Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

12 05 2021

Fytse

Doe’t se dêr yn 2010 de start fan de Tour de France hiene, kamen ien miljoen minsken nei Rotterdam. En der sieten 17 miljoen foar de telefyzje te sjen hoe’t de Erasmusbrêge der útsjocht. Logysk dat Rotterdam yn 2024 wer in Tourstart ha wol. Den Haach docht ek mei, en de hurdfyters moat ek noch in slach troch Limburg meitsje. Heuveltsjes.

Se ha noch net in stoer útjûn dêr, dus wylst ik nei de start fan de Giro seach tocht ik: dit moat oars. Niks Rotterdam, wý moatte de Tour de France nei Fryslân helje. Joop Atsma en Sander de Rouwe ha’t der wolris oer hân, mar tsjintwurdich harket nimmen mear nei it CDA, dus ik moat mar efkes. Tour de Fryslân.

It moat gau, want Fryslân is hielendal net populêr by de toeristen, wylst dat de ienigsten binne wêr’t we jild oan fertsjinje kinne. Dus fytse en dan krije we samar 40 miljoen minsken foar de telefyzje. Fryslân yn byld.  

De prolooch op de Ofslútdyk. Dy moat wol trije wike fantefoaren ôfslúten wurde, mar dat bard no ek alle dagen. In kearsrjochte prolooch, sit hin en wer gjin bocht yn. Wis de helte dêrfan tsjin de wyn yn beuke, wynkrêft 7. Machtige bylden dus fan it Waad. En de wynmûnen yn de Iselmar giselje omraak. Witte se dat we in duorsum folkje binne.  

De oare deis in etappe fanôf Harns de nije waaddyk lâns. Kin we Sense of Place sjen litte. We lit de hurdfytsers in lyts stikje troch de waadklaai fytse, tusken allegear opsette plastieken strânljippen troch. Echten fleane fuort fanwege al dy yn de blubber fallende hurdfytsers.  

Spitich dat se net Waadfytsrinne kinne nei Amelân, dêr is in stodún dochs it heechste punt fan de provinsje. No dan moat se mar efkes oer de bulten by Holwerd-oan-see, want dêr sil se dan wol dwaande wêze.

Fierder nei Dokkum. Fansels ek de oare stêden lâns, want we moatte wol alle fonteinen sjen litte. Yn Dokkum ha se lokkich de jekjes noch oan, want dêr moat se om de friesfontein hinne fytse.   

Tusken Dokkum en Ljouwert efkes by de pear kasteeltsjes del. Dat heart sa yn de Tour. Poptaslot en Stania State. Dan ha we it ek wol hân. Tresoar soarget foar de skiedkundige ferhaaltsjes yn trettjin ferskillende talen.

At al dy lûde straaljagers de oefenromte Fryslân in dei mei rêst litte,  kin we fanút helikopters en drônes ek de 419 doarpkes fan Fryslân sjen litte. De foto fan de freeds-Ljouwerter komt dan ta libben. Al reitsje de sjoggers wol yn de tiis mei twa Raerden, twa Reahels en trije Aldegeas.  

Alle boeren ha kij yn de greide en se meane pompeblêdden om de oanplante blomkes hinne. Yn Sleat stiet in Skotsploech de hiele dei te dûnsjen, Aald Hielpen wiuwt nei elke helikopter.   

By Langwar efkes oer de A7 oer de Aldeweisbrêge en dan farre dêr fansels 77 skûtsjes op de Wjillen. Tusken Koudum en Warkum in slach troch it Heidenskip, dêr ljeppe de ljeppers wiuwende oer de sleatsjes. En yn Frentsjer stean de earste klas keatsers klear om keatsbaltsjes oer it peleton te slaan.

Oan de ein in waansinnich gefaarflik parkoers troch Ljouwert hinne. Allegear bochten en fersmellinkjes, sadat we in stik as trettjin falpartijen ha. At se yn elk gefal mar lâns Us Heit en Us Mem komme. Dan wer nei de rûnwei en dan sprinte op de dyk nei Hurdegaryp ter hichte fan de hillige finish fan de Alvestêddetocht. Dêr stean Wiebe Wieling, Piter Weening, Sven Kramer, Epke Zonderland, Suzanne Schulting en Ellen Fokkema klear om de blommen út te rikken.

Liket jim dat net wat. Rotterdam ynfestearde doe 12 miljoen en seit dat it 30 miljoen opsmiten hat. Dat siet dan yn toeristen dy’t letter nei Rotterdam kamen. No, Rotterdam is neat oan, dus at Merk Fryslân  goed ynfesteare soe komme se aanst yn bosken nei Fryslân ta.

Boppedat, we ha hjir gewoan rjocht op. Want de âldste rinfyts is yn 1818 útfûn yn Fryslân. Hy stie mei sân oare fytsen fertuteaze yn in loads fan de gemeente Waadhoeke. Se wurde no oppoetst foar de Tour de Fryslân. Om te earen dat wy yndertiid sá’n lui folkje wienen, dat we in fyts útfûn ha. 


Een reactie plaatsen

05 05 2021

Frijheid?

It is hjoed 5 maaie en dan betinke we ús frijheid. Skyt omheech! We bin ús frijheid al lang wer kwyt. At ik nochris in putsje doch, moat ik dêr sels belêsting oer betelje. Móat. Want o wee, at je yn tsjok waar reitsje mei de hillige belêstingtsjinst, dy’t je op diktatoriale wize te plak set. De regearing is net by machte soks yn te damjen.

Boppedat, fan dy belêsting wurde de meast waansinnige dingen dien. Al soe de hiele Fryske befolking bygelyks tsjin in stroomtried ûnder Nasjonaal Park Skier troch wêze, en dat is sa, dan komt dy der likegoed al.

Tsjin dyselde befolking yn, gean de gasboarders gewoan troch, krekt salang dat hiel Fryslân in meter sakket, de helte fan de hûzen yn elkoar dondert en sels de Grinzers ús útlaitsje. En at we wolle dat der nét mear board wurdt, moat der as kompensaasje sikenhûs- en kearnsmoargens yn de leechsûge gasgatten.

