Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

15 11 2017

30 miljoen

30 miljoen. Kin jim jim wat by sa’n bedrach foarstelle. In lannelik referendum oer de sleepwet kostet 30 miljoen. Dêrom wol Buma it referendum wer ôfskaffe, al fynt hy himsels ek noch al wat yntelligenter as it hiele Nederlânske folk. 30 miljoen. At je in steatslot keapje foar de aldejierstrekking yn desimber ha je in hiele lytse kâns om 30 miljoen te winnen. At je dat slagget is it ûnfoarstelber.

De gemeente Ljouwert ferlear yn 2017 30 miljoen. We kin ús dus net iens foarstelle wat soks betsjut. Simpelwei seinen se eartiids yn de wâlden dat soks in knoarre jild wie. It frjemde is dat je wolris tinke “alles kin dêr yn Ljouwert ek mar”. Oan de oare kant is der ek it gefoel dat it elk jier noch wer better mei Ljouwert giet. It sintrum begjint der echt moai út te sjen. En ik hear fierder ek allegear lju dy’t hjir lekker wenje. Der komme noch hieltyd mear lju út de krimpdoarpen weiklauwen. Je fiele ek dat der in wikselwurking is tusken wat de stêd fertsjinnet en útjout. Mar at je dan sjogge hoe lang at se skytskoarje tsjin in nij fuotbalstadion foar Cambuur. En dêr betellet de gemeente mar 4,5 miljoen foar. Wethâlder Andries Ekhart stiet lannelik op nûmer ien at it giet om syn sosiale sake-belied, tagelyk flústerje dan wer oare  sifers dat it jild dêrfoar de koer útklotst. Der is wol hiel kloaterich omgien mei de ynspraak oer it Europaplein en dat hat ta gefolgen hân dat it folle mear jild koste hat as it plan wie en at neffens de minsken nedig west hie. En hat Ljouwert al net fierstentefolle jild útjûn om it jaske fan kulturele haadstêd-eigner te passen en te plak te naaien. Sit dêr dy 30 miljoen al yn. En wa betellet dy ferbouing fan de Blokhúspoarte. En….

Wat in súterich ferhaaltsje! Ik wit hielendal net hoe’t it sit. Oannames. De wize fan de hjoeddeiske sjoernalistiek, harkje inkeld nei de minpuntsjes. It is benammen de sjoernalistiek fan Liwwadders, krante en site. Dat skriuwt de meast ferneatigjende ferhalen oer Ljouwert, want a) dat ferkeapet better as echt nijs en b) sa sit haadredakteur Andries Veldman no ien kear yn elkoar. At je dat witte is it net slim, mar in hiel soad minsken komme net fierder as “dat ha we dochs lêzen”. Liwwadders seamt tagelyk ek de riedsleden ôf, want dy passe net goed genôch op; ek de opposysje net. Mar se sizze oan de ein fan it ferhaal “jim kin de 22ste in bettere ried en kolleezje kieze”. Dêrmei sprekke se harsels wer tsjin, want dy doogden in alinea earder allegear net.

Mar goed, dy stimmerij op de 22ste dêr soene de ynwenners fan Ljouwert en omkriten, oant Stiens en Jorwerd ta, lju kieze kinne dy’t  net mear 30 miljoen weibargje yn in jier. Hoewol? Net ien doart te sizzen dat se der takom jier wer 30 miljoen bylizze. De kandidaten jeuzelje inkeld “dat de wrâld o sa moai is, en dat Ljouwert dêr in perfekt plak yn hat. Haadstêd fan Europa en Fryslân, wat wol je noch mear. En, kiezer, lit ús der dan fierder mar mei rêdde. Dan komt it wol goed. Harkje mar, de fjoerige ballen fan Lutz Jacobi klingelje al krystferskes”.

