Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

23 09 2020

Soer

It FNP-gemeenteriedslid Aant Soeboer neamde my soerder as syn eigen jittik. Dan brûkt hy, tinkt my, ferrekt sacht guod. Likegoed hat hy rjocht op in skiednisleske.    

Novimber 1951. Kneppelfreed. Fedde Schurer stiet foar it gerjocht omt hy in rjochter bêrneftich neamde, doe’t dy in Frysk pratende fertochte net ferstean woe. Foar it earst en lêst ha de Friezen doe op it Saailân wat yn plysjes omslein. Dan komt der geâldehoer en, nei lange, lange jieren, ha we it rjocht krigen om Frysk te praten foar it gerjocht. Dat wurket net, omt der gjin tolken binne. At Fedde Dijkstra der net is, kin de ferfanging net iens begripe wat Jenny Douwes seit. De provinsje sil no sels tolken betelje, wylst Syrië net in sint betellet at der in Syriër foar it gerjocht moat. 

In 1975 kaam ik werom yn Fryslân. Ik ha in soad yn sealen wurke. Altyd siet der wol ien dy’t je net ferstie. It kaam my ynearsten de strôt út. We ha sels by in rjochtstreekse radioútstjoering wol ris ien hân dy’t frege at de útstjoering net gewoan yn it Nederlânsk koe. Dat koe net, mar Omrop Fryslân waard wol twatalich. We tochten: se ha ek wol wat gelyk, guon ferstean it echt net. It boadskip fan Kneppelfreed siet net yn de hiele befolking.

Septimber 1980 krigen we dus in ferplicht oerke Frysk op de legere skoalle. Mar at de skoalle minder as fiif persint Frysktaligen hie, hoechde it wer net. Dus der bin in pear skoaltsjes op’e doarpen dy’t it in oerke dogge, wylst se oars de earste twa jier kompleet yn it Frysk diene. Dat mei net iens mear. Yn 1993 waard it ek ferplichte yn it fuortset ûnderwiis. Tsja, at dêr no fjouwer of fiif learlingen ekskamen dogge per jier, komme der al stikjes yn de krante.     

Dertusken yn wurdt it 1 jannewaris 1984. Gemeentlike weryndieling. De rieden setten hat yn om de nije gemeenten stâl te jaan. It wichtigste dêrby foar Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel wiene offislële Frysktalige plaknammen. Yn Den Haach wiene se der mei oan en skoden it ôf op de PTT. Dat moast mar sizze dat it tefolle koste. Dy ha sawat fiif jier tsjinfochten. Wol ferlern, mar Boansterhim is noait ûntstien. En Tytjerksteradiel wie de earste gemeente mei in one-issue gemeentebelangenpartij, dy fan Hessel Bouma. 1990, it bertejier fan Aant Soepboer, kamen se mei fjouwer sitten, tsjin Fryske plaknammen, yn de ried. 

Sa linkendewei ha nije weryndielingen ek oare gemeenten der ta brocht om dit ûnsingedoch troch te setten. It jout nammentlik hielendal neat. Foar 17 miljoen Nederlanders wenje ik yn Woudsend, foar in Fries is it Wâldsein. Prima dochs. En at je it op’e buorden sette, ha dan net sokke idioate diskusjes as de Waadhoek oer boppe of ûnder en at je it dogge, doch it as hiele provinsje. Al moat je je dan ek wer realiseare dat soks noch neat seit at de Ljouwerter Krante it sels ferdomd om de offisiële provinsjenamme Fryslân te brûken.

Ik bin dus soer oer it Fryske gedrach ynsake it Frysk. At we it dogge , doch it dan gewoan. It heart sa. Dus net mear in orgasme krije at Willem-Alexander en Maxima wat Frysks brabbelje. En stim net mear  op CDA-er Harry van der Molen. Doe’t se him op’e telefyzje fregen wat it wichtichste Fryske sintsje wie, sei hy ‘bûter, brea…’. It is gewoan ‘ik wol in beerenburgje ha’.  

Skiednis. Yn 1962 ûntstie de FNP. Doe in taalpartij. It duorre mar efkes of PvdA en CDA hellen de FNP links en rjochts yn. Omdat, sa’t se seine, se mear klear krije koenen. Ja, allegear formele dingen, mar je koenen der altyd wer ûnderút. Dat neam ik gjin belied meitsje. En ferdorie, yntusken is de FNP ek noch beliedspartij wurden. Oer it Frysk bin we net in meter foarút kaam. We bin in folk wat syn eigen taal net yn libben hâldt.  

Ik bin soer. Net negatyf, Aant. At myn pakesizzers my yn it Frysk appe bin ik tefreden, ek al is it noch wat breklik skreaun. Dêrom Aant, soe ik dyn krêften mar brûke foar goed ûnderwiis yn ús Frysk. Want de polityk hat dêr noait in hout fan begrepen. 


Een reactie plaatsen

16 09 2020

Fraechtekens

Ik ha fannemoarn wat fraachjes. Dat is foar it oare neat oars as  ferbergje dat ik it oer ferskate saken ha wol.  

Fraach ien: Wêrom krije al dy FNP-ers, en ek guon oare minsken, sa’n wip yn de angel fan dat der Frysktalige plaknammen op guon buorden by set wurde yn Noard-east Fryslân. At in doarp it net wol, omt se te ticht by Grins lizze of sa, dan hoecht dat wer net. At je fan sók heal belied sá oerol reitsje.

It is krekt as yndertiid by Frysk ferplicht op skoalle. Heu heu. Ja, de eilannen, de Stellingwerven, it Bildt, Ljouwert, Hearrenfean, Drachten en oare plakken wêr’t se wat krûm prate, dêr hoegde it net. Prima. Mar dan moat djipFriezen net heu roppe, want se ha neat berikt. Boppedat wurdt it Frysk echt net better at der de Lytse Jouwer op it boerd stiet en net ien kin it lêze.  