Wy soenen graach genietsje wolle fan sjongende fûgels, mar de loft is fol fan stikdjoere ûnnedige te lûd knallende straaljagers. Lekker bomkes op Waad en Flylân smite sûnder fergunning. Der komme aanst noch mear. Oefenje. Want se beheine net iens inkeld ús frijheid mar ek dy fan oare mienskippen mei dat militêre gedoch rûnom yn de wrâld. Se ha ús neat frege, mar we moat wol betelje. Is dat de frijhheid dy’t we hjoed fiere? 

Oer fûgels sprutsen. Yn alle frijheid bepaalden we altyd sels it  lykwicht tusken mûzebiters, foksen en skriezen. We meie no nearne mear oankomme. Takom jier in lyts proefke yn twa stikjes lân by de Sânfurd, dan tink ik sân jier aldehoere en dan wurdt it noch neat.

Dat let neat, want it lân is dochs neat foar de fûgels. We krigen allegear in glossy fan de provinsje, dy we trouwens betelle ha sûnder dat ús wat frege is, en dêryn stie dat it wetter omheech moatte soe om de feangreide te rêdden. Moatte sóe. Dat bart net. Boeren sizze dat it wetter leech bliuwe moat. Dan bliuwt it leech.

Want elkenien is diktator fan syn eigen grûn. Dat sóe in stikje frijheid wêze, mar ík mei net in beam dy’t heger wurdt as 2,5 meter yn myn tún plantsje. En dy boeren bin ek net frij, dy moatte aanst noch in knoarre grûn ynleverje foar hûzen, in oerstallige trein nei Grins en sinnefjilden.

Frijheid wie altyd it hillige biedwurd fan ús boeren. En fan ús skippers. Mar harren Iselmar wurdt folset mei wynmûnen, dy’t oan de wâl ús eagen ek noch sear dogge. En we ha der beide nee tsjin sein. Dat is noch ús ienige frijheid. Nee sizze tsjin dingen dy’t likegoed  barre.  

We ha ússels de frijheid ûntnaam. We ha in mienskip wêryn we minsken kieze om ús frijheid behâlde te kinnen, mar sadré at dy in stap oer de drompel nei macht sette bin se

-óf te sleau om de goede dingen te roppen en te dwaan

-óf se wurde ûnder de seaden wâlde troch de besteande minsken dy’t de macht ha en dy konstant misbrûke omt se miskien wol nei ús harkje, mar der neat mei dogge

-óf de measten dy’t dy drompel oerstappe krije daliks dat machtsgefoel om buorman tenei de bek te snoeren.   

En buorman, jo en ik: wy dogge neat. Wy fine it bêst dat we in  besettende macht ha, sadat we omraak seure kinne oer saken dy’t ús oantaaste yn us frijheid.

Sa is úteinlik de oerheid betize yn ûnderlinge sinleaze diskusjes. Dêrtroch dogge se neat. Watte, se litte harsels leaver nei hûs stjoere  dan dat se skanseare saken yn de mienskip ferbetterje en oplosse wolle. Dy lju besette ús. En de grutste grap is dat se wakker ynsitte oar har byld nei minsken ta, wylst de minsken dêrtroch krekt hieltyd fierder fuort reitsje.

Ik hie fannemoarn de Fryske frijheidsflagge úthong. Ik hearde nei mysels en tocht der oer om gremitich nei bûten te gean om him wer te striken. We bin ommers net mear frij. Mar ik hearde it walchelike ferhaal fan Baudet. No lit ik him dus hingje, want dan fiel ik mysels frij fan dat freeslike Foarum. En dat is de alderwichtigste frijheid.


Een reactie plaatsen

28 04 2021

Habtamu

Habtamu de Hoop. Willem Schoorstra hie’t it hjir juster ek al oer him, mar ik einigje wat oars as Willem. Habtamu  hie ferline wike in moaie famkestaspraak yn de Twadde Keamer. Hiel Frysk, hy fertelde earst fan wa at er ien wie en wêr’t er weikaam. As fondelinkje út Addis Abeba nei Emke en Tineke yn Wommels. Wy wiene der net sa fernuvere oer, syn skiednis kinne wy wol. Lykas syn ûntjouwing as presentator, politikus en benammen minsk.

Habtamu krige lykwols in soad eare. Ek hjirre, want at je ‘heit’ en ‘mem’ yn de Keamer sizze dan krijt de hiele Fryske beweging in orgasme. Mar no wie it hiele media en polityke lân oeral fan Habtamu. De namme De Hoop kaam dêrby goed út, want der is net folle hoop mear foar de rotsoai yn Den Haach.

Wat my fernuvere wie dat se oeral rekken doe’t hy sei dat je hâlden en dragen net yn je dna sit, mar komt fan de minsken dy’t je opfiede of om je hinne ha. Net elkenien tinkt dêr lyk oer, mar ik bin ek oertsjûge dat we by de geboarte allegear lyk binne en dan je dêrnij foarme wurde troch je omjouwing.

Nim no in oare nij Keamerlid, Caroline van der Plas fan BBB. Jim witte  net iens allegear dat BBB BoerBurgerBeweging betsjut, mar jim kinne har learen jaske allegear. Omt se sa gewoan is en praat as siet se by ús oan’e kofje. En at se it yn de Keamer ha oer gearwurking, dat sy dan seit dan nimme we dochs gewoan in groepsappke.

Caroline is de dochter fan de al ferstoarne Wil van der Plas. Dy ha’k tige goed kinnen. Dy wie sportsjoernalist by it Deventer Dagblad, die reedriden foar de hiele regionale parse en ik kaam him ek faak tsjin by Go Ahead. In geweldich goeie kollega, in fijn mins yn de omgong. Ik sjoch yn Caroline, dy’t ik inkeld fan telefyzje kin, in soad fan dy man  werom.

Habtamu en Caroline bin net de ienigsten. We sjogge allegear nije Keamerleden wêrfan we tinke dat se bêst wol doge en aardich kreatyf binne. Je realiseare je dan dat je eartiids datselde gefoel hienen by guon nije Keamerleden wêrfan je no sizze dat se gau opsoademiterje moatte. Ik bedoel wy fûnen it yndertiid allegear geef dat Annemarie Jorritsma, de ferdelgster fan Stef de Haas yn de ried fan Boalsert, nei Den Haach gie. Twa wike lyn servearde ik har ek ôf; tocht by mysels: leave, hâldt op en wurd wer dy fleurige en wize frou sa’t wy dy koenen.  

