allegear wolle, dan doch je mei, oars doch je noait mear mei.

Jehannes tocht noch al, miskien moat ik wol efkes mei wat boere-oanfierders prate. Mar hy hat it drok, moat alle dagen guozzen telle en dan skeafergoeding betelje oan de boeren. Dy wiene freed net tús, doe stienen se mei de trekker op de stoepe fan it provinsjehûs. Se raasden as murden oer dat ynterprovinsiale beslút. Dat moast fan tafel.

Jim moat begripe dat dizze wrâld net mear te begripen falt. Je ha klimaatdemonstranten dy’t diken en brêgen besette yn Amsterdam. Dy wurde by boskjes arresteard. Je ha oan de oare kant de boeren dy’t ek de dyk opgean. Dan klappe we, útsein at der yn Grins in doarke oan flarden riden wurdt. En ja ha de gewoane minsken, dy hellen dit wykein yn it ramt fan Skjin Wetter de smoargens út it Fryske wetter. Der tusken swimt Jehannes Kramer dus, wat foar kant moat dy út?

Hy hie ek gjin help. Brok, oars hiel goed yn it tusken de boeren rûnrinnnend elk in klapke op it skouder te jaan, wie der net. Sander de Rouwe wie der ek net blykber, dy moat elektoraal mei de boeren oplûke, mar dy fynt ynfesteare yn nije wegen en bedriuwen folle wichtiger. Sietske Poepjes wie der ek net, wierskynlik noch yn Brussel lykas al dy oare healbizige Friezen dy’t tinke dat it dêr te rêdden is. Wêr hja we hjir yn Fryslân lêst fan? Presies, de Europeeske rigels. Dûnsje dêr dan net om de beam, mar bliuw hjir om Jehannes Kramer te helpen.

Avina Fokkens wie der ek net want dy fear nei Drachten en Hearenfean om te sizzen dat se aanst mei tsjokke skippen net nei Hearenfean mar wol nei Drachten farre kinne. Dan moat wol de Hege Warren omdold wurde. Fokkens sanearde dêr daliks al sân boeren, wylst har VVD-bazen tagelyk rôpen dat der net in boer fuort hoecht.

Douwe Hoogland wie der al, mar dy giet oer biodiversiteit en heger wetter yn de feangreidesleatten. Dat praat wol de boeren optheden efkes net hearre.

Dus Jehannes Kramer wie allinne. Hy waard efkes kroechbaas. Ien komt der yn en seit: ‘moai waar’. Dan seit Jehannes ek ja, moai. Dan komt de folgjende deryn en dy seit: ‘min waar’ en dan seit Jehannes ek dat it min waar is. No, de boeren woene net earder fuort as dat Jehannes sein hie, dat hy it ferhaaltsje fan de provinsjes wer ynslikke soe.

Ik hie meilijen mei de deputearre. De boeren betrouden him net iens. Hy moast in bryfkje type en dêr de hanteken fan Brok ûnder sette, dy ha se dêr wol op in stimpeltsje. Sa distansieerde hy Fryslân fan it ynterprovinsiale mailtsje. De boeren rôpen joechhei en mei it liif fol provinsiale kofje giene se wer nei hûs, der moast nedich molken wurde.

 

 

En Jehannes? De hiele wrâld foel oer him hinne. Telefoans en media begûnen om it libben te ratteljen. Fertaald seinen se: leffert, dat hienen we net ôfpraten, de provinsjes soenen ommmers dwaan wat wy net koenen en no begjinne de boeren aanst ek yn oare provinsjes, en dan moat we wer wat oars betinke, dy smoarge Friezen ek altyd mei har eigen miening.

Jehannes stiet noch atyd op de stoepe fan it provinsjebûs. Hiel iensum.

 


Een reactie plaatsen

09 10 2019

Oars

It is folslein idioat dat de Fryske gemeenten juster in ledegearkomste hâlden yn Brussel. In Fryske Dei dêr is al folsein oerstallich, mar dat alle Fryske gemeenten in wethâlder en/of boargemaster in pear dagen nei Brussel stjoere jout wol in hiel frjemd aksint oan de ferhalen dat se allegearre miljoenen tekoart komme.

Oars ek wol wer handich. Dan kin wy yntusken de opdracht fan Gerrit Hiemstra regelje, sûnder al dy de gearkomstetigers, dy’t altyd alles noch wer mei amtners oerlizze moatte en nea ta in beslút komme.