Wat ik sizze woe dat de kampagne nearne oer giet. Se hingje wat om, en meitsje selfies. Mar ien tsjinlûd heard. Van Jan van Olffen. Tritich jier foar de PvdA yn de ried, no Verenigd Links, omdat se him te âld fûnen. Hy sei dat at Lutz Jacobi, listlûker fan de PvdA, fynt dat de amtners yn Ljouwert te folle macht ha, want dy ha fansels dy 30 miljoen weibarge, dat se dêrmei har eigen PvdA-wethâlders in traap ûnder de kont jout. Se moat sels mar wethâlder wurde at se it feroarje wol, sei Jan, mar dat hat se noch net sein. Doe’t ik it lies ha’k efkes skriemd. Dy âlde yngreven PvdA-man Van Olffen hat fansels freeslik langstme nei dy gesellige polityke PvdA-jûnen yn de Ljouwerter Bres. Dêr kin hy net mear hinne en dan wurdt je wol wat krigel. En sa giet al lang net mear oer Ljouwert, mar oer minsken.

Mar ach, dy 30 miljoen bin dochs al fuort.

Advertenties


Een reactie plaatsen

08 11 2017

Tsjerkeboeren

Duorsum. Dat wurd kin alle polityke partijprogrammamakkers. Alles moat duorsum wêze. Benammen de lânbou. Wat dat presies foar dy lânbou ynhâldt, ja dat witte se net. Alteast, it stiet der net. VVD-er Jan Huitema, de Makkingeaster boer yn it Europeesk Parlement, wit it wol. Hy hat it der ta ferrassing troch krigen hat dat it ûnsin is dat boeren de dong fan har eigen kij fuortsmite en dan keunstdong oanskaffe. Europa wol dus no fan elk in biologyske boer meitsje. Wy witte dat at de boeren soks dwaan soene, it hjir gâns fleuriger wurde soe mei blommen, fûgels en sa no en dan kij yn de greiden.

We ha jierren in Europeesk lânboubelied hân wat der op út wie de produksje aloan te ferheegjen. Ynset troch Grinzer boer Sicco Mansholt. Dat dêrmei de greidefûgels fuortstjûrd waarden wie foar in grut tal boeren bysaak; it gie ommers om de mingels molke. De leafhawwers fan it Fryske lânskip, út sis mar de sechtiger jierren fan de foarige iuw, bin de striid mei de boeren oangien.

Fergees. Wylst se ek noch holpen waarden troch de polityk en dus de  provinsje. Hartstikkene goed, mar it jild joech gjin fertúten. Sterker, it hiele belied fan FNP-deputearre Jehannes Kramer is yn de hobbel rekke. Want je kin net hieltyd méar jild útjaan oan skriezen, wylst der hieltyd mínder skriezen komme. Krekt oarsom trouwens as mei de guozzen. At der dêr wer mear fan komme doocht it belied fan Kramer ek wer net, mar dêr giet it no net oer. Skriezen. Jehannes hat nei jierren fergees belied no ek murken dat de boeren, lit my it fersichtich sizze, noch net allegear like goed meidogge.

Foarbyld. Boeren ferboue hieltyd mear mais. Dat is lânskiplik al sonde, want je kin net fier genôch mear sjen. Mar se donderje der dan ek noc fergif oer om soks goed waachse te litten. Raar guod want  benammen de lytsere ynsekten oerlibje it net. En jonge greidefûgels frette inkeld mar lytse ynsekten. It is mar ien foarbyld fan dat boeren wol sizze dat se natoerynklusieve lânbou dogge en dêr ek noch jild foar krije, mar dat de wurklikheid oars is. Har goed rjocht trouwens, want se ha de grûn kocht en dêr bin se sels baas oer. Al fynt Jehannes Kramer dat net mear. Syn eigen FNP stjûrt him nei de boeren. Se meie ek al net iens mear roundup brûke. Se ha dus nei in tal jierren miljoenen útjûn te hawwen oan net wurkjend belied, no betocht dat hy dy boeren dochs wat siz mar strenger oanpakke moat. Twinge om wat mear mei te dwaan. Kramer moat ek wol want Fryslân hat de measte CO2 útstjit fan it hiele lân, omt it wetter op boereproduksjeleegte sit yn it feangreidegebiet. No, oer wetter wolle de boeren net iens diskusieare, dy proef fan tsien sentimeter omheech by de Lauersmar is ek al wer útsteld.