Je ferwurde dus yn de Haachske polityk. Dus soe’k oan ien kant wol wolle dat Habtamu tús bleaun wie, by Anna Hilda. Dat byld fan ferline wike mei eins net fersteurd wurde troch de gaos dy’t se dêr de lêste tiid breide ha.

Mar miskien kin it wol oars. Dan moat we dy âlde nút dy’t nét feroare is, Tjeenk Willink, mar freegje om net in kabinet te formearen. No ja, in oar kabinet. In sakekabinet. Fan alle partijen de bêsten by elkoar sette. Sadat wy allegear op tiid in faksinaasje krije en we skûtsjesile kinne fan’t simmer. Fierder moat se útfiere wat nedich is. Kundige minsken, en at dat tafallich in PVVer is, toe mar. Dan bin je ek fan it Wildersgeseur ôf. Sa’n kabinet moat fansels wol hieltyd genôch stipe yn de Keamer ha; dat kin by elk ûnderwerp ferskille. Spannend.

At Tjeenk it wol gewoan docht, wurdt de gaos inkeld mar grutter en duorret de polityke rotsoai langer as de corona. De sakeministers hoege mar ien ding te swarren: alles is iepenbier en wy bliuwe ússels. Sels Omtzigt kin dan wer út syn efterkeamerke komme. Alles foar in jier,  dan tagelyk mei de riedsferkiezings stimme oer in nij regear, yn in nije demokrasy en oare bestjoerskultuer. Hooplik.

Habtamu kin der ek wol yn. Dy wol bêst soargje foar wat goedkeape hûzen, ek in pear yn Wommels. En foar in kânsrike ynstream fan ferhûdûke bern. Caroline krijt de lânbou en de natoer. En tegearre rjochtsje se in strafsintrum op, weryn ôfservearde politisi in eigen efterkeamerke krije. Der kin se dan moai allinnich wat omlige en krekt dwaan as wit se neat mear. Dan hat net ien mear lêst fan dy lju.


Een reactie plaatsen

21 04 2021

Lânskip

Sneon trof ik in boer. De sinne skynde, dus ik rôp dat it moai waar wie. Hy skodholle nee; te kâld sei hy. “It gêrs krûpt wer yn de grûn”. Moai sechje.   

Nije taal is net altýd moai. De provinsje Fryslân teistere ús mei de term terrawattoeren. Google praat net, dus ik wit noch hieltyd net at it terrawatt-oeren of terrawat-toeren binne is. It sil wol oeren wêze, Fryslân hellet gjin toeren út.  

Ik hat te krijen mei duorsum opwekte enerzjy. Wy ha yn’e meterkast allegear in stroommjitter, wêrfan de risseltaten op de stroomrekken komme. Terrawattoeren sil je ek wol mjitte kinne. Fryslân skynt der wat mear meitsje te moatten as at de bedoeling wie, mar wat dat foar ús ynhâldt witte we net.  

Lokkich hat deputearre Sietske Poepjes trochleard, se twittert  teminsten yn it Ingelsk. Se wit ek dat der oant 2030 noch 3000 bunder fjild fol sinnepanelen by moat. Dêrnei moat der noch in kwak komme, mar dan is Sietske al beppe. Dat moat de bern fan de legere skoalle mar útsykje.  

Sinnepanelen. Gjin wynmûnen mear sei Sietske, wylst de iene nei de oare lânskipsfernieler yn de Iselmar omheech hyst waard en de advysried foar it jierliks ferpartsjen fan sân ton foar lânskipsferbetteringskompensaasje noch ynsteld wurde moast.

De provinsje hat bepaald dat de provinsje bepaalt wer at dy sinnefjilden komme sille. Oars is it sa’n gedoch. Elkenien protesteart ommers. Dy lju ha gjin weet fan terrawattoeren. Likegoed seit Sietske ek dat guon gemeenten dy sinnefjilden op ferkearde plakken ha wolle. Want “we ha soarch foar ús lânskip”. Sietske praat wartaal: wól sinnefjilden, mar net ten koste fan ús lânskip?

Sietske hat in suske. Avine Fokkens. De lokomotyf fan de Lelylijn. Se krijt dêrby amper stipe fan Grinzer wagons. Dochs hat Avine dy nedich. Want se wol no dy 9,5 miljard spoarjild ha en dan soarget sy dat it hiele noarden, ynklusyf Urk, rom 200.000 hûzen mear boue sil as at tasein wie.

Romte sat, seit Avine. Foar Fryslân betsjut it 45.000 hûzen mear as de al taseine 15.000. Presies, dat taseine part dat ek net op tiid klear komt, want it duorret fiif jier ear’t in gemeente alle fergunningen klear hat. Dan is it gerop Bouwe Blinder van steateleden net mear as gerop op in lege coronatribune.

Gemeenten bin stadich. En no bin dy steateleden, stiekem op wei nei in referendum, ek al kwyt dat Fryslân al lang bestjoerd wurdt troch belangeorganisaasjes en gewoan folk. De measten bin al lulk dat se fantefoaren net meiprate koene oer dat Deltawentebouplan. Avine is fan Wiegel syn lichting, at je minsken wat freegje, komt der noait sa’n Deltawentebouspoarlineplan. De lju yn Oertrep ha dus noch net yn de rekken dat der aanst elk kertier in trein foar har rúten lâns flitse sil.

Friezen sjogge net mear nei boppe: de loft sit fol mei te lûde straaljagers. Dat wurdt noch slimmer. We sjogge ek net mear út oer de see, want dy brûkt de provinsje om winst út wynmûnen te heljen. We sjogge net ûnder de grûn, dêr stopje se aanst de meest freeslike dingen, as kompensasje foar dy 9.5 miljard. We sjogge inkeld noch wat dom om ús hinne, nei it ienigste wat we noch oer ha.  

Gemeenten meitsje lykwols plannen foar hoekjes sinnefjild tusken natoergebiet en boeregrûn. Dêr litte minsken har hûn skite, dy komme yn aksje. Der bin lykwols folle mear hoekjes nedich at dy 60.000 hûzen der by komme. De leafhawwers fan natoer sille net in hânbree tajaan, dy ha D66 efter har stean. Dus moat it boeregrûn wurde.

