Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

04 12 2019

Sjoernalistiek

It is skandalich dat de nasjonale media net mear omtinken jûn ha oan it alhiel ferkearde andert fan minister Wiebes oer it ûndersyk dat de noardelike omroppen dien ha nei de gasboarings.

At hy sels eartiids sei dat der net board wurde sil yn oare as Grinzer lytse gasfjilden en no seit dat Nederlân genôch gas opsmite moat om oan de bûtenlânske kontrakten te foldwaan en dus de oare lytse gasfjilden yn Ternaard en sa noch brûke moat, dan wit elkenien dat hy der gjin lover ferstân fan hat of weromfluite is troch Rutte, dy´t graach de golle kontrakten mei wa dan ek yn de wrâld goed hâlde wol, want dan kin syn maten, dy´t allegear ûndernimmer binne, der noch genôch oan fertsjinje.

Dat wie in lange sin. Sokke lange sinnen hie Wiebes ek nedich om te ferbergjen dat de noardelike ûndersyksjonges en famkes eins wol wat gelyk ha, mar dat hy net oars kin as te soargjen dat der noch gas bliuwt, wylst Grins net fierder sakje mei. Sels al betsjut dat dan dat Fryslân wol sakket, skuorren yn de muorkes krijt, en dat de ierpels yn it hok ynienen fuortrôlje fan it plak wêr’t se al 50 jier lein ha.

Typysk ús regearing: ‘Ja, het is niet goed, maar we doen wat we willen’. Se komme der ek noch mei wei. Wy bin no ienris in folk dat graach 130 ride wol at we om in boadskipke geane. En wat seit wat PFAS-baltsjes yn de grûn, dy lizze toch ek te pronkjen op de strânnen fan de eilânnen.

It wurdt in lyts bytsje oars. Hieltyd faker skoue we bestjoerders oan de kant, foar flaters fan har foargongers. De polityke wrâld bliuwt likegoed fol sittten mei lju dy´t foar in goed salaris en in soad wachtjild genôch idioatichheden fertelle wolle. Of sizze dat se har it al of net dea meitsjen fan 70 ûnskuldige lju net herinnerje. Sokken lit we ek noch gewoan sitte.

Werom nei myn earste rigel. It stotterferhaal fan Wiebes kaam net yn de nasjonale media, hoe graach dy ek politisi stroffelje litte wolle. Mar dat djipteûndersyk is dien troch noardelike omropkes. Konkurrinten. Dan pak je it andert net op, al hoe dom at it ek is. Gefolch: sakjend Fryslân wurdt net in ûnderwerp. It ûndersyk leit yn in laatsje en dat kin se yn Den Haach noait wer fine. En wy moat wer terpen boue.

Nasjonale media en Fryslân. Fryslân is inkeld mar yn byld at it oer trije nachten miskien ien graad frieze sil: dan kin je it oer de alvestêddetocht ha. Dêr kin je mei skoare. Skoare doch je yn it fuotbaljen.

Deroer praat: Je soenen tsjin Hearrenfeantrainer Johnny Jansen sizze moatte dat Hearrenfean yn de earste helte krekt sa spylje moat as yn de twadde, dy is meast folle aardiger. De nasjonale media ha al lykwols al lang útfûn dat soks oan de ploegen by hún wei leit. Dy spylje ynienen minder. Net iens inkeld by Feijenoord en PSV, nee ek Vitesse wie ynsakke. Ik ha’t net sjoen.

De lannelike media prate of skriuwe net oer Hearrenfean of Emmen, dêr stiet gjin trener op de sigen. It giet inkeld mar oer popkes. Hearrenfean wûn terjochte fan Vitesse freed, it gie inkeld mar oer Sloetsky. Dy wie útskodde.

Ik hâld net fan it geseur dat Fryslân der by hearre moat. Wy krûpe der te gau ûnder, en dat fine oaren bêst. Net dwaan. Fansels, yn it begjin fan myn wurk by Omrop Fryslân moast ik de earmtakken noch wolris slypje. Dat is ytusken aardich bykaam. Je eigen paad gean en goed wurk leverje, dan komt it fansels.