Dêrútwei ûntstie fraach twa. Hoe soe it komme mei it Frysk yn de Ljouwerter Krante at de Telegraaf it dêr foar it sizzen krijt. Ik tink dat se har dat op de redaksje fan de Ljouwerter ek yn it sin brocht ha. Ik lies teminsten sneon in ynterfjoe fan Ton van der Laan mei de Fryske baas fan de partij Foarum, Maarten Goudzwaard. Dy hie in soad te sizzen en dat kaam allegear yn moai geef Frysk yn de krante. Dat ha de measte redakteuren dêr noait dien. In wapen yn de ûnderhannelingsstriid oer redaksjonele frijheid yn it brûken fan it Frysk tink ik.   

Fraach trije. Wat dogge we no mei al dy hûzen dy’t no sluten wurde  troch boargemasters fanwege drugs. Benammen Oebele Brouwer sit noch folop yn syn âlde wurk, hy rûkt wat en slút daliks. En it hûs, wat bart dêr mei? Ik tink dat der dit jier sa’n 75 drugshûzen yn Fryslân leech komme te stean. Mar we ha dochs wenningneed yn dit lân. Rûkt it te bot yn dy hûzen, dat der net ien yn kin? Slút sa’n hûs en set der in pear starters yn.  

Fraach fjouwer. Wêrom komme de politisi yn Fryslân net yn it gewear tsjin de fleanbasis. Dei oan dei fertelle de omwenjenden op in lûdshinderapp ús, en har dus ek, dat de F35 echt in kear safolle lûd feroarsaket as de F16. En dy wie al lûd genôch. Boppedat hat ûndersyk útwiisd dat de F35’s foar Amerikanen net iens te beteljen binne om se yn de loft te hâlden, hoe soenen wy dat wol kinne. Ik wit wol dat politisi dy’t ea de bek dêroer iepen dienen tsjin in stienhurde doar oanrinne. Mar lit yn elk gefal hearre dat dit net de ôfspraken wiene wêr’t jim yndertiid akkoart mei gien binne. Jim stilte is wat earferdôvjend.

Fraach fiif. Ik lies dat it wetterskip no ûndersykje sil at it wol goed is om it wetter yn de sleaten wat heger te dwaan. Hoe ist mooglik, sokke ûndersiken ha al lang west en bewiisd dat heger wetter better is. De fraach is wêrom at it wetterskip it dan wer oerdocht. Omt se in oar andert ha wolle, mar ek omt se dêr o sa graach tefolle jild útjouwe. Se smoare no al yn ús stront. En sa ha gjin sinten mear om húskepapier te keapjen. Sla dan sa’n ûndersyk ek mar oer, it hat gjin inkeld doel.    

Fraach seis. Wêrom docht de GGD yn Fryslân alles oars en blykber ek better as de oare GGD’s yn Nederlân. Ha se dêr ek gjin ienriedich belied? Miskien omt Lutz Jacobi dêr de baas west hat?  It is fansels wol lekker dat it yn Fryslân allegear wat flotter giet as earne oars. En  at je dochs mei de sifers oan de slach binne, dan blykt gewoan dat de hiele corona hjir folle minder wie, mar dat we yn de fakânsjetiid in wat gruttere oanslach krigen omt hjir safolle Hollanders en Dútsers kamen om fakânsje te fieren en omdat der sels yn Fryslân noch genôch dwazen binne dy’t dochs nei it bûtenlân geane.

Hea, no set ik ynienen in stek om Fryslân hinne. Dat mei net, sei de kening juster. We moat it samen dwaan. Want oars kom je net fierder as Fryske plaknammebuorden.       


Een reactie plaatsen

09 09 2020

Betizing

Ik bin yn betizing. Der waard fannewike mear bekind oer it Wopke Wiebesfûns. Dat is in fûns fan 20 miljard, wat neamd is nei twa politisi dy’t my al yn betizing brocht hienen. Wopke Hoekstra, dé CDA kandidaat, liet syn eigen partij yn de steek troch gjin listlûker wurde te wollen. En wy wurde oars altyd sá lokkich at dy lju fan Fryske komôf binne. No moat we it by it CDA dwaan mei ivige ja-knikker Harry van der Molen. Wylst Wopke ús dochs troch de corona skuord hat, troch elke seurkont daliks jild te jaan.

Wiebes is noch betiizjender. Hy die earst finansiën, waard oan de kant skood troch Wopke syn maat Omtzigt, omt de belêstingen yn dit lân mear jild binnenhelje as at de minsken ha. Wiebes giet no oer it gas, mar omt hy net mear yn Grins doart te kommen, hellet hy it hjir mar út de grûn. En seit: it Waad is moai, mar ik helje it sâlt der al út.  No ja, Fryslân is dochs al fersakke.

It Groeifûns is dus jild fan Wopke, brûkt op de wize fan Wiebes. De Keamer jout it jild oan in ûnôfhinklik zwikje minsken, en dy sizze do krijst al wat en do neat. Gjin polityke diskusje. Normalerwize soe ik dêrfan hâlde, ik ha it mier oan dat se sa lang prate oer projekten dat se net iens mear nedich binne. Mar no? 

Sjoch, Rutte hie’t freed al oer grutte ynfrastrukturele projekten. Doe krige deputearre Avine Fokkens bykâns in orgasme. Rutte bedoelde echt grutte dingen fansels, mar Avine stoppe alfêst 5 miljard yn har Lelylijnponkje. Wylst dat jild ek nedich is foar duorsemens en klimaat. Krij we no in ynfesteerder dy’t seit ‘ik liz dat spoar fan Lelystêd nei Grins oan, jou my dy 5 miljard mar gau’. Ja, ho dan doch ik net mei.

At de Lelylijn, wy neamden dat it Súderseespoar, al of net komt, kin my neat skille. Foar ús Súdwesthoekers dy’t net nei Grins wolle, hoecht dat net. Mar at er der komt, poerbêst. Wat ik mis is it totaalplaatsje, der is wol mear as nei de Ikea yn Grins gean. Want dy spoarline hat rails, stasjons, oergongen by wegen en wetter, koartsein romte nedich. 