Mar doe brocht Kramer de twadde ferrassing yn de wike: hy sil net mei boeren mar mei de tsjerke prate. Dit klinkt in bytsje as in moedeleaze deputearre dy’t it net mear wit en syn heil mar siket by dûmny, pastoar of de imam. Mar Jehannes Kramer kin de histoarje en wit dat guon tsjerken grûn ferpachtsje oan boeren. En dan moat dy tsjerken neffens him mar tsjin dy boeren sizze dat se dy grûn noch wol pachtsje meie, mar dan moat se wol natoerynklusyf of biologysk oan de slach.

Ik sjoch de tsjerkeried fan bygelyks Hartwerd al sitten. Moandeitejûn gearkomste. Noflik om de tafel by dûmny. Gewoanwei krij se in bakje kofje fan it pachtjild. En no moat se ynienen sizze dat der ek ris in blomke en in fûgel yn de grûn fan de tsjerke sitte moat. O ja, en genôch ynsekten fansels. Ik sjoch se al sitten. Nee, hjir leau ik allegear neat fan, en dat is yn dit ferbân in dûbele opmerking.

Ik ha justerjûn in lânboudiskusje lieden yn Snits fanwege de riedsferkiezings. It blykte foar de safolste kear dat de polityk mei wurden sa linkendewei hiel fier fan de dieden de boeren ôfstiet. Of oarsom. Mar Jehannes, dat wurdt echt net in haar better at de polityk no de help fan de tsjerke ynroppe sil. Want de tsjerkerieden bestean foar it meast út boeren.


Een reactie plaatsen

01 11 2017

Lelystêd

Schiphol wurdt aanst te fol, en dêrom gean de fleantúgen aanst op en del yn Lelystêd. Dik tsien jier lyn stie dat yn de krante, mar net in  minsk reagearde. Ach, dat wie ommers pas folle letter. Der kamen ek allegear ûndersiken, mar dêr ha we net nei sjoen. Ek net doe’t blykte dat dy dingen rûnom fleane moatte, foardat se tastimming krije om del te kommen. Ik hearde lêsten it ferhaal fan immen dy’t in pear oeren boppe Schiphol omflein hie, langer as dat se ûnderweis west hienen fan Griekenlân nei Hollân. Mar it waaide nochal hurd, dêrom koe dat ding earst net lande. It skynt dêr ek net safolle te hinderjen, yn de rânnestêd is sowieso tefolle leven.

Mar stadich oan wurdt dúdlik dat it rûnfleanen fan en nei Lelystêd boppe moaie stiltegebieten barre sil. De Veluwe. De kop fan Oerisel. Drinte. En Súd Fryslân. En hoe leech of heech fleane se dan. No frij leech, want dy dingen moat nei de grûn en dan bin je der hast. It is dúdlik dat regionale oerheden, mar seker ek it folk, tsien jier sliept ha. Net steurd troch fleantúgen en dêr dus ek net nei sjoen ha. Boppedat jout de ryksoerheid dan altyd rapporten út yn de sfear fan: it falt wol ta. Dan komt der ek noch in slim mantsje dat útsocht hat dat de oerheid falske sifers brûkt hat. Ja , oké, we komme mei nije sifers, mar it bliuwt wol tafallen hear.

Wa bepaalt dat it wol tafalt. Se kin net yn my earen en harsus sjen, dy bin net ûndersocht. Der is in twitterder ûnder de namme Grutte Pier, in reus yn konstatearen, dy’t hiele dagen klaget oer de fleanbasis Ljouwert. Ik kin my dy man of frou wol wat begripe, al is it taalgebrûk jusjes grouwélich. Mar elke kear dat we dêr yn de buert opnames meitsje moasten, en dus faak ûnderbrekke, waard ik lulk op dy fleanbasis. Wat in leven meitsje se dêr. Ofsjoen fan it militêre, sis mar oarlochsaspekt. At we ea oanfallen wurde begjinne se mei Volkel en Ljouwert, dan pas Lelystêd. Mar dat leven. Ja, ik begryp bêst dat it in soad wurkgelegenheid jout, ik begryp bêst dat dy dingen earne wêze moatte en ik sjoch ek wol dat we der net sûnder kinne omdat we oare mienskippen yn de wrâld, dy’t te lider slein wurde, stypje wolle. Mar ik ha der in gloeijende hekel oan. Ik wenje dan ek yn de súdwesthoeke, dan hoech ik dat net te hearen.