Der is no in oprop om in nije stjoerder te meitsjen, foar minsken dy’t yn dit lân it hurdste skreauwe en dêrom net heard wurde. Wy Friezen, ha al sûnt 1946 in eigen stjoerder. Sjoernalisten fan dy stjoerder ha útfûn dat it belied fan minister Eric Derk Wiebes net yn oerienstimming is mei wat opskreaun en tasein is. Sjoernalisten ha noed oer de boarings, omt de ynwenners fan de provinsje der noed oer ha. Dan wolle we in beter andert, as wat we no krigen.

Oars komme se der mei de folgjende alvesteddetocht net mear yn.

 

 


Een reactie plaatsen

27 11 2019

Skiednis

It meast lêzen berjocht yn de Ljouwerter Krante wie yn it wykein dat se op in terrein oan de westkant fan Ljouwert yn de rjochting fan Ritsemasyl, wêr’t aanst in grut sinnepanielepark komt, dat se dêr wat âld stienguod fûnen. Tichelwurken. Dêr bakten se stien en dakpannen yn. Eartiids teminsten, we ha it oer de 17de ieu.

Dan soe ik sizze: helje it bêst bewarre oerbleaune tichelwurk der wei en bring dat nei it Fries Museum. Dan kin it dêr moai yn de kelder lizze, want we ha wol ris mear stienrotsoai sjoen. In fotootsje kin je bestelle fia de web-side fan it Fries Museum. Dan kin der yntusken  moai wer trochboud wurde oan it sinnepark.

Likegoed wie de fynst fan tichelwurken it meast lêzen berjocht yn de Ljouwerter Krante. Yn in tiid dat de iene helte fan de wrâld de oare helte deamakket omdat se net it selde leauwe ha, yn in tiid dat Rutte him al net mear yn it sin bringe kin dat Nederlân yndertiid ek oan dy spultsjes meidie, is it finen fan in pear hielendal net seldsume âlde tichelwurken ynienen it meast lêzen nijs. Dêr ha’k lang oer neitocht. Want wêr komt it wei dat we yn dizze tiid sa’n belangstelling ha foar it ferline. Krantestikken oer saken út it ferline rane de wykeinbylages út. En der ferskine gâns histoaryske boeken.

Sju, ús generaasje fûn neat oan skiednis, want we hoegden inkeld mar jiertallen te learen. Mar at we no lêze net allinich dat we yn 1345 de Hollanders de Súdersee ynjage ha by Warns, mar ek wêrom, wurde de ferhâldingen wat dúdliker. Doe wienen we noch in dom kneppelfolk, dêrnei waarden we ferstannich, ha hollânsk leard en harren gewoan noege om hjir te sizzen dat se gjin Frysk fersteane. We ha noch ien kear yn 1951 de kneppel brûkt om te soargjen dat we sels in bytsje Frysk prate bliuwe mochten.

Boppedat tinke dy hollanders net mear oan it feroverjen fan Fryslân. Wat moat je dêrmei. Oeral yn Nederlân komme mear fakânsjegasten, útsein Fryslân. En wy organisearen toch o sokke moaie busreizen lâns alve ûnbegryplike fonteinen. Langer moat je hjir blykber ek net omhingje.

Hiel singelier wie dan ek dat it sjoen waard as in soarte fan hillige Verlossing fan Domela dat der yn Den Haach sein waard dat se serieus sjen sille nei de Lelylijn. Dat is in spoarline fan Lelystêd, fia Emmeloard, Hearrenfean en Drachten nei Grins. Miskien noch wol troch nei Hamburg. At dy Dútsers nei de grappen fan Marco van Basten teminsten noch wol wat mei ús wolle.

It entosjasme fan benammen de noardelike bestjoerders wie op de sosiale media euforysk. Se sloegen harsels o sa grutsk op it boarst. En seagen net fierder. Ik lies dêr lykwols Wikipedia. Dat sei dat de Lelylijn hiel bot liket op it plan foar de Suderseespoarline, wat yn 2007 yn de kachel smiten is. By de minsken tús is skiednis wichtich, by de politisi net. Dy kinne net iens jiertallen. Dat it noch mar sa koart lyn is dat itselde plan fuortsmiten waard, se witte it net iens.