We moatte hjir bygelyks noch 5400 fuotbalfjilden oan bosk plantsje om CO2 op te sûgjen. 3600 bunder. Yn Gaasterlân en Fochteloo bin al beammen sat. Je kin ek net fan Olterterp en de Sweach rjochting Drachten útbreidzje, want dan moat al dy beammen wer kapt wurde at dêr in trein los moat.

We ha hjir en dêr sinnefjiden, de provinsje sil besjen wêr’t dy komme kinne, mar op de wize fan Drylts bin we der bliid mei. We moatte noch in kwak wynmûnen kwyt. We wolle hjir in kûllizelânskip ha, mar dan leafst sûnder treinen, dy’t dêr troch hinne flitse.

Der moat hûzen by, want we wenje aanst allegear allinnich yn in hûs, likegoed mei in oprit foar twa auto’s. We jouwe miljoenen út oan plak foar de skriezen, dan kin je net mei in trein troch de ikkers fleane. En we moat der fansels om tinke dat de wolven dy’t hjir komme net oerriden wurde troch de trein.

We moatte folle mear fytspaden foar E-bikes ha. Kuierpaden ek, oars kom je net op de foto yn de Ljouwerter. En we moat mear wetter kwyt kinne. Romte.

Avina sei noch foardat se de 5 miljard rûkt hie, dat de gemeenten romte hâlde moatte foar de trein. Lokkich, dan komt dêr miskien dochs in polityke ôfwaging. Trouwens at se aanst dat hiele Groeifûns yn de ferkiezings ha, dan meitsje se de projekten dochs wol bekind. Inkeld dan duorret alles wol wer ferrekte lang.

Gearfetsjend, ik wol graach it hiele plaatsje ynklusyf trein goed beprate. At Wopke en Wiebes dy trein sels regelje sille, dan moat wy ús dus de bek hâlde. Mar at se dy miljarden wol dellize, dan bin we fierder as at we ea west ha. Oan de oare kant seit VNO/NCW-noard foarsitter Sieger Dijkstra dat sa’n treintsje moai is, mar dat we dat jild hjir ek foar oare dingen nedich ha, lykas kennisekonomy en wetterstof.  

Begripe jim no dat ik yn betizing bin? Jim wierskynlik ek.    


Een reactie plaatsen

02 09 2020 Fleur en mineur Freed tsjin it middeismiel wienen der parsekonferinsjes fan de twa beroemdste mannen fan it Hearrenfean. Te witten, en hâldt dizze folchoarder mar oan tenei, Gerry Hamstra en Tjeerd van der Zwan. Se hjitte sûnt freed fleur en mineur. Gerry Hamstra fan SC Hearrenfean hie al in pear wike yn mineur west. Hy is technysk manazjer, dat is in oar wurd foar keapman. Hy moast al wiken keapje en ferkeapje. Hy die lykwols neat en krige fan elk op de bealch. Want Hearrenfean oefene en oefene en krige hieltyd op de kloaten. No sizze oefenwedstriden neat. Wy gienen dêr eartiids wolris hinne om sels efkes te sjen, mar we dienen der noait wat mei. Tsjintwurdich ha je wiidweidige foarskôgings, oefenwedstriden wurde live útstjoerd en se eamelje dêrnei der noch dagen lang op troch. En je ha der neat oan. It neieameljen wie no wol hiel kritysk en ik moat tajaan: it fuotbaljen fan Hearrenfean like nearne nei. Dus Gerry Hamstra krige op de bealch, mar hy beweegde net. Dat wie him nammentlik ferbean troch it stiftingsbestjoer. Net troch Roozemond, dy wie blykber te drok mei it oefenfjildsje yn Skoatterwâld. Wol frjemd trouwens fan dat stiftingsbestjoer. Foarsitter Fedde Pronk sei ommers in pear wike lyn noch yn de Ljouwerter dat hy supporters en sponsors meiprate litte wol. No dat barde no hielendal net, want dan hie elk tsjin him sein keapje, we wolle echt wol better fuotbal sjen. Gerry moast lykwols earst ferkeapje. Uteinlik gie Ejuke nei Ruslân. Alle fuotballers dy’t je net kwyt kinne, kin dêr nammentlik wol hinne. Se bin út byld, mar dat makket de measten neat, want se fertsjinje grouwélich. No ja, en doe koe Hamstra keapje. De earste stap wie net sa nuodlik. Henk Veerman woe wol krûpende werom nei Volendam en dan kin hy by Hearrenfean moai noch wat fertsjinje. Hy hie al belle en komt werom. Supporters wolle o sa graach âld en âlde fuotballers wer werom ha. Dwaas. Ik wik jim dat Arjan Robben net langer as tweintich menuten meidwaan sil. Ien kear. Huntelaar hat him dealake doe’t de Hearrenfeansupporters him wer helje woenen, hy fertsjinnet op de Alaxbank mear as de alve fan Hearrenfean meielkoar. Suarez nei Ajax? Ferjit it, soks wol net. Mar wy krije Henk Veerman wer. Gerry Hamstra yn de fleur, de supporters ek, mar at dat sa bliuwt moat we ôfwachtsje: Veerman hat al earder by Hearrenfean spile sûnder dat hy ballen fan de fleugels krige, no dan stiet hy dêr frij iensum. Tjeerd van der Zwan wie wiken werom in fleurich man. De gemeente skreau allegear swarte sifers, en dat hie jierren oanien wolris oars west. Wy fûnen it frjemd. We seine dat it opfallend wie, want elke gemeente kaam yn de reade sifers, wêrom krekt Hearrenfean dan net? Dus duorre it net sa lang dat Tjeerd wer yn mineur wie. Freed. It die bliken dat der earder in strukturele flater makke wie. Ynienen hat Hearrenfean wer twa miljoen te min. Hoe is sa’n flater mooglik. Ik wit it ek net op de stoer ôf altyd krekt, mar je wittte dochs globaal wat je yn de beurs triuwe en wat je oan de taap wer útjouwe. En by dy amtners yn Hearrenfean gie dat jierren oanien mis. “Een menselijke fout”, zei Van der Zwan. Hy die sels it wurd mar efkes, want hy hie dy nije term útfûn. Menselijke fout, minslike flater is de minne fryske fertaling. Dus je sizze net krekt as Grapperhaus en de kening sorry, we wiene te entosjast. En 38 VVD-ers brûkten earder altyd it wurd ekskuus. Mar no ha we ynienen dus in ‘menselijke fout’. Da’s gjin ekskuus. Freed: Tjeerd yn mineur, Gerry yn de fleur. Sil ik jim ris in foarsizzing dwaan. Oer in heal jier hè. Dan is Tjeerd wol wer wat yn de fleur. De gemeente krijt in kompjoeterke dat de wurden struktureel en éénmalig net mear troch inoar hellet. Gerry wit ik net. Hoe’t Hearrenfean dan fuotballet wit we net, makket ek neat út. Want at der net hurd wat feroaret dan is it tekoart fan de sportclub dan noch altyd fiersten te grut. En dat is dan In strukturele “menselijke fout”.