Ja, deputearre steaten ha altyd sein dat de boeren de hoeders fan it Fryske lânskip binne. Dat hat ús ferbline, want se ha net sein hoe’t dat lânskip derút sjocht. 

Immen, ik sis net wa, hat my ferteld dat Sietske en Avina yn it kolleezje fochten ha om de hoekjes grûn. “Hjir komt in sinnefjild”, “Nee, dêr komme hûzen”. Sander de Rouwe stie gnizend yn it hoekje mei wat Iselmarwynmûnen ûnder de earms, Douwe Hoogland en Klaas Fokkinga rûnen der skriemend út.  

Se fochten om boeregrûn. Trekkers rukke al wer op nei de Twabaksmerk, dizkear rinne wy der allegear efteroan.

Ik fertelde it ferhaal oan dy boer. Wit jim wat dy sei: “Dan bliuwt it ivich te kâld”.


Een reactie plaatsen

14 04 2021

Diktatuur

Bestjoerskultuer. Jim sit net op in toar ferhaaltsje te wachtsjen, mar it is wol ferrekte wichtich. Jim witte dat se yn Den Haach sykje om dé nije foarm fan bestjoeren. Omt dat al jierren net mear goed gie. Thorbecke, dy’t ús yn 1848 op it doe goeie demokratyske paad sette, is útwurke. De nije wiisgear is Tjeenk Willink.  

Uzes is Arno Brok. Dy hat der foar trochleard. Hy skreau Tjeenk in  bryfke, dat ik efkes foar jim gearfetsje en fertaal: ‘Fryslân biedt him oan as in nije floeibere organisaasje. At jim ús it jild joue, dan rêdde wy der wol mei. Net mear ‘dy krijt dit’, ‘in oar dat’ en de tredde krijt neat. Nee, wy bin tenei in ienheid’.

Brok hat it fersichtich noch oer ‘bevredigende samenwerkingsconstructies’, mar hy bedoelt fansels dat provinsje, wetterskip en gemeentes aanst net mear bestean. Mei syn trijen bin se dan ien regio Fryslân.

Dêr ha’k ik pear nachten oer neitocht. Dan flitse der ynienen allegear erfarings foarby, dy’t ik hie mei gemeente, wetterskip en provinsje. Erfarings dy’t elk hân en noch hat. Net elkenien is dêr like lokkich mei, en dan sis ik it fersichtich.

Ik wie bllid dat de lytse wetterskippen eartiids ien grutte waarden. En dat we net mear 31 gemeentes ha. Der mei om my noch wol minder komme as de 18 fan no. Dan is der lykwols ien neidiel. Alles is sá grut wurden dat bestjoerders net mear tiid en sicht ha om alles goed bestjoere te kinnen. Se kin net oars as guon saken oerhevelje nei it amtlik apperaat.

En ja, dat amtlik apperaat is yn dit lân wurden ta in organisaasje dy’t  net wit dat wy in befolking ha fan 17 miljoen yndividualisten. Se bin net meigroeid. Net amtners hear, mar it amtlik apperaat hâldt tsjin dat ús winsken of tinken by polityke bestjoerders telânne komt. Wat jo wolle, kin neffens de wet net, sizze se. De bestjoerder heart dat net iens. Dêrmei sitte we yn in amtlike diktatuur.

De media bringe it ek net mear nei bûten, dy wurde troch in wrâld oan oerheidskommunikaasjeamtners ôfskerme. Ik sjoch bygelyks op gemeentlik nivo dat se alle stikjes yn lokale kranten net oansprekkend skreaun ha wolle, mar amtlik en toar. Logysk dat dy kranten ferdwine.

At bestjoerders dan sizze ‘dit moat oars’, wurde se troch it amtlik apperaat behindere om soks út te fieren. Of se dogge it gewoan net. Sjoch nei de taslaggeaffère. En sjoch dat Rutte lige moat om in amtner te beskermjen.

Ik krige yn de nachten dat ik der mei omtoutere in nachtmerje oer it wurkjen fan Fryske bestjoerders mei de amtlike apperaten fan wetterskip, provinsje en gemeentes. Dy hienen tsien jier wurk om ta ien organisaasje regio Fryslân te kommen. Tsjin dy tiid wie it projekt al lang wer as net wurkjend ôfserfeard troch de opfolger fan Arno  Brok. Letter tocht ik dat dy nachtmerje noch positiver wie as de realiteit.   

Brok sit echt op it goede paad; ik leau deryn. By it Waad hat er in kear op tafel slein: ‘ik bin no de baas en ik sis gearwurkje’. Dat wurket, al hat hy noch net alle ús jonge fûgels fersteurende straaljagers delsketten. Mar it is in goed idé om wetterskip, provinsje en gemeentes, en hooplik ek al dy oanheake heale oerheden, op ien bulte te smiten.

Allinnich, en dat hat Tjeenk al nedich, dan moat der earst wat oars barre. Dat alle amtners tenei wurkje yn tsjinst fan minsken, fan ús. Mei de polityk. Dy soe optimaal profiteare at de amtnerij foar ús wurket. Want dan feroaret der echt wat.

At wy teminsten ek feroarje. De polityk doch syn bêst, woe bygelyks yn de corona sa iepen mooglik wêze. We koenen alles heare, mar wy én de media harkje net goed. Sa waarden alle oerwagings daliks feit. ‘Zullen we 21 april de terassen open doen’, dan bin se al iepen. En at it dan net kin, seure we oer dat de oerheid him net oan syn wurden hâld.  

Seurders oer burokrasy ha gelyk. We ha in apperaat fan  rigeltjeneukers. Wy ha skjin ús nocht dêrfan. It is spitich Brok, dy burokrasy soarget dat it mooglik is dat at je 100 meter fan elkoar wenje de ien wol en de oar gjin hûnebelêsting betellet, omt se yn ferskillende gemeenten wenje. Dan is dy regio Fryslân noch in hiel  ein fuort.