At ik yn de tún sit dan sjoch ik fier boppe my it fleanferkear fan Schiphol nei Hamburg, Skandinavië en Ruslân lâns gean, mar ik hear it net. Moai heech. Dach. Neat oan de hân. Mar aanst Lelystêd, ik griis der al fan. Hieltyd wer dy fleantúgen fol sjongende dronken fakânsjegongers krekt boppe myn holle lâns. En at it in bytsje waait, of dizenich is, komme se trije kear del. Soademiterje op.

Wat dat oanbelanget fyn ik dat it Fryske ferset tsjin Lelystêd wol wat mear stâl krije kinne soe. Ik lês deistich grutte ferhalen út Drinte, Veluwe, Oerisel oer dat gedoch aanst. Dêr bin se der serieus mei oan de slach gien. Ja, der hat in ynformaasjejûntsje yn Balk west, mar dêr moasten je je foar opjaan en op in gegeven stuit wie’t fol. En we hearre dêr neat oars as dat het wel meevalt. Lokkich ha de gemeenten Fryske Marren en Weststellingwerf de mouwen opstrûpt. Se ha in brief stjûrd nei it ministearje. Se wolle útstel. Se fergeatten Eastellingwerf. Dat is no ek lulk op haren en hat ek noch in bryfke stjoerd. Soks sil wol foar hjoed moatten ha. Eaststellingwerf is ek lulk op de provinsje, dêr is it te stil. Fine sy. En wy.

Want we bin dus nei de súdwesthoeke gien om safier mooglik fan de fleanbasis Ljouwert ôf te sitten. Mar at we no mei syn allen sizze dat we fanwege de fleanbasis Ljouwert hjir yn Fryslân gjin mear oerlêst ha wolle fan it leven fan in fleanfjild by Lelystêd, dan hearre we ynienen wol wer by it hiele Fryslân hear. Mar dan moat we jusjes mear dwaan as in pear lullige bryfkes skriuwe.


Een reactie plaatsen

25 10 2017

Iis

It is 18 jannewaris 1963. Middeis in oere as trije. De Fryske alvestêddetocht hat elts yn de besnijing. Radio en no ek tillefyzje dogge har bêst, mar we krije net in hiel goed oersjoch fan de geweldige striid dy’t Reinier Paping, Jan Uitham en Jeen van der Berg oan it fieren binne. De Noardhoeke stiet stiif fan wyn, bergen snie en striemin iis. Riders hiene al klauwen om fan Starum nei Frentsjer te kommen. Al wit we net wa it wie, mar dêr nimt immen de beslissing:  hâldt de riders dy’t no noch yn Frentsjer oankomme tsjin, it hat gjin doel. Dik 9000 bin fannemoarn fan start gien, mar de measten sieten yn Starum al wer yn de  trein nei Ljouwert. Mar dochs stean der dêr yn Frentsjer riders, lykas Henk Kroes en Foppe de Haan, mei de fûst omheech: we wolle trochride. Ien snipt der noch krekt fan te foaren troch. Georg Schweigmann. Hy moat dan noch sa’n 60 kilometer reedride. Mar ach, hy is dochs yn ’42 al begûn mei de alvestêddetochten, hy wit wêr’t je lâns moatte. Syn winkel wol optheden net al te bêst, dat hy leit  himsels op om binnen te kommen, dan giet it dêrnei mei de winkel fêst ek wer goed. Hy docht it, mar it is ferhipte dreech. Krekt foar tolven, njoggen oeren letter, komt hy tegearre mei de Grinzer Nienhuis oer de streek. 57 wedstriidriders en 69 toerriders ha dat ek dien. Ek noch wol mear wedstriidriders bin binnen kaam, mar dy krigen net in krúske.

George Schweigman, 92 jier, de ferbylding fan de Fryske reedriderstwang, ferstoar ferline wike.