Een reactie plaatsen

19 08 2020

Kloaten

Nederlanders bin grutte kloaten. Moat der yn de Keamer stimt wurde oer mear salaris foar de soarch, toffelje de partijen dy’t hjir de baas binne allegear de waarme sinne yn. Dus koe der net oer stimd wurde, dus krije de susters net mear jild, wylst de polityke mearderheid yn de Keamer dat no krekt wol woe. Dat is foar it oare net kloaterich, mar skandalich. Sa bin dy partijen no ienris. Mar wý bin kloaten dat we it op ús sitte litte. At we no ien kear de strjitte opmoatte om te sizzen dat der wat net doocht, dan is it no. Mar wat dogge we? We sykje in plakje op yn it skaad, lûke in bierfleske iepen en wachtsje oant fannemiddei de regearing syn fraksjeleden wer ûnder kontrole hat.

Friezen bin noch gruttere kloaten as Nederlanders. Ik sil jim in pear foarbyldsjes jaan.

Grutte kop yn de krante: wenningneed giet krimp tsjin. Ja anmehoela. Want as je trochlêze dan kin dat hjir inkeld at starters wrakken fan wenten keapje. Oars is der net. We moat trouwens  hielendal net bliid mei wêze dat alle krimpdoarpen wer fol reitsje soene. Dan ferdûbelt it autoferkear yn Fryslân ommers wer.

Alle dagen stiet yn de krante wol in berjochtsje dat de boargemaster in drugshûs yn syn of har gemeente slúten hat. Ja, no en? Dan stiet der wer in hûs leech. Mar der bin noch likefolle drugs. Ik lês of hear noait wat dat se dat yndamme. Wat is it doel?

Fryslân hat in soad elektrisiteitsstoaringen. Dat komt, witte we no, omdat ûnder de grûn stroomkabels oan elkoar keppele binne mei nekaldietmoffen. Ik hie der ek noch nea fan heard, en jim ek net. At dy dingen droech wurde yn de waarmte dan dogge se hun wurk net mear. En no komt it: dy dingen bin inkeld noch yn Fryslân te finen. En yn Amsterdam, mar der ha’k it net oer. It PEB, provinsiaal elektrisiteitsbedriuw hat se yndertiid oanlein. Se bin sa linkendewei oeral wer ferfong, hjir net. Dat is al kloaterich, teminsten at se wisten dat it spul net doogde. Mar it wurdt noch kloateriger: se witte net mear wêr at dy dingen yn de grûn sitte. Elke kear by in stoaring moat se de saak omsette en twa dagen dolle en dan ha se wer ien. Ik tink freegje it no efkes oan de lju dy’t by it PEB sieten en mei pensioen binne. Ik tink dat bygelyks Hans van der Zee yn de Súdwesthoeke alle nekaldietmoffen wol wit te finen.

At je fanwege gas en sâltwinning, klimaatferoaring en seespegelstiging ien goed belied foar it Waad ha wolle, dan is it wol hiel kloaterich en sleep minister Wiebes ta de nekke troch Waadslyk en ûnwaar. Dy komt hjir noait wer en lit it waadslyk yn de Grinser gasgatten sakjen.

Ien spiler fan Cambuur is koaroanabesmet en dan bin se dêr sa fan de mik dat se mei 4-0 ferlieze fan Volendam. Je ha dat risiko in pear moanne lyn naam, lul dan no net dat it net giet.

Oer koaroana sprutsen: se praten yn Hearenfean ôf dat de kroegen ’s nachts nei ien oere net ien mear talitte. Mar wa’t der sit, mei sitten bliuwe oant slútingstiid. Dan soargje se dochs, sa’t wy eartiids ek wol diene, dat je allegear foar ien oere yn deselde kroech sitte. Feest oant fjouwer oere ’s nachts. Sa gie it fansels yn Hearenfean ek, in maatregel fan Jan Kont.

Mar it alderkloaterichst is fansels dat de Fryske Akademy net in direkteur fine kin. ‘’Je moat in goeie wittenskipper ha, dy’t ek in  goeie bestjoerder is’, fynt it bestjoer, dat altyd graach foar in dûbeltsje op de earste rang sitte wol. Se sykje no al yn it bûtenlân. Der sil aanst fansels in Belch komme dy’t nei twa jier en in pear miljoen skea wer fuortgiet.

Wêrom moat de direkteur fan de akademy in wittenskipper wêze? In  goeie bestjoerder is breanedich. Dy’t nei al dy jierren dat de akademy no yn it skaad wurke hat, it no wer ta ûnderdiel fan de mienskip makket. Sa’n bestjoerder mei jusjes wat wittenskiplike ynterresse wit ik sels yn Fryslân wol te finen. Mar ja, dy komt der net, omt it bestjoer foar sokkenn de kloaterige kant it neist is.