Een reactie plaatsen

07 04 2021

Hepkema

Ferline wike krige ik in boek tastjoerd. Troch de skriuwer dêrfan, Mark Hilberts. Syn boek is al hast in jier âld, mar it wie my foarich jier alhiel ûntkaam dat it útkaam wie. Dêr is fanwege de corona ek net safolle omtinken oan jûn.

No wie’t my miskien as republikein dochs noch wol ûntkaam, fanwege de titel, De Koning van Leeuwarden. Wylst de ynhâld no krekt wol myn belibbingswrâld is. Want it giet om de man dy’t fan 1909 oant 1947 foarsitter wie fan de Alvestêdeferiening en tagelyk in grut Frysk krantebedriuw runde: Mindert Hepkema.

Hy wie ek noch abbekaat. Dat die hy op Ankereftige wize, mei tige orizjinele ynfalshoeken. Mindert wie kreatyf. Dat hie hy fan syn heit, Jacob Hepkema. Dy begûn yn 1874 mei Het Nieuw Advertentieblad yn Hearenfean, letter Nieuwsblad van Friesland. Dy krante soe yn de folksmûle de namme ‘de Hepkema’ krije en wie tige populêr.  

Hepkema skreau sels in soad, wylst hy tagelyk in grut krantebedriuw runde. De famylje Hepkema waard stjonkend ryk fan it krantemeitsjen foar it ‘folk’. Skriuwer Jan Jelles Hof fan de Gaastmar, dy’t dêr letter de haadredaksje hie, neamde de wize fan skriuwen: ‘flot en luchtich, licht te ferstean’. Wrâldnijs op begryplik nivo. De gewoane man kaam oan it wurd, en in soad yn it Frysk skreraun. De alâlde Ljouwerter Krante moast omstean leare, want de Hepkema groeide as koal.

Soan Mindert hat dat bedriuw fan syn heit oernaam, en begûn in twadde ‘Hepkema’, it Leeuwarder Nieuwsblad. Dy Mindert wie de kening. Moat jim sels mar ris lêze oer in alvestêdefoarsitter, dy’t gâns tochten fanút eigen hûs suver allinne organisearde. Watte, yn Ljouwert koe neat barre sûnder Mindert. Nijsgjirrich ferhaal.

Mar, en dêr woe’k it efkes oer ha, it boek einigt mei it ferhaal oer hoe’t dat grutte krantebedriuw fan de Hepkema’s wer yn elkoar dondere. Want Hepkema gie yn de oarloch troch mei syn kranten, mei sjoernalisten dy’t de dútse kant it neist wienen. Lykas de Ljouwerter Krante hear. Inkeld it Friesch Dagblad fan Hindrik Algra lei de saak del. Hepkema lavearre om it libben, krekt as mei de oarlochske alvestêdetochten. En wat is better? Fuort wêze of sitten bliuwe en safolle mooglik goeie dingen dwaan.

Neffens Hilberts ûntstie der in kranteoarloch yn Fryslân yn it ramt fan de suvering. Belangen, jild, macht, Frysk nasjonalisme, it spile allegear in rol. Mei allerhande minsken dy’t ik letter wol kinnen en noch mei wurke ha. Dêrom seit it ferhaal my wol wat. Uteinlik kaam it Friesch Dagblad wer werom. De Leeuwarder Courant waard in tiidsje de Leeuwarder Koerier, mar koe dêrnei wer Courant wurde. Yn Hearrenfean ûntstie de Heerenveense Koerier, dat letter wer útwreide ta Friese Koerier. Dy’t letter wer opnaam is yn de Ljouwerter, sa’t de dútsers dat yn ‘43 ek al regele hienen.

Ik ha myn hiele libben sjoernalist west, en skamje my soms foar de hjoeddeiske sjoernalistyk. Sjoch wat der de lêste wiken barde yn en om de Twadde Keamer. Bêst, de polityk is net te leauwen, mar de sjoernalistiek dy’t ús dat fertelle moat al hielendal net.

Ik moat net seure. It blykt en dat hie’k net ferwachte, dat Fryske sjoernalisten yn de oarloch en fuort dêrnei ek allegear persoanlik tinte hurde mieningen delleinen yn de kranteferhalen. Ik miende altyd dat je soks doe net dienen. It wurke doe wol wat stadiger, mar it wie like hurd as it no tsjin elkoar giet yn sosiale en gewoane media.

Dat die sels de âlde Jacob Hepkema al. Hy sette him as haadredakteur  fan syn Nieuwsblad yn foar de bruorren Hogerhuis ut Britsum, dy’t  neffens him ten ûnrjochte yn de bak sieten foar moard. Hepkema hie in goede relaasje mei Pieter Jelles Troelstra. Frjemd, in kapitalistische krantemagnaat dy’t de sosiale kant keas.  

Doe wie in  kranteútjouwer sels sjoernalist. Wie it produkt dus hillich. Dat is net mear sa.  De Ljouwerter is tegearre mei it Dagblad van het Noorden en it Friesch Dagblad yn de efterbûse oan de Telegraaf ferkocht. De Ljouwerter hie alle lokale kranten yn Fryslân al opkocht en moat se no fan de Telegraaf wer ferkeapje, sa hearre we op de radio teminsten. Wit jim wat dat betsjutte soe? Dat de Drachtster Courant, wêr’t ik 55 jier lyn it fak learde sa’t it no net mear útfierd wurdt, dat dy Drachtster aanst ferdwynt. Alles wurdt oars.   


Een reactie plaatsen

31 04 2021

Brêgewipapp

Ôfrûne sneon gie ynienen de brêge oer de Janesleat by Langwar krekt foar my omheech. Ferrek, dat dogge se fansels tagelyk mei it yngean fan de simmertiid. Simmer wie’t sneon noch net: it waaide hurd, it reinde en hagele. Tige skrousk. Dat waar fan no wie der noch net.

Likegoed kaam der in boatsje oan. Nee, net in boatsje, in boat. Sa neame we sa’n typyske VVD-flet. Der stie ek in VVD-ster op it foardek. Avine Fokkens. Dik yn de jas mei bontkraagje. Se is net hiem op boaten, want se hie almeugende brúne learzens oan. Hast sa útwrydsk as dy learzens fan ferkenster Kasja Ollongren.