Yn dyselde wike siet de Veiligheidsregio Fryslân ek oer it iis te praten. Iis is nea feilich, dus dat is in moai ûnderwerp foar dy om de tafel sittende boargemasters. Want dy sitte der dochs wol wat mei dat elkenien oates en toates mar op te tinne laachjes iis begjint te riden. Dat wurdt opset troch in pear mantsjes fan 90 út Ljouwert dy’t har op iis portreteare litte at it noch net fearzen hat. Trochset troch sosiale media: heeh, ik seach immen riden op de Polderfeart. Bam, fiif menuten letter komme se allegear al oandraven. En at it wat mear fêrzen hat komme der toertochten en dan komme der fiif kear safolle minsken as ferwachte wie. Guon kin net iens ride. Se sette har auto’s allegear by de Boer yn de tún del. Wat dy wennet oan de Polderfeart en reedriders ha in hekel oan rinnen. Koartsein ûnfeilich, en dan ha’k it noch niet iens hân oer at je yn in skuor reitsje of it iis net sterk genôch is.

Dêr moat dus wat oan dien wurde. Mar iis is frjemd guod. Hoe ferbied je immen op dat iis te kommen at je safolle iis of wetter ha. Ja wetter, dat rêdde we noch wol op: at it te hurd waait doch je slûzen ticht. En  je ha sônes wer at je wol of net hurd farre meie. Gean sa mar troch. De wetterplysje soe wol wat grutter kinne, oan de oare kant hilligje we ek noch wol in bytsje it mare librum, frije see. Frij iis dus ek. Kin je as plysje by de Polderfeart stean en sizze tsjin minsken: jo meie der net op. Dan gean je as rider in eintsje fierder en dêr stean gjin plysjes. Yn ‘63 hie dat gjin sin want se slúten it stempelhok yn Frentsjer.

Dy plysje en dy rider kin hiel min mei elkoar de diskusje oangean oft iis sterk genôch is of net. Dêr hienen we altiid de iiswegesintrales foar. En yn de iiswegesintrales sitte de gemeenten, want dy kin hiel maklik de gêrsknipper omtoverje ta snieskouer. Soks gie altyd moai ienriedich. At der iis wie moast it toch ek brûkt wurde. Dat bart noch wol, mar de riders wachtsje net mear op de iiswegesintrales, mar nimmen hat harren tastimming jûn te riden. De feiligensregleminten fan de lêste jierre binne deryn ûndúdlik. Reitsje mei elkoar yn betizing. Mar Johanneke Liemburg fan Littenseradiel fertaalde it bêste it ferline nei de takomst ta. At der iis is ha we dochs  krisismanagement, sei se. No, dan ha we gjin rigels, we sjogge wol wat echt nedich is. Se hat gelyk, mar kin it net yn alles sa?

 


Een reactie plaatsen

19 10 2017

Pompeblêdde-ministers

Yn de Tillegraaf stie moandei dat Halbe Zijlstra minister fan bûtenlânske saken wurdt yn it nije kabinet. Der wie daliks in sneue opmerking op twitter fan immen dy’t miende dat Rutte nei kwaliteit sjen soe. Der wie op de Fryske nijsmedia ék in taheakking. Zijlstra soe dan de earste Frysktalige minister fan bûtenlânske saken sûnt 1946 wurde. De lêste Frysktalige wie Eelco Nicolaas van Kleffens dy’t minister fan Bûtenlânske Saken wie yn de perioade om de Twadde Wrâldoarloch hinne.

Eelco Nicolaas van Kleffens. Ik hie noch net in soad fan de man heard. Hy komt net foar yn de histoarje fan polityke partijen yn Nederlân, want Van Kleffens wie partijleas. Dochs siet hy al yn 1939 yn it kabinet De Geer as minister. Mei wol de taheaking dat hy wat liberaal  wie. Likegoed koe hy hast neat troch de Twadde Keamer krije, soks is atyd wer ferbûn oan partijen. De Dútsers ha him rêdden yn ‘45. Hy moast mei de oare ministers flechte nei Londen. Watte, hy wie de alderearste dy’t der wie. Yn Londen makke it net mear út dat hy partijleas wie, dêr wie gjin Keamer. Hy hie it ek wol moai, want keningin Wilhelmina ûntsloech De Geer en Pieter Sjoerds Gerbrandy waard minister-president. No ja, dat wie in echte dwerse Fryskprater. Dêr koe Wilhelmina net mei oer wei en dan moast Van Kleffens hieltyd wer mediaterje.