Een reactie plaatsen

12 08 2020

Kommunikaasje

Sander Warmerdam, haadredakteur fan de Ljouwerter Krante, hat sneon boargemaster Jehannes Kramer fan Noardeast-Fryslân, efkes it mannewaar opsein yn it deistige haadartikel yn de krante.

At soks terjochte is, sit ik op de earste rige te applaudisearjen. Diskear klapte ik net. Sander kapittelt Jehannes omt dy trochkrige dat der yn Dokkum minsken by in feestje besmet wurden binne oan de koaroana. Jehannes sette dat op Facebook. Ek op Twitter, mar dat lêst Sander blykber net, want hy ferbea oerheidsman Jehannes inkeld om tenei Facebook te brûken.

De Ljouwerter Krante kin nammentlik net wurkje mei oerheidslju dy’t  sels mar wat dogge op de sosiale media. No die Jehannes net samar wat. Jehannes ferbruts him sels alhiel, en sette it berjochtsje yn it Nederlânsk op de sosiale media en warskôge derby ek noch efkes op de wenstige toan fan oerheidslju: jongens, denk asjeblieft om wat we met z’n allen hebben afgesproken, niet aan elkaar zitten.

Sander lies dat op Facebook, drukte syn laptopke oan en seach op de webside fan de gemeente Noardeast Fryslân. Dêr sjocht foar it oare noait immen nei, want elkenien docht it mei facebook of twitter. Of hielendal net. Dus dêr stie noch neat op. En dêr wie Sander lulk oer.

Hy wol dat Jehannes sokke dingen tenei earst offisieel fia syn  kommunikaasjeadfiseurs op de webside set. En in parseberocht nei Sander stjoert. Dan komt de Ljouwerter dêrnei. Ek op de sosiale media foar it oare. Dan pas mei om Sander elkenien der op Facebook  op trochhaffelje. Jehannes eventueel ek wol, al had Sander dat leaver net want dan liket hy tefolle op Trump. En ek dat wie in gedachte dy’t oare formalisten graech fan Warmerdam oernamen.

Formalisme yn de kommunikaasje is fansels deadelik foar dy kommunikaasje. Lance Armstrong sette nei elke etappe ien kwoot op sosiale media, en elkenien wie der deablid mei, dan hiene je temisten wat. Oerheden kuierje al lang de wei dy’t Sander net wol. Gehoorgestoorden hoege net te wachtsjen dat hy Rutte syn ferhaal yn de krante set hat, se sjogge mei nei wat Rutte seit. Yn sa’n tiid libje we no.

Der wie it wykein in man dy’t syn op slot sette fyts by in sleat in ein bûten Warten stean hie. Der lei ek syn jas. Nuver, de man wie fuort. De plysje kaam der by. Se sochten efkes, mar ûnderwilens fregen se ek op Facebook oft immmen hjir ek wat fan wist. De man reagearde daliks en sei op facebook dat hy de fyts en jas fergetten wie, “bring se my mar”, of sa. Docht der ek net ta. At der earst in parseberjocht fan de plysje feskynd wêze moatten hie, hienen se yntusken trije dagen socht as wylden en alle sleaten omdolt, foardat dy man wat heard hie.

Ik wit ek wol wat der oan facebook en twitter mankeard. Alles wat minsken brûke kinne, wurdt no ienris ek misbrûkt. Mar jonges, de kommunikaasje giet no wol hûndert kear sa hurd. Ik snap it geseur ek net. Eartiids moasten de media har altyd dea belje at der ek wat wie, no sette brânwar en plysje it daliks op facebook. Ja, dan is de brân al wer út foardat de media der wat mei dien ha, mar it is dochs it wichtigste dat dy brân wer út is.

Media soenen dêr handich op ynspylje kinne, mar dat dogge se net. Se smite ús dea mei komkommernijs. Ik wol net fan elke keatsslach op de hichte hâlden wurde, ik wol inkeld efkes witte wa’t it wûn hat. Ik wol net lêze dat de brânwar in kat út in gloppe weifiske hat. Unnijs. No kin je sizze, smyt dy media dan fan twitter. Mar dy ha ek wolris goeie eigen dingen dy’t ik graach witte wol. Dat sette se ek op twitter, want se witte al lang dat de krante inkeld noch goed is foar wat eftergrûnferhalen,  rou-adfertinsjes, meidielings en it ynpakken fan fisk.

Dus Sander, Jehannes die it neffens my tige goed. Op freedtejûn dochs e minsken berikke, de saak yn gong sette. In boargemaster dy’t bûten de net iens ôfpraten offisiële paden giet, en tinkt ‘ach, at de amtners no yn in feestje yn Dokkum sitte, ach dan warskôgje ik Sander sels wol efkes. Want dy sit ek op Facebook’.

 


Een reactie plaatsen

29 07 2020

Frysk

De provinsje wol inkel noch nije kultuer tastean. De âlde rommel kin wol fuort. Deputearre Sietske Poepjes neamt dat oars; se hat it  oer ferbreding en fernijing fan it kultueroanbod. Dat praat net ien tsjin, want elke kultuerútering is wer nij, en makket it ek allegear breder as at it wie. Mar we kin gjin kant út, want Fryske kultuer is inkeld taal. En dêr kin we alhiel net mei oerwei.

De Ried fan de Fryske beweging doart net iens nei de rjochter te stappen út namme fan âlders dy’t fine dat harren bêrn gjin goed Frysk ûnderwiis krije. De ried wol der letterlik ‘sekuer mei omspringe’. Dat springen duorret, tink ik, jier as trije, fjouwer. Lykas altyd alles mei it Frysk.