Waarman Gerrit Hiemstra seit dat it idioate waar, wat hy sa no en dan foarseit, ûntstiet omt we it klimaat net mear yn de hân ha. Op de sosiale media fjochtet hy in echte oarloch út mei de lju dy’t it finansieel net goed útkomt dat se oars libje moatte.

Likegoed mocht Gerrit de rede fan Fryslân hâlde ferline wike. En doe sei hy dat it Woudagemaal  by Lemmer in sjarmant stikje UNESCO erfguod is, mar dat Fryslân der ferstandiger oan dwaan soe in hiel nij gemaal te bouen. Dan tink je: wat in dwaze opmerking. Dat Woudagemaal kin yn ien dei de hiele Snitsermar leech sûgje, der hoege we dochs gjin nij foar.

Je kin ek oars redeneare. At immen yn it wetterskipsgebou ropt ‘sil we it gemaal oansette’, dat bin de earste 25.000 euro al fuort. Mar at wy dat wól betelje wolle, en noch mear want it tekoart fan it wetterskip is heech, dan is dat dochs ús eigen saak? En soe in nij modern grut gemaal net folle mear kostje? En kin dat der wol komme, want der is in kwak stikstof nedich om dat fan de grûn te krijen.

Dat bedoelt Gerrit hielendal net. Gerrit is net ûnnoazel, hy hat krekt as ik yn Drachten op skoalle west. Gerrit bedoelde yn syn rede dat wy Friezen meastal eigenwiis sizze dat der fan alles yn de wrâld te rêden is oer klimaat en boeregedoch, mar dat wy dat meast goed oan it oplossen binne. Wy bin noch in echt griene provinsje sizze we dan. Fan dat tinken moat we ôf. Seit Gerrit.

Der joech hy net iens safolle mear ynhâld oan. Dat kin ek net, want hy fynt dat wy persoanlik allegear feroarje moatte. En dan net krekt as de gemeente Súdwest-Fryslân docht: ynienen oeral gemeentelike âld-papierbakken delsette. It de frijwiligers fan gjimmestykklubs en korpsen út de hânnen skuorre. Lit no mear lju dat âld papier ophelje. Jou dêr subsydzje foar. Dat tinken bedoeld Gerrit.

Yn Den Haach witte se al dat it tinken oars moat, mar net hoe. Se sizze no dat de provinsjes der mar mei rêdde moatte. Krekt as de jeugdsoarch bygelyks. Dy oerdracht soarge der foar dat alle gemeentes no miljoenen te koart ha. En no kin de provinsje Fryslân neffens Den Haach dus wol bliede. Mar dy sinten moat we garje troch oars tinken. Net mear nei Brussel ta om te fergaderjen.

We moat Gerrit mar wat stypje. Oars tinke:

Wetterskip Fryskân moat opheven wurde. Yn de gewoane demokrasy sit mear grien folk, dan is der wat mear lykwicht.

Alle diken fan 130 nei 100. Moarn. En alle 100 diken nei 80. It is folsleine nonsens om dêr 100 te riden, der riidt allegear spul fan 80, dan kin we dat moai allegeare dwaan.

Alle moterfytsen Fryslân út en dy meie der nea wer yn. Te lûd en te folle stikstof. Fuort.

Skippen en ek boatsjes meie net hurder farre as 12 km/oere.  Boaten dy’t sile krije subsydzje.

Der mei noch mar ien sjippesoart yn Fryslân ferkocht en brûkt wurde,  griene sjippe.

’s Nachts moat it yn Fryslân folslein tsjuster wurde. Tsien oere allegearre op  bêd.

Fleanbasis Ljouwert wurdt moarn slúten. Watte, der meie alhiel gjin fleantugen mear boppe Fryslân fleane.

Toeristen bin net mear wolkom. De helte fan de kroegen kin dan ticht. Dy fonteinen ferkeapje we oan Sjina.

Yn de natoer sette we guozzen, foksen en wolven út. De frette dan wol de helte fan it boerebedriuw op. In pak molke kostet tenei 11,48.

Dyksferhegingen kinne net mear, allegear stikstof. Dus oer 200 jier ferdwynt Fryslân yn see. Dan hoecht der neat mear te feroarjen.