At dy spoarline der al komme soe, dan is dat pas klear oer siz mar tweintich jier. Mar se skriuwe as is dat ding der no al. En dat moat ek,  want dy trein kin hurder as hun auto. Wat is hurd. Deputearre Avina Fokens rint njonken de skuon dat se no klear krigen hat wat Jehannes Kramer yn 8 jier net slagge: de NS sil besykje de trein nei Ljouwert wat sneller te plak te krijen.

Dat kin no noch net, want de trein kin noch net sa hurd oer dy bonkige rails. Dy moat opknapt wurde. Dan kin we dus oer tsien jier fjouwer menuten sneller yn Ljouwert wêze fanút de rânnestêd. Fjouwer menuten. Ik wik jim dat stopje yn Akkrum, Wolvega en miskien wol yn Hearrenfean tenei fan de baan is.

De skiednis hat ús leard dat fan soksoarte yngewikkelde plannen noait wat telânne komt. Want wy kin net hurd. In diskusje oer wêr’t it stasjon yn Drachten komme moat, sil langer duorje as de needsaak om de line oan te lizzen. Want dan kin je al lang mei in drone fan Lelystêd nei Eelde.

 

 

 

 


Een reactie plaatsen

20 11 2019

Stella en Maarten

Hûnderten wethâlders rûnen moandei wat yn Den Haach om. Se wisten sels ek net goed wat se der dwaan moasten, mar at de boeren, bouwers, ûnderwizers en ferpleechsters dêr sa no en dan ek omsjouwe, dan moat je dêr as wethâlders ek wol ris in kear efkes sjen fansels. Se hienen ek wol wat te seuren, elkenien komt nei Den Haach om mear jild. Se seinen dat se der foar de jeugdsoarch wiene, mar ast goed heardest, gie it inkeld om sinten foar dy jeugdsoarch.

Fansels is it net goed dat de ryksoerheid, at se der yn Den Haach net mear útkomme, tsjin provinsjes en gemeenten seit dat sý it mar oplosse moatte. Dat hat by gemeenten in omkeard effekt. Sa woe boargemaster Van der Zwan fan Hearrenfean ôfrûne wykein al ha dat de ryksoerheid it oprêdden fan de PFAS yn syn gemeente betellet. Van der Zwan, jonge, it makket ús werklik net in moer út, at it by dy út de kontbûse komt of by Klaas Dijkhoff út bûske fan syn frjemde festje.

It kin ús wól wat skille at gemeenten al of net goed bestjoerd wurde. Se ha allegear grutte tekoarten. Kinne net begrutsje. Dêrom bin der rûnom al wethâlders fuort of is der wol polityke deilis. Fryske Marren, Tytjerksteradiel, Smellingerlân, Dantumadiel, Weststellingwerf, gean sa mar troch. Yn alle kolleezjes en dus yn de rieden bin se wol op de iene of oare wize oan it oarloch fieren. At we der noch neat fan heard ha, komt omt se elkoar yn it genyp narje.

Sa seagen we dat wethâlder Stella van Gent ynienen troch it rút fan it gemeentehûs fan Súdwest-Fryslân nei bûten kwakt waard. In oare wethâlder, Maarten Offinga, rôp troch it stikkende rút dat er wat oars fan de PvdA ha wol. Mar nei it Stella-effekt by de ferkiezings, is dy dêr hillich. Dus dy rûnen fuort.

In healoerke dêrnei seine de provinsiale media dat dit kaam nei in perioade fan heechoprûne spanningen yn it kolleezje. En dat it dêr in slangekûle is. Dêr hienen wy hielendal noch noait wat fan heard. Sa se it no delsetten wie’t of wisten dy sjoernalisten dat al lang. No, fertel it ús dan ek.

It frjemde wie dat ik in pear dagen dêrnei hiel wat bryfkes en mailtsjes út de hiele provinsje krige fan lju dy’t ek al seinen al lang te witten dat it dêr yn Súdwest net doogde. Ik fertel net wa’t dat wienen, mar wit no dat neffens harren Maarten Offinga fan it CDA in op macht beluste man is, dy’t de baas spylje wol. Mar ek dat Stella van Gent in heak fan in frommis mei in grutte bek is en dêrom ek altyd deilis wie mei Maarten. En dan helle de Ljouwerter Krante ynienen ek noch it seksleven fan wethâlder Gea Wielinga der by. Betiizjend, want dat hie der net mei te krijen.