Dy hie foar it oare inkeld sokke learzens oan om folslein idioate sjoernalisten, dy’t sels de stikken yn har taske op de foto sette woenen, yn de núten te traapjen. Hie se it mar dien. Want doe’t dy domme Urkers dat wol dienen by sjoernalistieke reptielen, wienen we Ollongren al wer hast fergetten.   

Deputearre Avine hie gjin stikkken yn de tas, mar in telefoan. Dêr drukte se op. En ferrek, doe gie de brêge iepen foar har boat. Letter hat se ferteld dat at je by 16 brêgen yn Fryslân op in appke drukke, dat dy brêge iepen giet. 

Ik wie ferbjustere. Je stean op in boat, je kin miskien sels noch wol sitten gean, dan druk je op in telefoanappkeknopke en hup, de brêge giet iepen. Bjusterbaarlik.

It is dan ek net echt sa. At je op de app drukke giet der in beltsje yn it Swettehûs yn Ljouwert. Dêr wurdt dan immen wekker fan en dy docht dy brêge iepen. It is ek hielendal net nedich. Se ha yn it Swettehûs nammentlik ferbining mei kamera’s dy’t in goed byld jouwe fan de farwegen ûnder en ferkearsdiken oer de brêgen. At der boaten oankomme wachtsje se efkes oant de bus der oer is. En ek noch efkes dy trekker fan dy boer dy’t lân hat oan de oare kant fan de brêge. Dan iepenje se gol de brêge. Fanút it Swettehûs.

Sa wurkje se yn de beropsfaart al tsientallen jieren by slûzen en  brêgen. Dêr brûke se gjin appkes, mar de marifoan. Dat is feiliger. Op appkes drukke doch je foar de bern. “Sjoch, dan giet de brêge iepen”. Of foar Avine.

Dy sei dat al dy boaten foar dy 16 brêgen net mear nei de wâl hoege om op dy reade knop te drukken. Dat hoegde sowieso net, want de brêgewippers yn it Swettehûs sjogge echt alles wol. Want de measte lju ha in soad lijen om de boat by dy knop te krijen. Dy sit meast by wynkrêft 5 op legerwâl. En at je dan hast lizze, begjinne de brêgeljochten te knipperjen en kin je trochfarre. At je teminsten wer fan legerwâl ôfkomme kinne.  

Ek is it te hoopjen dat wettersporters dy’t net sa faak farre, al op de Aldegeaster Brekken appe dat se troch de brêge by Warkum wolle. Dat duorret noch wol in oere en dan rekket dy brêgewipper yn it Swettehûs wol fan de mik.

Avine iepene it wettersportseisoen mei in appke. Tsja, yn Fryslân docht it waar dat altyd. Neidat se der trochfearn wie, hat de  brêge net wer omheech west sneon. Mar goed, hjoed hoege we der net oer yn te sitten dat de brêgewippers ha ferfele yn it hokje of yn it Swettehûs.  

Dêr betsjinje se no 16 brêgen. Dat wurde der yn de kommende jierren 40. In hiele soad. Benijd hoe’t dat gean sil. In brêgewipper kin yn it hokje by de brêge fiele wêr’t de wyn weikomt. Se moatte fansels altyd de foar-de-winers earst gean litte, foaral as it hurd waait. No, it siicht net iens yn it Swettehûs. Boppedat hat Piet Kloosterman fan  Wergea útlein hoe wichtich at in eigen brêgewipper yn it hokje by de brêge wêze kin. Dan bin je mear as wipper. En by him hoeg je gjin appke te  brûken.  

En Avine? Kom mar gau fan dy boat. Op nei Den Haach. Begjin in  oarloch at se yndied 11 miljard kub gas út de boaijum fan Tytjerksteradiel helje wolle. Of in stroomtried troch de natoer op Skier. Hâldt de leazens oan en skop dyn partijgenoaten yn de núten. Dat komt hurder oan as in appke.   


Een reactie plaatsen

24 03 2021

Hollanders

At je leauwe dat at je op Baudet stimme, dat dan daliks corona en jûnsklok oer binne, dan bin je wol hiel dom. It Fryske Folk is toch net dom?  

Under oanfiering fan kollega Ferdinand de Jong is D66 oan alle kanten ferspuid yn Fryslân omt se in soad boeren kwyt wolle. Wat  barde der: it reinde stimmen foar D66 yn Fryslân. It Fryske folk stiet toch wol foar syn boeren?

Fryske hûzen kostje gemiddeld twa-en-in-heale-ton. Stim je dan  daliks VVD?

Sander de Rouwe is de baas fan Fryslân, mar it Fryske folk stimde net mear op it CDA. Yn de grêven fan de kristlike âlders waard skriemd oer it stimmen fan harren bern.

En it byld fan Pieter Jelles Troelstra stie op in leech Aldehoustertsjerkhof ek al te gûlen. Neat oerbleaun. 

Wy, de saneamde analitisi, mienden altyd dat it Fryske folk it wichtich fûn op te kommen foar eigen doarp of streek, foar de eigen taal. Se stimden frjemdernoch op rânestêdpartijen. Us ûnskuldich nasjonalisme waard Nederlânsk nasjonalisme.

It is dúdlik dat wy absolút net witte wat der yn de hollen fan de Fryske befolking omgiet. Beskamsum foar ús grutte bekken. It soe wêze kinne dat we fanwege de corona te min kontakt hân mei minsken, mar ik tink dat it Fryske folk gâns feroare is.  

Sjoch, we hienen hjir eartiids Kneppelfreed. De measte yn Fryslân wenjende lju witte no absolúut net mear wat dat ynhâlde. We ha it tsjintwurdich oer kletterdei. Dat wol je toch net leauwe. Je sette hjir en dêr in kraantsje iepen, dan begjinne dy kulturele haadstêdfonteintsjes wer te rinnen en dan begjint de maaitiid net, mar kletterdei. Huuh.  

It is in útfynsel fan Merk Fryslân, betelle troch de provinsje, dus troch ús. Noch in wûnder dat se der in frysk wurd foar útfûn ha tocht ik noch, mar dat sil de media der wol fan makke ha, want Merk Fryslân hat in hiele oare namme opskreaun. Ik hope noch op soks as kletterdag, mar der stiet klaterdag. Klaterdag, huuh.  