No ja, je meie tsjintwurdich Sietske belje at immen it net goed foar hat mei it Frysk. Dat se op 112 gjin Frysk ferstean of sa. Der belle ek ien dy sei: it is sa ferskriklik, de donorregistraasjefolder is inkeld mar yn it Nederlânsk. Ja natuerlik yn it Nederlânsk, want de Nederlânske oerheid stelt ús in fraach, en wy hoege inkeld mar ja of nee te sizzen. En dat bin o sokke geve Fryske wurden.

Lykwols, Sietske soarge foar in Frysktalige folder. Dat is de echte Fryske identiteit, soargje dat de donorfolder ek yn it Frysk komt. Skyt omheech. Stel jim net oan. En dat dan ek noch diskriminaasjemeldpunt Tûmba efter de Jong Fryske Mienskip stean gie. De donorfolder yn it Nederlânsk soe is diskriminaasje fan de Friezen wêze. Belachelik. Hingje al dy Fryske groepkes fan seurders yn de heegste beam.

Likegoed is it alle dagen raak. Kommissaris Brok wie op wurkbesite by de supermerk fan Eastermar. In Frysktalige winkel. Prima. Mar no seit dy Brok op twitter: “wêr bliuwe de oare supermerken no”. Brok jonge, da’s noch slimmer as wat Doutzen Kroes oer corona skreau. Der bin genôch supermerken dy’t al Fryske buorden ha. En dat mei se dochs allegear lekker sels witte. Se krije miskien trije jonge-mienskipsdjipFriezen mear yn de winkel, mar se ferlieze folle mear lju dy’t totaal net witte wat stroepmûs is.

En ach, we hienen Fedde Schurer ek noch. Syn byld stie tusken de lege glêzen bier, en moast nei in better plak. Waard dêr wer ûntbleate. Schurer wie in Frysk literator en haadredakteur fan de Fryske Koerier. De útnoeging foar de ûntbleating wie lykwols yn min Frysk. Dat kin noch, miskien wie de ienige amtner, dy’t Frysk kin dêr, mei fakânsje. Mar dat der gjin inkele Fryskpratende sprekker wie, dat die echt sear.

Súterich sei FNP-riedslid Ate Eijer. Kloaterich sei Hylke Spreerstra dy’t Schurer noch as baas hân hat. De ellinde is no dat krekt dy belachelike Jong Fryske Mienskip it protest hanteart. Dy krigen ommers al orgasmes by de donorfolder en de Eastermarder supermerk. Dat betizet de boel. No wol se it byld yn augustus wer ûntbleatsje, mar se ha Johanneke Liemburg dy’t stúdzje makke hat fan Schurer dêr net by. En Hylke Speerstra wurdt ek net frege.

Ik sil it jim útlizze. Dan moat jim efkes bûten de taal tinke, gewoan oan sa’t wy binne. Kultuer neame se dat ek wol, Yn Starum oan de Skâns stiet in kafee. Broer Kuperus hie de kroech doe’t ik der as jonkje kaam, mar neffens ús heitendy siet der earder ek in legendarysk man yn. Nei Kuperus kaam Folkertsma. Dy neamden se KEK. Kop en kont, want Jappie hie gjin nekke. En no sit Max der yn. Syn eigen plakje om moaie musyk te draeien.

It kafee is noch presies lyk as 100 jier lyn. Machtich moaie grutte  wandskilderingen. Sfearfol brún kafee, mei sa no en dan in hapke. Max en Carla hâlde op en no wol Piet Blauw een crowdfundingsaksje om it kafee te behâlden, want dan moat der hjir en dêr noch wer wat opknapt wurde. It soe goed wêze, der bin al tefolle âlde sfearfolle Fryske kafees nei de soademiterij gien.

Je moat sjen nei gefoel, sfear. Nei je tinzen. Nei je herinneringen. En nei it noflike gefoel wat je dêr altyd hienen. De húskeamer fan Starum wie’t. Dat is pas echt it bewarjen fan in stikje Fryske kultuer. En der hoecht echt gjin buordsje stroepmûs ophong te wurden.

 

 

 

 

 


Een reactie plaatsen

22 07 2020

Tuskenyn

In frjemd gefoel. It is ommers skûtsjesilerstiid. Normalerwize hienen we no de prikkemikken hân. Grou, Feanhoop en Earnewâld. As je dêr in soad punten hienen, dan hoopten je dat it op it rommere wetter hjoed by Terherne ynienen wer goed gean soe. En as je dêr goed weikaam wiene, dan hoopten je dat je net inkeld goed wienen yn fan wâl nei wâl te silen.

We bin der mei it Wâldseiner skûtsje wolris weikaam mei  achtentritich punten. Mar ek wolris mei 5,9. Dat wie wol unyk, doe waarden we dan ek mei net mear as 18 punten kampioen. Yn ’91 wie dat. 35 jier lyn, yn 1985, hienen we nei 3 dagen 9.9. De rest hie allegear wat oan de bealch, inkeld Loadewyk Meeter en Joop Mink wiene noch wat yn de buert. Wat soe’t yn Terherne wurde. Doe waarden we achtste, dêr wienen we lokkich mei, want sa betiid favoriet sylt dreech. Likegoed bin we wol kampioen wurden.

Jim hearre it, foar immen dy’t yn syn libben net in dei skûtsjesilen mist hat, docht it echt sear. En ik kin wol nei Terherne gean, mar yn it doarpshûs de Buorkerij sit aanst gjin mins, der is gjin routebespreking, der wurdt net syld. De fjirde rotdei.

Hoe sear at it ek docht, sneon twifele ik efkes. Se dienen yn Grou krekt as begûn it wol. Seis skûtsjes op de mar. En hee, dêr fart kommissaris Brok op it Steatejacht. Hy wuift nei SKS-bestjoerders, dy’t alhiel offisieel klaaid yn it boatsje fan sponsor Rabobank sitte.  Op de terrassen yn Grou spilet musyk en al sit der dan net sa’n soad as oars, der sit wol tefolle. Te begripen, mar dit wie wol hiel bot yn it sicht. Ek fan de Veiligheidsregio, dy’t daliks twa kafees, de Treemter en Amicaal, sluten hat.