De oare polityke partijen stean lykwols al wer klear om de sit fan de PvdA oer te nimmen. Sels al ha se ek wol te lijen hân fan it saneamde baas-boartsjen fan Offinga, wat trouwens ek net mear is as it oerwicht fan it CDA beklamtoane. Durk Stoker,FNP, dy’t doe’t hy dêr wethâlder wie ek net troch deselde doar as Offinga koe, is toch fuort.  De FNP wol no wol wer. By D66 seit Miriam Bakker dat se har net herinnerje kin dat Offinga baas boarte. Da’s tsjintwurdich in topútdrukking yn de polityk, dus se stiet wer klear. De ChristenUnie hie no wol wollen dat se net sa kritysk west hienen oer Offinga syn begrutting, want oars……. As ratten komme se allegeare op de liken ôf.

Ik skets dit om sjen te litten dat it lang duorje sil en in soad jild kostet foardat se wer op de rigel binne. En dat der wer wurke wurdt troch sa’n kolleezje. At we wer ferkiezings krije hoege al dy wethâlders om my noait wer fleurich te sizzen dat se it o sa mei elkoar iens binne as it kolleezje ienris foarme is. En at net mei elkoar omgean kinne de grûn is om út elkoar te gean, moatte se har allegear yn en yn djip skamje.


Een reactie plaatsen

13 11 2019

Balâns

Earste Keamerlid Joop Atsma ramde sneon as in trekker troch it CDA- kongres. It gefolch wie dat it wurdsje ‘belangrijker’ ferfong waard troch ‘in balans’. Joop, dy’t ea as steatsiktaris op deselde wize de foar de Wadden bestimde miljoenen terjochte komme liet yn de binnenstêd fan Den Helder of it tsjerkje fan Pingjum, koe tefreden  nei Surhústerfean werom. De byldfoarming doogde wer, it CDA wie wer boerepartij.

De wittenskippers fan it CDA stienen yn hun himd. In wittenskipper fan it CDA mei nammentlik net opskriuwe hoe’t it presies sit, mar  inkel mei konklúzjes komme dy’t stroke mei de polityke line fan de partij. En at se dy line net fine kinne, bin se ûnnoazel. Seinen Joop Atsma. En al dy oare trekkers dêrre. Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik makke noch mear leven as Joop en waard keninginne yn de Telegraaf. Yn de Volkskrante waarden Joop en Annie lykwols dom neamd. No, dan kies ik mar foar it wurd koartsichtich. Oars hâldt kollumkollega Ferdinand de Jong op fan harkjen.

By de Fedde Schurerlêzing sneon wie nimmen koartsichtich. Natoerperfesser Theunis Piersma hâlde dêr syn wittenskiplik ferhaal. Dat kinne we. Sýn namme komt yn de Telegraaf net mear foar. Boer Pieter van der Valk, dy’t ek noch grutter en mear produsearend wurde wol, wie it wol wat mei Piersma iens: de súvelprodusinten ha it lân sadanich misbrûke litten foar produksjeferheging, dat it him no tsjin ús keard. En al dy oerheden, mei hast altyd it CDA deryn, ha dêr noait wat oan en tsjin dien. Mei as gefolch it gesoademiter wat we no allegear ha.

De konkluzjes yn de diskusjes yn de ôfrûne 20, 30 jier oer dit ûnderwerp wiene altyd: de konsumint moat mear betelje wolle foar de molke. Dan laken de grutwinkelbedriuwen har stikken en hellen goedkeape molke út Dútslân. Wy, konsuminten, kochten en keapje dat goedkeape Dútse pak. Oars kin we Netflix ommers net betelje.

Oerheden hiene fansels al lang yngripe moatten. At je wolle dat je allegear bioboeren krije, ek al neam je dy no kringloopboeren, soargje dan ek dat de prizen gelyk binne. At se dat foar oalje, gas en sigretten wol foar mekoar krije, dan moat it dochs mei molke en ierpels ek kinne? Mar wat dogge se? Se feroarje de wurdsjes. Dan kin se wer alle kanten út. At we in minister-president  ha dy’t seit him net herinnerje te kinnen oft hy doe en doe al wist dat we 70 ûnskuldige lju deasketten ha, dan wit jim dat sokke oerheden inkel mar yn wurden tinke. Net yn dieden.