No hie it Fryske folk, sa tochten wy, al massaal wearze útsprutsen oer de wize werop at Merk Fryslân ús provinsje ferkeapje wol oan Sjineeske en Amerkaanske toeristen, dy’t hjir fanwege de corona dochs net komme meie.

Likegoed praat Merk Fryslân noch altyd net oer fonteinen, mar oer eleven fountains. En dy moatte yn je discoverypakket sitte op de website. Der stiet nota bene by yn de berjochtjouwing oer dy klaterdag dat Merk Fryslân ekstra jild fan jo en my krigen hat om op dy klaterdag op dizze wize de eleven fountains nei de toerist ta te klaterjen.  

Analitisi moat oars tinke. Want it kloppet, wy bin Nederlanders. Mei al dat ingelsk bin we miskien sels wol Hollanders wurden. We ha ús eigen gefoel hielendal ferlern. Dat is net slim, hear, mar sokke âlde jongens as my moat der rekken mei hâlde at se skriuwe oer saken dy’t typysk Frysk binne. Omt datsoarte saken der suver net mear binne.

Doch it dan ek mar rigoreus. Smyt de doarpen mar fuort. Doch dan mar krekt wat ik yn Ruslân seach, in soad doarpen dy’t gewoan folslein efterlitten binne en yn elkoar donderje. Dan is der neat mear oer fan sis mar Hesens, Hilaard, Jellum, Hoptille, Blessum, dy hiele hoeke. Goh, der stiet ek al in sjofel oan de tsjerke fan Deinum te skuorren.

We litte in oerstallige heal lege Lelylijntrein troch Fryslân flitse, as in soatte fan statussymboal.

Alle eveneminten yn Nederlân kin wer trochgean, mar we skaffe it skûtsjesilen, de PC en fierljeppen yn Winsum ôf.

Frysk ûnderwiis, dat is in net fol te hâlden hobby fan in pear lju. D66 jout dochs oan, ûnderwiis moat goed, dus daliks Ingelsk op de beukerskoalle.

It ryk hie al sa’n bytsje oanjûn dat Fryske kultuer net bestiet. De subsydzjes bin der inkeld noch foar hollânsk- of ingelstalich guod.

Dus wurdt It swurd fan Grutte Pier fersmolten. En dat staal wurdt brûkt foar in plakkette foar it jier 1498, it jier dat fia hertog van Saksen der in ein kaam oan de Fryske frijheid. En de stien fan 1345 by Warns donderje we yn in gasgat yn Grins.

Ik bin o sa bliid dat de Fryske instellings no gearwurkje sille yn in kenniscluster. Eindelik. Mar fiersten te let.   


Een reactie plaatsen

17 03 2021

Opdracht

Jim moat jim hjoed op it stimburo sels mar rêdde. Lêstich genôch, nei  kampanjes dy’t mei in soad geskreauw op jo telefoan oer persoanen en net oer de polityk giene. Myn stimadvys: harkje inkeld nei josels.

Fansels hie’k oanstriid om it oer de lulkens fan de FNP te hawwen. Dat kin, want se stean ommers net op dat idioat grutte formulier wat je aanst ynfulle moatte. Efkes útlizze: yn polderlân Fryslân wurdt noait wat klearmakke. Dus meitsje se no yn Den Haach in Deltaplan foar it Noarden. Krekt sa’n soarte winskelistje as yndertiid it plan-Langman om 2000 hinne.

No is de FNP lulk omt se dêroer net meihaffele ha. Mar lês de titel no goed jonges: in deltaplan is foar Sélân, en Grins fynt dat sij inkeld it noarden binne. Wat ha wy dêr mei nedich? Boppedat at de FNP meipraat giet it inkeld oer Frysktalige plaknammen. Dêrmei is dúdlik dat se net túshearre op dat stimbiljet.

Da’s dus ek gjin ûnderwerp. No ja, dan it lân mar yn. It is ommers fûgeltiid. Skitterjend no te sjen nei alle fûgels, dy’t de testosteron gewoan yn de greide kwakke, wêrtroch at se folle libbener binne as at wy ea wêze sille. Want wat dogge wy: wy âldehoere oer dat libben.

Boeren âldehoere mei harren trekker. Dêr wienen se wer, de driuwstront siet noch oan de bannen. Sita van Keimpema wie der net iens by, dy hie wat oars te dwaan. It gie dan ek net om molke, mar om de ljip of skries. Of hokker fûgel dan ek, dy’t Ljouwerters net kinne. Se seagen dêr ferheard dat dy boeren sûkeladeaaikes delleine. Se hiene wol wat lêzen yn de Ljouwerter Krante, mar der net alles fan begrepen.

Dêr hienen dy Ljouwerters gelyk oan. Watte, net ien hat begrepen wêrom at Fryske boeren fan deputearre Douwe Hoogland takom jier net mear in stap yn har eigen greide sette meie, sûnder skriftlike tastimming fan fûgelwachters. It is net mear as in foarstel fan Douwe, mar der blykt út, dat hy gjin inkele weet fan of gjin respekt hat foar it mienskiplike arbeidzjen fan boeren en fûgelwachters. Dy soargje al jierren dat greidefûgels noch aaien lizze kinne. En sjogge beide lêbjend nei in provinsje dy’t net mear dien hat as jierrenlang neat opsmitende miljoenen yn de sleat kwakke.

Elke fûgelwachter, elke boer fertelt dy provinsje al jierren en jierren dat at se wolle dat de greidefûgel bliuwt, dat dan de predatoren dea makke wurde moatte. Oars ha je gjin kâns. Ja, it soe ek goed wêze dat de te skrale en te droege grûn troch de boeren wer wat opkwikt wurdt, mar it oprêdden fan de koalysje stienmurd-fox-rôt-wyldekat-mûzebiter is folle needsaakliker.  

No is der wat striid tusken de deputeare en de krante. Hoogland seit dat de Ljouwerter syn wurden op Telegraafeftige wize opkwikt hie. Yn de Ljouwerter Krante hie haadredakteur Sander Warmerdam in hiele kollum nedich om net bewize te kinnen dat soks net sa wie. De wierheid leit der fansels wat tuskenyn. Dus dat Hoogland, ex-boer, echt wol boarte hat mei in idioate gedachte.