De fierljeppers gienen ek wer los, de keatsers bin al in pear wike yn de greide. Krekt as is der neat mear oan de hân. En ach, dy oardel meter dat falt wol wat ta, net? De Hearrenfeanfans dy’t sneintejûn fakkels yn de brân stutsen by it stadion omt se sa oandien wiene dat de klub 100 jier bestie, wisten absoluut net wat oardel meter is.

Net inkeld sport, hear. At je hjir yn doarp en stêd komme, is it krekt as bin hiel Nederlân, België en Dútslan hjir delstrutsen. Foar de musea stean lange rigen minsken, want binnen bin se noch hiel feiligensregionaal gezind, al ha se dêr wol oanstriid om mear minsken ta te littten. Wy Friezen litte toch net minsken op de stoepe stean, ach kom mar.

De iene horekasaak is strikter as de oare. Lit we mar sizze dat ik de ôfrûne dagen net sjen koe dat der wat feroare is yn Fryslân mei de corona. Avine Fokkens stiet op de kamping fan Aldegea, no dy sit sa fol, se doart Buma net mear ûnder eagen te kommen. Koartsein: we fertsjinje wer jild. En it wurdt wer gesellich. En we kin ús tradysjonele sporten wer beoefenje, en dat moat ek, want dy bin ommers tradysjoneel.

Te begripen. Mar der bin ek noch genôch lju dy’t noch net meidogge, mar tige fersichtich op fiif meter ôfstân fan elkoar stean bliuwe. Want yn de krante stie ferline wike dat der ynienen toch wer 127 nije coronameldingen bykaam binne. Sadat it wiketotaal op hast 1000 kaam. En 100 lju mei corona, dy besmette 129 lju. Wolriswier allegear yn it suden, mar it is boufak, dy stean njonken Avine op de kamping. Der bin wol lûden dat der in medisyn fûn is, mar dat duorret noch wol efkes foardat ís apteker dat hat.

Ik sit der wat tuskenyn. Eins wol ik wol fersichtich wêze, hersenynfarkt hân, myn longen bin net perfekt en ik wurd fannewike 70. Risikojonkje. Mar ik ha twa wike lyn in frou, wa ha man ferstoarn wie, efkes om de hals hong. En in pilske opsopen yn in kafee sûnder dat de ober en ik de hannen ûntsmetten hie.

Ik bedoel inkeld mar te sizzen, at it aanst dochs wer mis gean soe en in koronagolf komt oer de waaddyk ek it Fryske lân yn, dan moat we net op in oar seure. Dan bin we sels ek tige skuldich.


Een reactie plaatsen

15 07 2020

Identiteit

Sneon lei, lykas alle dagen, de Ljouwerter Krante, op de doarmatte. It wie njoggen oere doe’t ik sitten gie te lêzen. Fanôf dat stuit, oant no ta, ha’k fan it hynder west. De frou fûn my sels wat lulkich sei se. Ja dat is it eins ek: lulk.

Want de Ljouwerter Krante is yn seis sneonsedysjes op syk nei in omskriuwing fan Fryske identiteit. Se bin sneon begûn mei in stik fan de eigen redaktrise Kirsten van Santen. Want dy hat, skriuwt de eindredakteur Roel Snijder fan de sneonsbijlage grutsk, antropology studearre. En at je antropolooch binne én net út Fryslân komme, dan ha je pas ynsicht yn de Fryske identiteit.

Lokkich leit Kirsten dy domme Friezen earst efkes út wat in antropolooch allegear witte kinne soe, en skriuwt dan dat sy, antropolooch, lykwols gjin anderts hat. It is in alderheislikst dizinich ferhaal, weryn Kristen har trije pagina’s lang ôffreget werom at se har net Frysk fielt, wylst se hjir dochs al dik tweintich jier wennet. Wylst wy dat hielendal net fan har freegje.

No hat se fansels wol ien grut neidiel, se wurket by de Ljouwerter Krante. En dêr wêr at sy skriuwt dat de Ljouwerter fansels in tige grutte ynfloed hat op de identiteit fan de Fryske lêzer, skriuwt dyselde Ljouwerter sneon dat at der wat rike minsken út in Frysk doarp weigean, dat dan de leefberens fan dat doarp efterút giet. Wy domme Friezen hingje dus ôf fan in pear rike skevels. Soks mei je net iens skriuwe sûnder ek ris oan 415 oare doarpen te freegjen at it dêr ek sa giet. En dy sjoch je by sa’n fraach oan as dooch je net.

Kirsten is sielich. Se freget harsels serieus ôf at se nei it keatsen en skûtsjesilen gean moat om har echt Frysk te fielen. Hoe’t de Ljouwerter dit betinke kin. Ik sit echt oer de kommende fiif ôfleveringen yn. Miskien moat we hun wat helpe. Troch te sizzen dat se dy oare stikken better net skriuwe kinne, want Fryske identiteit bestiet hielendal net.

Ja, we ha in eigen taal, mar at Kirsten en al dy oaren dat net prate wolle of kinne, ynteresseart it ús gjin bal. Inkeld in pear djip-Friezen klappe hieltyd at Brok netsjes fryske wurden sprekt. Mar echt, we ha inkeld mar in lyts stikje eigen kultuer, omt dat dan yn dy eigen taal giet. Mear echt net. Elk kin hjir yn Frysân him- of harsels wêze. En je wolle hielendal net op buorman lykje. Ik kin net oardiele oft immen Frysk, Zeeuw of Grinzer is. En lul net dat it lânskip fan ynfloed is op de identiteit, elk lân hat syn eige lânskip. Punt.

Yn 1999, op wei nei Simmer 2000, weryn Fryslân graach safolle mooglik eigens sjen en hearre litte woe, hiene we ek dy diskusje oer de Fryske identiteit. It is wol aardich myn ferhaaltsje fan doe nochris te fertellen.