Sis net dat we it hjir yn Fryslân better dogge. Ik sil al dy Noardhollânske boeren, dy’t o sa graach Fryske boer wurde wolle, mar efkes warskôgje. It liket wol wakker moai dat de Fryske oerheid it ferdomd om ek mar in proef te dwaan yn it feangreidegebiet om it wetter tsien sentimeter heger te bringen, al sizze wittenskippers dat soks nedich is. Dogge we net, we bin der foar de boeren. It CDA seit dat foldwaande is dat op papier stiet dat je miskien ea in proef dwaan kinne soenen. Mar se fertuteazje de hiele feangreide yntusken sadat der aanst net mear in boer buorkje kin en dat we tweintich jier fan koalsied libje moatte.

Dat jild trouwens ek foar de oare kant fan it ferhaal. We dogge neat mei it ferhaal dat oar feefoer foar minder stikstof soargje kin. We ûndersykje it net iens. En we gean mei in fleantúchje de loft yn om te ûndersykjen at we hjir yn Fryslân echt likefolle stikstof produseare as de rest fan it lân. En at dat net sa is, kin der noch mear fryske flachjes op de trekkers. Mei ferbetterings bin we net dwaande. De snelheden op provinsiale en gemeentelike diken kin toch hjoed al oanpast wurde, jim hoege dochs net op Rutte syn skytskoarjen te wachtsjen. Dy komt aanst mei in bak fol heale maatregels en holle wurden.

De lêste tsien jier kamen der allegear al lûden út de Fryske mienskip dy’t no mei haadletters yn de lannelike media steane. De Fryske oerheid hat sein it te begripen. Mar noait echt yngrepen. “We sille der nochris nei sjen”, seinen se hieltyd. Want dan bleau it CDA teminsten ‘yn balâns’.

 


1 reactie

06 11 2019

Boarterstún

De gemeente de Waadhoeke lûkt 50.000 euro út om dy njonken dyselde bedragen te lizzen fan de provinsje Fryslân en de rykstsjinst  foar Kultureel Erfguod. Dy 150.000 moat dan genôch wêze foar de UNESCO om it planetarium yn Frentsjer te beneamen as in stikje wrâlderfguod. Dat komt wol goed. En dan? Dan niks. It is in titel. Je krij der gjin jild foar. It regear krijt inkel de opdracht it te behâlden, wat it ek kostet. Miskien komt der wat mear publyk; of dat sil wol, want dat krigen de Waadsee en it Woudagemaal ek. Dy bin al wrâlderfguod.

Ljouwert waard ferline wike “UNESCO city of literature”. Fanwege it twataliche literêre fjild. Fertaald: Ljouwert krijt dy titel foar Fryske boeken. Dy’t miskien wol mear op it plattelân skreaun binne, mar hawar, Ljouwert is ek Fryslân. De media skriuwe der entosjast oer, mar net ien leit út wat je mei sa’n titel kinne. Wurde de Fryske boeken dêr better fan? Of Ljouwert? No ha’k ek net heard wat foar bedrach útjûn is om soks te wurden, mar ik ha gâns betrouen yn de Ljouwerter ried dat der net in Ljouwerter sint by wie. Dy ha se net mear.

Fansels moat we allegear in kear yn it Frentsjeter planetarium sjoen ha. We moat ek oer de Waadsee farre. Yn it Woudagemaal sjen. Of in Frysk boek lêze. Mar we hoege net altyd te learen. We moat ek genietsje. Ik bring jim wer werom nei jim jeugd. Skoalreiskes.