Boeren seine trouwens daliks nee. Fûgelwachters ek, dy kinne dy ferantwurdlikens noait wier meitsje. It giet dus net troch. Wêrom moasten dy trekkers dan nei it provinsjehûs en smyt Douwe dêr aaien om de earen. Dat komt omt boeren optheden oeral oer yn de stront stampt wurde. Partijen dy’t yn de ferkiezingsstriid gewoan sizze dat de helte fan dy boeren ophâlde moat. En dan ek noch in rjochter dy’t in boer út Ie útwreiding ferbiedt omt dy man in stâl ha wol wêrfan de oerheid seit dat dy stikstof fermindert, omt der wat mear rusters ynsitte of sa. Neffens de rjochter is dat net genôch. Wêr ha we it oer.

Seker as je hieltyd fan politisi heare dat it tiid wurdt foar in Deltaplan foar hiel Nederlân, weryn it lijen fan taslaggeslachtoffers, Grinzers, boeren en wat ek mar mear foar groepen, om my sels lulke FNP- doarpsnammefetsjisten, om dat lijen ûngedien te meitsjen. Mar al de tuskenplannen litte al sjen dat it gepruts wêze sil.

De opdracht oan jim is hjoed in regearing te kiezen, dy’t echt goeie yntegrale plannen makket, wêr’t elkenien wat oan ha sil. Tsja, dat is in ûnmooglike opdracht.  


Een reactie plaatsen

10 03 2021

Opruier

Tûzenen wurde beboete foar it negearen fan de jûnsklok. Grutte manifestaasjes wurde desneeds út elkoar slein. Likegoed doart dyselde skiterige oerheid it net oan om Baudet fan Forum voor Democratie oan en op te pakken.

Dy giet foar de ferkiezings it lân yn. Syn dwaalljochten stean sûnder mûlkapke ticht op elkoar en roppe massaal joechhei at Baudet seit dat de regearing net doocht en dat at se op him stimme de corona nije wike woansdei oer wêze sil.

In sjoernalist moat him de bek hâlde oer wát immen fynt; as kollumnist mei ik sizze dat Baudet neffens my úterst gefaarlike teksten komponeard. Hy makket gebrûk fan dat we as folk ús nocht ha fan de coronaregels. De dwerselingen, dy’t it folslein ûnferskillich is hoefolle deaden se op har gewisse krije sille, wurde troch Baudet opruid.

En at dy skiterige oerheid syn toernee stopje soe begjint in eineleaze monology fan Baudet. Want, en dat is it meast kwalik, Baudet krijt  fan alle listlûkers fierwei de measte romte fan de media. Se lizze him neat yn it paad, kwalik.

Maklik luld Lok, wat moat we dan wol stimme? Tsja, dat wit ik net. Ik die in Kieskompaske, en kaam út op de SP. Logysk foar in âlde SDAP-er, mar it soe in ferlerne stim wêze, want de SP is sa konsekwint, dat se net gearwurkje kinne en dat moat yn dit lân.

Twa wike lyn ha’k sein dat soksoarte saken as Thialf en it Frysk net  bepalend binne foar de Fryske kiezer. Mar, sei immen terjochte, hoe sit it dan mei it Waad. En mei dy alsmar trochgeande sâlt- en gasboarings.

Dus dochs in Frysk aksintsje. Tsja. No, VVD-ster Aukje de Vries (8) komt der wol yn. En at der in Fryske brunefloatskipper yn de swierrichheden komt, stelt se wol in fraach.

Ik lês optheden it boek fan Omtzigt. Goed, mar ja dan moat je op it CDA stimme en dat is foar guon prinsipieel net-kristlik stimmende lju ek wol wat. Boppedat, Harry van der Molen (8) rêdt der wol mei, hy stimt altyd mei syn listlûker mei. Jaap Jonkers fan de Jouwer (27) hoecht net, dy stiet  inkeld mar op de list op om syn kookboekjes te ferkeapjen. Fan syn polityke ynhâld skrik je net. Dan is Douwe de Vries fan Hallum aardich bestekliker, mar dy hat de pech dat hy, trouwens krekt as alle oare CDA-ers dogge, in kampanje foar himsels fiere moat. Dat docht de nûmer 47 by de PVV ek, mar wa kin no Max Aardema.  

Romke de Jong fan D66 (24) hat in moaie Fryske foarnamme, mar wy  boeren hâlde net fan D66. Wol fan Femke Wiersma, dy stiet twadde by BoerBurgerBeweging. Helder frommis, en se hat noch wat, mar dat mei ik yn de frouedeiwike net sizze. It liket sa linkendewei trouwens wol dat wy manlju in steltsje polityke kloaten binne. No ja, at dat sa is, dan moat alle Fryske manlju stimme op 19 fan de PvdA, Christa Oosterbaan. Dat is de ienige dy’t it waad en de boarings goed op de skealje set. Dat is in echt Frysk aksintsje. At se Habtamu de Hoop mar net oan de kant skood, want dy sil in hûs foar ús bêrnsbêrn fersoargje.

De 23.600 FNP-stimmers fan de steateferkiezings hienen der foar soargje kinnen dat der in echt Frysk aksintsje yn de Keamer kaam wie. Ik sjoch al foar my dat alle Fryske media elk wurd fan de iensume Sijbe Knol wiidweidich beroppe soenen, sa’t de lannelike media dat dogge by Baudet. Sijbe fertelt folle minder ûnsin.

De skiterige FNP hat net oandoard om har as 38ste partij oan te melden. Dat hie kwa programma, at je al dy oaren lêze, bêst  kinnen. Se ha no net mear dien as mei guon lju fan de lannelike partijen op de seedyk om te kuierjen.  

Se rekken net oeral fan wat se dêr hearden. Op de webside fan de FNP âldehoere se in heal oerke yn in podcast dat dy partijen der neat fan kinne. FNP-motto: 37 partijen, neat te kiezen. Mei dy konstatearing sette se 23.600 oanhingers yn de kjeld. Dy stean nije wike mei it potleadsje yn de oanslach, mar witte it net.

Dan bin se like fier as at ik no bin.