“Stel, Foppe de Haan fertelt my dat hy syn keutels yn pompeblêdfoarm skite kin. Dat wurdt dan in tuskenfraach fan my yn in fuotbalynterview. In korrespondint makket dêr in berjochtsje fan. Dat wurdt in kaderke op de foarside fan alle kranten en dus kin de Ljouwerter net efterbliuwe. Foardat we it witte ha we in wedstriid yn it pompeblêdloarteskiten by de alve stêden lâns. En dan freegje se my dêr ferslach fan te dwaan. Dat wegerje ik.

Wit jim wat dizze diskusje opsmyt: Dat we aanst wegerje dat ek mar ien oan ús kultuer en eigenaardigheden komt. En at se no Mak of Sonnema hjitte, se komme de Ofslútdyk net mear oer, al moat we de hillige Warnser stien ek op de brêge fan Koarnwertersân kwakke. En at we dan wer ûnder ús binne, dogge we allinnich de dingen dy’t we sels aardich fine. Dan sil blike dat we net fierder komme as Anneke Douma en de Blauhuster Dakkapel“.

Dat wie 1999. It is no 2020. It byld wurdt noch lyksa ferkeard makke. Leave Kirsten, ik bin net lulk op dy. Do meist alles sizze en skriuwe. Mar de Ljouwerter Krante mei dat net profileare as de wiisheid oer ús identiteit. Want ik sis it noch marris, dy Fryske identiteit bestiet net iens.

 


Een reactie plaatsen

08 07 2020

Grutter

Doe’t der ferline jier massale aksjes fan boeren wiene, wiene der ek wol boeren dy’t net meidienen. Sa fan, at se wat oprêdde dêrre, dan is it wol goed, mar ik hoech net yn byld. By de boereaksjes fan it wykein wiene der mar in pear persint aksjefierders oer. En der bin in hiel soad lûden fan boeren dy’t sizze: we moat der mei ophâlde, dit keart him aanst tsjin ús. Ek at Tjeerd de Groot dea is, wurdt de wrâld net oars. Dan mar wat minder aaiwyt op bôlle.

Ien Keamerlid hat noch besocht de boeren wer massaal yn ûnstjûr te krijen. Baudet. Dy sei dat de regearing in stiekem belied fierd om de boeren allegear fuort te krijen. Dan kin se dy grûn moai brûke foar natoer en wentebou. In sluipmoord neamde hy dat. Hy hat al folle faker noch folle mear ûnnoazele dingen sein. Ik kin samar werom fine dat hy ea sein hat dat der mear wenten oeral yn Nederlân komme moatte om de wenningneed op te lossen. O nee, hy sei dat at hy de macht krige, dat hy dat regelje soe. Safier komt it net, dus begûn hy  op de sosiale media oer sluipmoord.

Likegoed bin der wer in soad lju yntrape. Dy hearden absoluut net nei minister Schouten, dy’t sei dat soks net wier is. Ik tink dan Carla, anderje sa’n man no net iens, helje de skouders op en praat gewoan troch, krekt as is dy man in hap lucht. Want mear is it echt net. Boppedat witte wy al dat in hjoeddeistige politikus middeis al syn moarnspraatsje ferbetterje moat. Fleksibel wêze hjit dat, mar se sjogge optheden net mear as fiif menuten foarút. Te koart foar in sluipmoord.

Dêrom lei de Lelylijn ek yn in laad, want dat is in saakje fan fier foarút tinken. Seit de haadredakteur fan de Ljouwerter Krante Sander Warmerdam. Dy leau ik better as Baudet. Sander seit dat je mei de Lelylijn soargje kinne dat der dan folle mear minsken nei de regio, lykas Fryslân en Grins ferhûzje wolle. Miskien. Dêrmei seit hy itselde as Baudet. Net dat it in sluipmoord is, mar dat der goed neitocht is troch de sosiaal-geograven yn ús mienskip.

No, dan kin we wol efkes meihaffelje. Der wie ferline wike al in rapport dat we 40.000 minsken kwyt reitsje sille yn Fryslân. Doe tocht ik noch, ik kin in hiel soad Friezen dy’t noch in hûs sykje, en dy hûzen komme dan de kommende jierren beskikber.

Der bin lykwols wer oare wittenskippers, dy’t sizze dat aanst de klad yn de wenteferkeap komt, dat de rinte omheech giet, dat der mear wurkleazens komt. Gean sa mar troch. Swarte takomstbylden mei hieltyd ien restriksje: miskien beteard it ek allegear noch wol goed.

At ien grutmacht yn de wrâld in president hat dy’t de hiele dei neat oars docht as allegear idioatichheden op twitter te setten en in oare grutmacht kiest in president dy’t tsien jier nei syn dea noch oan de macht is, dan wit we yn it neatige Fryslân absoluut net hoe’t de wrâld der oer fiif jier hinne leit.

Dus let it ek neat dat we no in belied fêststelle dat der yn Fryslân de kommende fjirtich jier 200.000 wenten by komme moatte. Ja, dat is in knoarre hûzen, mar it hat bliken dien dat fan alle bouplannen dy’t we de lêste 40 jier hân ha, de helt net reemakke is. Dus set mar moai in soad op papier.

De besetting fan in went is yntusken gemiddeld 1,8 persoan. Dan hat Fryslân dan sis mar 900.000 ynwenners. Dy bin we dan ryk. Mar we bin ek wat kwyt. Ten earste grûn foar it spoar en stasjons. Drachten krijt sa’n 90.000 minsken, Hearrenfean komt wol op 50.000, bunders grûn. Ek yn alle doarpen komme omraak wenten by. En Ljouwert fansels.

Mar at der no al fanút doarpen skolden wurdt op Ljouwert dat it de útbou fan har sub-wiken Techum en Zuiderburen wichtiger fynt as Reduzum en Wytgaard, dan is it frij wis dat we sa’n soarte diskusje oer de takomst absoluut net hoege te fieren. Dan kin we dy trein wol wer yn it ûnderste laad donderje.