Wý wennen yn Drachten. Dus yn de bus nei Appelskea, dêr yn it sân omtouterje. Dan wer werom oer Olterterp, in gleske ranja út de molkbus, en dan dêr de boarterstún yn. Yn de súdwesthoeke kamen je fan 1964 ôf dan telânne yn Sybrandy’s fûgeltsjepark tusken Aldemarrum en Riis. Dat waard al rille gau Sybrandy’s speelpark, want hy boude der ek allerhande grutte boarterstastellen. De measte Fryske bern ha der wolris west. Op de hege skommel, yn de mûne of  op de draaiskiif. Dy is lykwols al ferdwûn, dêr soalden de lytse bern ôf.

Simen Sybrandy en soan Rienk, dy’t wol wat oars dwaan wol, woene de saak ferkeapje. Dat duorre lykwols lang. Sjerp Jaarsma fan de Hege Gerzen fertelde my dat hy hiel lang wachtsje moast om ek mar wat dwaan te kinnen. Frjemd, seker omdat elk mei wa’t je praten, sei dat it park bestean bliuwe moast. Elk hie dêr ommers syn of har wille hân eartiids. En elkenien wie der wer west mei bern en pakesizzers.

Uteinlik waard dochs iepenbier dat Jaarsma it wol regelje woe. Doe moast it lykwols yn sân hasten. Dat koe Jaarsma ek net fuortendaliks foar elkoar krije. Finansieel net, mar ek net omt natuerminsken blykber noait skoalreiskes hân ha, want dy woene witte hoe’t it dêr op de Hege Gerzen gean soe mei de natoer. Doe’t Jaarsma sei dat er de bern earst efkes troch de natoer jeije soe, wie’t goed.

Finansieel dan. Jaarsma krige wol wat útstel, krige in ton fan ynfstearders, mar frege de ried fan de Fryske Marren om in liening. 450.000. De ferhûzing en it nedige opkalefaterjen fan it park kostet noch wol wat. Hoewol, sa’n bedrachje as ynfestearing foar in bedriuw wat sa’n 40.000 besikers per jier opsmyt is net iens sa folle. Sokken as Rutte en Sander de Rouwe soenen der blyn foar tekenje.

De ried fan de Fryske Marren hâldt de saak lykwols efkes oan. Lykas alle rieden sa faak dogge. Omtouterje, noait wat beslisse. Gefolch: Dantumadiel is no faillyt, Tytjerksteradiel hat gjin ried mear. Yn de Fryske Marren fûnen se it bedrach nochal heech en bin se benaud foar Europeeske steatstipe-rigels. Suertsjes.

As ik soksoarte dingen lês wol ik de krante ferskuorre. Of it mobieltsje yn de de wc miterje. En dan bedimje ik my en betink in ferlechje foar dy ried. Wis, in gemeente is net in bank, mar moat wol dwaan wat de ynwenners graach wolle dat dien wurdt. In lieninkje. Sûnder rinte. De minsken dy’t fan dit park hâlde, soargje wol dat soks werom komt. Mar Jaarsma moat nije wike los. Elkenien wol dat.

En Europa? Ach beneam jim sels mar as UNESCO city of schooltrips, dan bin dy ek om.

 


Een reactie plaatsen

30 10 2019

73 jier Fryske radio

Begjin 90-per jierren kaam ik wol ris by âld kollega, letter boargemaster fan Alkmaar, Cees Roozemond. Hy wie de heit fan de hjoeddeiske direkteur fan sc Hearrenfean. De âlde Roozemond waard noch ynterim boargemaster fan Smellingerlân as opfolger fan de romrofte Smallenbroek. En wie letter noch ûndersiker yn Zaanstad fan de oarloch tusken de plysjesjef dêr en de boargemaster Hanny Bruinsma. Dy hie earder deputearre yn Fryslân west.

Romroft folk, dus jim begripe dat ik wolris yn Goëngea kaam. Dêr wenne de âlde Cees, fereale op it Fryske plattelân. En dan seinen Cees en syn frou hiel faak tsjin my: we leren het Fries van jullie uitzendingen. Wylst hy dat net nedich hie, want yn syn frije tiid wie hy inkeld mar by Cambuur.

Radio as taalbefoarderingsynstituut. Ik moat earlik tajaan dat de lju dy’t yn 1946 der foar soargen dat de RON ûntstie, in regionale omrop foar Fryslân, Grins en Drinte, dat seker dien ha om de Fryske taal mear hiem te krijen. Der kaam ek nochal wat nij folk Fryslân yn, dy reagearden net allegear op deselde wize as Roozemond.