Yn it berjocht stie dus dat Van Kleffens ek in Frysk-prater wie. Dat wie hy neffens my net. Hy is wol berne yn it Hearrenfean, mar siet yn Grins al op de middelbere skoalle. Hat net wer oan Fryslân ferbûn west. Ja, it kin wol wêze dat hy en Gerbrandy jûns yn Londen sieten te praten en dat se dan seine: wat ist wat net jonge. Mar dat ha oaren net heard. Van Kleffens hat nei de oarloch allegear aardige wurkjes yn it bûtenlân dien, wenne op it lêst yn Portugal en is dêr yn 1983 stoarn.

Ofsjoen fan dat stjerren, liket Halbe Zijstra syn libben wol op dat fan Van Kleffens. Berne yn Fryslân, gau nei Grins, net werom kaam en je meie it Frysk praten en (tink der om) it Frysk gefoel fan Zijlstra wol hiel leech ynskatte. Dat hat hy net. Dus ik wit net at Halbe Zijlstra syn Frysk yn de oanheakking wol neamd wurde mei. Likemin as dat fan Van Kleffens.

It is ek net wichtich. Al dat geskriuw en gepraat oer Frysktalige, Frysksinnige of heal Fryske ministers is toch waardeloas geâldehoer. Ja, sorry, mar ik krij elke kear in kriebelich gefoel at ik dat lês. Earst al dat geskriuw at Harry van der Molen of Aukje de Vries ek in post krije sille. Of at Sander de Rouwe der ek yn komt. Of dat Pia Dijkstra minister fan folksûnens wurdt. O en we tochten dat de echte Fries Sybrand Buma no eindelik wat wurde soe, mar dy wachtet noch efkes. Mar at Wopke Hoekstra minister fan finansjes wurdt dan moat elk wol witte dat dy namme Wopke op syn Fryske ôfkomst slacht, al hat de man miskien ien kear hjir in middei te silen west. En ooh Malik Azmani fan de VVD is berne yn it Hearrenfean, hie in Fryske mem en hat op Sevenwolden sitten, ooh wat moat dat in goeien wêze en dy betsjut fansels fan alles foar Fryslân. En soe Piet Adema….

Skyt omheech. Ik bedoel, hâldt dêr dochs mei op. It is folslein net wichtich wêr’t je berne binne of wêr at jo heit en mem weikamen, om dochs goed te soargjen foar alle, foar álle, gebieten yn Nederlân. In politikus dy’t Fryslân foarlûke soe, is in minne politikus. Fryslân hat belang by in regear dat it hiele lân goed bestjoerd en rekken hâldt mei alle foars en tsjins dy’t se tsjin komme. Krekt likegoed as dat it folsleine ûnsin is dat in Amerikaanske generaal Fryske roots hat en dêrtroch better wêze soe as oar generaals. Dêrom is it goed dat dit nije kabinet net it learen fan it Fryske folksliet yn it nije belied set hat. Want dan soene ús bern leare dat wy it bêste lân fan ierde binne. En dat bin we net. We bin gewoan in provinsje fan Nederlân.

 


Een reactie plaatsen

04 10 2017

Frij

Oebele de Vries fûn in bryfke. Der stie op dat kening Sigismund fan Dútslân syn nocht hie fan dat elke Fries dyt’t hy de kop ôfhakte krekt noch it wurd frijheid preuvele. Hy koe fierder ek neat mei dy pear jonges fan dy smodzige terpen dy’t ûnder de alvetalnammen Skieringers en Fetkeapers yngeand op elkoar yn sloegen. Dus hy skreau op dat se frij wiene, at se tenei net mear seure soenen. De Friezen neamden dat papierke doe hillich. Mar se ha dêrnei alle dagen noch wer oer frijheid seurt, want dêrnei kaam it gesach oer Fryslân yn Grins te sitten. Dan wit jim genôch.