Een reactie plaatsen

02 10 2019

Tolk

It âlde Boalserter riedshûs hie altyd in toer. It wie wat in multifunksjoneel gebou doedestiids, de Waach siet der ek yn. De toer wie ferrassend, Boalsert hie al fiif tsjerken. Dizze toer kaam der op ta yn 1617. Blykber ferrineweert soks wat, mar miskien wie’t ek wol in moandeisputsje. Hoe dan ek, op ien nei wiene alle ferbiningen fermôge. Mear ha we mei Snits ek net nedich, sei immen dy’t stie te sjen dat dy toer der sneontemoarn ôftild waard. Mar Snits fûn ien ferbininkje te min.

It riedshûs sil no ferboud wurde foar allerhande moaie en wichtige saken, en dan sil de toer der ek wol wer op komme. Dat kin it gemeentebestjoer no noch jierren brûke om te fertellen hoe grut at harren finansiële tekoart is, want it kostet no fansels klauen mei jild. Dy toer moast der hookstrooks op sneon ôf en dan krije de wurknimmers al dûbeld jild fansels.

Dat wie yndertiid noch net sa. Yn 1617 wurken je noch gewoan op sneon. De lieding hie de boumaster Jacob Gysbert.  Aah, der giet by jim in lampke barnen. Ja dat wie de heit fan de Fryske dichter Gysbert Japicx.

Dy stoar yn 1666, mar ferline wike skeukte hy wat ûngemaklik yn syn grêf. Miskien gie sa de lêste ferbining fan heit syn toer der wol oan. Want de grutte foarman fan de Fryske taal, nei wa’t de meast weardefolle literêre priis neamd is, dy’t dit jier terjochte nei Boalserter Aggie van der Meer giet, dy foarman waard ferline wike oantaasten.

Yn de rjochtsseal, it heger berop fan de blokkearders fan de anty swarte pietedemonstraasjes. Foarfrou Jenny Douwes woe har ferhaal graach yn it Frysk dwaan. Dêr praat en tink je yn, it is dan makliker om je te úterjen en at je heger berop dogge dan moat je je úterje,  oars jout it neat.

Fryslân hat op 16 november 1951 in oarloch fierd om klear te krijen  dat je yn de rochtsseal gewoan Frysk prate kinne. Kneppelfreed. De oarloch waard wûn, al duorre it noch jierren en jierren foardat it hielendal klear wie. De rjochters dy’t Jenny oanhearden, waarden dus holpen troch in tolk. Dy’t Jenny har Frysk fertale moast yn it hollânsk.  En dan sjoch je de breklike realiteit fan de Kneppelfreedoarloch: de tolk koe it net en omt er it net goed koe, woe hy it ek net.

De tolk folge har tempo net en ûnderbruts har hieltyd. Jenny rekke fan slach. Dat begrepen dy rjochters wer net. Dus krige Jenny net in oare tolk, wylst der wol tsien man yn de seal sieten dy’t it better kinnen hie.  No ja, Saskia van Westhreenen hat yn har kommintaar yn de Ljouwerter alles al útlein.

Dus ik ha âlde Gysbert wer rêstich yn syn grêf treaun, mei it boadskip, dat de saken formeel wol goed regele binne mei dat Frysk yn de rjochtssseal, mar dat der dizkear net in goeie tolk wie.

Doe ha’k him noch mar in ferhaaltsje ferteld út deselde wike. Oer dy Drachtster wethâlder Eric ter Keurs. Dy’t safolle sneue opmerkings nei de holle krige oer in stik wat de amtners skreaun hienen, dat hy him net mear ynhâlde koe. Hy sei dat dy kloaterige amtners har wurk net goed dien hienen.

Amtners lulk. Ter Keurs moast eksukses meitsje, fertelde ik Japicx. Dat die hy ek. En sei dêrnei dat hy opstapte as wethâlder fan  Smellingerlân. Dach. Ferrassing alom. Mar mei wat nét sein wurdt, sis je somtiden in heleboel. Ik bin efkes im tolk. Ter Keurs seit dat it net goed is dat wethâlders de amtners leech lizze. Dat moat je yntern hâlde. Sa no en dan ris razend lulk troch de gongen fan it riedshûs daverje. Dat wol hy net mear want hy tinkt dat it amtlik apparaat yn Drachten net te rêdden is. Dat je dêr dus net mear ferantwurdlik foar wêze wolle en net mear troch de gongen roppe wolle.

Japicx knikte. Hy begrypte dat it net allinnich swier is it Frysk wat noflik yn de rjochtsseal te brûken, mar dat it noch folle swierder is om de wurden en it swijen fan in lulke wethâlder te fertalen.