De regionale omroppen waarden hieltyd sjoernalistieker. De lannelike omrop wie in soarte regionale omrop fan de rânnestêd, en dus moast Frysk nijs folwoechsener behannele wurde. Sjoernalisten fine dat taalbefoardering net by harren wurk heard. Annie Bosma-Banning fan Drachten die noch in Fryske kursus op de Fryske radio,  Heinze Bakker en Jetske Zijlstra liezen de wurdsjes. Mar dêrnei wie de befoardering wol oer.

Dat wol sizze dat it bewust dien waard. Unbewust en dat bedoelde Cees Roozemond ek, betsjutte de Fryske radio fansels in hiel soad foar it Frysk. Derfoar hoegden je de sjoernalistieke funksje net te feroarjen.

Omrop Fryslân, it rjochtstreekse bêrn fan de RONO, mocht dan wol sjoernalistieker wurde, it frjemde, en miskien ek wol it moaie wie, dat de harkers de âlde gedaante fan de Fryske radio net kwyt rekken. Ik ha 40 fan de 100 jier radio meidien. 17 jier dêrfan hie’k in rjochtstreeks polityk radioprogramma, it Wapen fan Fryslân. Der kamen altyd groepen Friezen nei de studio om dat programma mei te  meitsjen. Nei de útstjoering prate ik dan mei harren.

Se seinen allegear altiten itselde: kin jim net wat faker in Frysk ferske draaie. Is leuk wol in goed Frysk wurd. En soms gie it wol hiel fier: at der mar ien spiler fan Hearrenfean Frysk prate kin, is dat de ienige dy’t jim wat freegje kinne, oaren hoege we net te hearren. Yn elke groep sieten wol in pear sokken.

Hindert neat, se wiene soarchsum foar de Fryske taal. Wy bleauen dêrtroch skerp, want ek at je Frysk prate foar de radio moat je dat sa goed mooglik dwaan. We hiene op de redaksje hiele diskusjes. Sa waard troch net ien mear sein dat immen syn foet brutsen hie by in ûngemak, mar de skonk. De Fryske Beweging sei doe dat de Omrop de skonk werom jûn hat.

Hoe fier gean je dêryn. Je moat net sizze dat dy blommen sa linkendewei aardich fertuteazje, dat begrypt 70 persint  fan de Friezen net. 98 persint fan de ynwenners wit net dat at de brân dwêsten wurd, dat it dan út is. Dertusken sizze Friezen gewoanwei dat it jammer is dat dy belangrike spiler net meidwaan kin, wylst it formeel spitich is dat dy wichtige spiler der net is.

By de Olympyske Winterspelen yn Hamar, 1994, frege ik Falko Zandstra nei syn 1500 meter dêrre. Ik die it earst yn it Nederlânsk, foar de NOS. Dêrnei yn it Frysk, foar de Omrop. Falko bleau stean. Seach my spytgnyskjend oan: “moat it no noch net efkes yn it Turks?”.

Mart Smeets frege my yn 1980 “waarom praat Hilbert van der Duim makkelijker en vrijer tegen jou dan tegen mij?” Doe ha ik andere: Hilbert tinkt ek Frysk.

Dêrom is it wol hiel dom fan de provinsje Fryslân om sa lang om te prutsen  mei de fernijing fan it Frysk yn it ûnderwiis, dat se no it ferlechje brûke moatte dat soks miskien formeel steatsstipe wêze soe. Dat je net folwoechsener omgean mei je eigen taal is ûnfrysk. En dan is it net oars, meitsje dan fan de omrop mar wer in taalbefoarderingsinstituut.

 


1 reactie

23 10 2019

Luchtfytse en -farre

Wy wenje yn in frjemd lân.

We bombardeare 70 boargers yn Syrië, en ek al hiene it soldaten west dan wie soks noch ferskriklik. Mar we ha mear drokte oer in boer dy’t mei syn trekker krekt die as dat er in hynder oanriidt.

We sizze dat we better om it klimaat tinke moatte mar we arresteare demonstranten dy’t dat ek sizze.

We helje hjir race-auto’s hinne op in snein, mar we wolle ek in autoleaze snein.

We sizze dat we tuike tuike moate mei fleantugen, mar ministers en de fuotballers sitte faker yn in fleantúch as yn Keamerbankjes en dugouts.

Sa soe ik noch wol in hiele lange list mei Nederlânske tsjinstellingen ophoastje kinne. Dêrby bin twa, dy moat lykwols efkes ekstra omtinken ha. De farwei nei Drachten. En in spoarline lâns Drachten.

Ta elks stomme fernuvering leit de gemeente Smellingerlân 15 miljoen del foar in nije bredere en djippere farwei nei Drachten, sadat ek de 110 meter skippen dêr hinne kinne. Seis miljoen komt fan de fabriken, wêr de skippen foar farre. Dat ha se dar sa wer út, it fertsjinnet himsels wer werom at der gruttere skippen komme kinne. Ien fan de trije skippers dy’t no nei Drachten farre giet lykwols dan faillyt.

De oare 9 miljoen komt fan de gemeente Smellingerlân. Dêr witte se op it gemeentehûs net wat der yn de kassa leit. En at se it al witte dan is it noch neat. Se komme ynkoarten ûnder finansieel tasicht fan de provinsje. En dy wolle njoggen miljoen jaan. Ja allegear nullen op buordsjes en de deputearre der efter sette, dat koenen se noch betelje. De rest fan de nullen bliuwt nul.

Ek sa’n moai drigemint: at de bedriuwen dy grutte farwei net krije, ferdwine se út Drachten. No der is noch noait in ûndernimmer ferhûze at it him inkeld mar jild koste. Boppedat, at blykt dat in ynfestearing op in oar plak wol rindemint jout, soademiterje dan mar op. Dan ha je teminsten net de hiele befolking en natoer tusken Grou en Drachten yn de gerdinen.

Ik werken myn eigen wurden. Al sûnt de 60-er jierren wurdt der oer praten. Elke kear wurdt it wer ôfsketten en elke kear komme nije minsken der wer mei werom. Dat sa’n deputearre Fokkens earst net ris yn de skiednisboekjes lêst. Dan hie se witten dat al dy fergese ûndersiken mear koste ha, as it dollen fan sa’n kanaal.

Ald-minister Harrie Langman, berne yn Akkrum, hy wenne letter yn Waskemar, is in pear jier lyn ferstoarn. Yn syn plan foar in nij ekonomysk elan foar it hiele noarden, fan 1997, stie net in grutte farwei nei Drachten. Wol in trein fan Hearrenfean oer Drachten nei Grins.

Grutte parten fan dat plan-Langman bin útfierd. De trein net. Ik sjoch noch Langman syn gesicht doe’t it noarden net foar in gewoane trein keas, mar foar in ekstravagante magneetsweefbaan. Langman mompele dat soks nea wat wurde soe, mar skreau it protteljend del, want it kabinet woe echt wol jild jaan doe. It wie trouwens gasjild, dus soks komt nea wer. Dêrnei, doe’t yn 2007 de sweefbaan definityf de himel yngie, hat nea wer immen fan Langman heard. De knoarre jild is yn lytse ynfestearinkjes opmakke, dêr murk net ien wat fan.

It wie al it safolste plan foar in spoarferbining. It is dêrnei ek noch wol in pear kear opbuorrele. Der bin al wer konkrete plannen, want al dy lju dy’t no de CO2 út de loft helje wolle, sizze dat je tenei mei de trein op de fleanfjilden fan Lelystêd en Eelde komme kinne. En se treffe no wer nije bestjoerders, dy’t krekt as Fokkens gjin skiedniskennis ha.

Yn in tiid dat we as mienskip ferrekte goed om ús hinne sjen moatte wat we noch wol en net dogge, om te besykjen dizze grûn ek noch wat foar ús pakesizzers te behâlden, is it dochs ûnlogysk om (wer) mei dit soarte grouwélige plannen tefoarskyn te kommen, wylst we it andert op allegear wichtige oare fragen noch net iens ha. En neat oars dogge as hiel ynkonsekwint allegear folslein tsjinstridige saken te dwaan.

En Drachten moat earst mar efkes goed mei himsels rêdde.