Oebele de Vries mocht dat bryfke ophingje yn it provinsjehûs. En doe waard it singelier. Want doe sei kommissaris Arno Brok dat Fryslân no mear eigen foech ha moat. Net inkeld op it mêd fan taal en kultuer, mar ek oer lânbou, romtlike oardening, lânskip, natuer en sa. Fryslân is ommers in oare (hy sei it net, mar bedoelde it echt wol, in bettere, ferstandiger) provinsje as de oare alve.

Tafal, mar yntusken wie yn Kateloanië de kat ek yn de gerdinen klom. Dus reizge it hiele Hilversumse televisiefolk de Ofslútdyk oer. Hjir rinne ommers noch fan de lju om dy’t, by it referendum yn Skotlân oer ôfsplitsing, dêr mei Fryske flaggen stienen te wapperjen. Ik tink dat se hjir manmachtich Sybren Posthumus tsjinhâlden ha, oars hie dy dêr yn Barcelona ek mei de pompeblêdden omrûn, wylst plysjemannen op him ynsloegen. Syn FNP is ommers lid fan de Vrije Europeeske Alliânsje. Dat bin de ferhûdûke folkjes dy’t hjir en dêr noch húsmanje. Dus mannen van de FNP hoe zit het met jullie, ook opstand?

Nee, sei de meast rêstige fan it stel, Hindrik te Hoeve, nee dat ha we yn 1345 al dien, dat hoecht net wer. Mar Den Haach is him no wol wat te fier fuort, alhoewol hy der alle wiken yn de Earste Keamer komt. Dus herhelle hy wat Brok sei. Ja, en doe waard ik wat ûnrêstich. At de FNP en Brok, en letter sels deputearre Kielstra ynienen itselde wolle, dan moat je útsjen. Foardat je it witte krijt Rutte dat bryfke fan Sigismund  yn syn tuorke en seit hy: we kin net oars jonges, foech foar Fryslân.

Mar hoe’t dát moat, dat wit Fryslân net. We ha frege om Frysk yn it ûnderwiis, mar we ha der neat fan makke. We woene sels de gemeentlike weryndieling dwaan en ha der in rotsoai fan makke. We ha sels alles dien foar kulturele haadstêd en dat hat allegear te min, te let en te djûr west. Wy kinne soks net.

Foarbyld. We ha yn de 70-er jierren sels as eigen befolking ús streekplan makke. Fjouwer jier echt skitterjende diskusjes, wêr’t we manmachtich oan meidienen, it gie ommers oer ús romtlike oardening, ús lânskip. We krigen in moai streekplan. Mar neat fan wat we deryn opskreaun hiene, is helle, útsein miskien yn de ruilverkavelkingen. Mar fierder die elke gemeente wer syn eigen sin. Wy ha fierstentefolle gemeenten, wy ha gjin mienskipssin. Gjin wûnder dat no de diskusje oer it omgevingslab Fryske plattelân amper lju opsmyt. We komme net. We ha it idee dat we bêst wat mei syn allen betinke kinne, mar witte dat soks dochs net útfierd wurde sil.

Dus de roppers om foech, freegje foech foar harren sels. En ek dêr kin se net safolle mei, want we sit sa bewuolle yn it nasjonale systeem, dat in politikus, dy’t mar fjouwer jier fier tinkt, hielendal neat kin. Sjoch mar nei Brexit.

We bin allegear o sa bliid dat de FNP no seit dat we Fryslân net ûnôfhinklik wurde moat. Dat ropt inkeld Kerst Huisman noch. En  plysjes ha net iens tiid om ús út de stimburo’s te klauwen, want se moat moarden oplosse.

We kin it allegear bêst iens wêze oer dat mear foech oer taal en   kultuer Fryslân better kleurje kinne soe. Mar ôfsjoen dat it technysk swier is om je út nasjonaal of europeesk belied frij te meitsjen, bin we ek fierstente ûnhandich om soks goed útfiere te kinnen. En foar heal wurk helje we it swurd fan Grutte Pier echt net út it Fries museum.


Een reactie plaatsen

20 09 2017

Unfrysk

Foar de lju dy’t dat noch net witte, in selfie is in fotootsje fan jesels. Myn eardere kollega Eric Ennema lit sa no en dan, mar yn elts gefal  fierstentefaak, in selfie los op twitter. Dan moat wy nei syn holle sjen. Ik hie myn nocht dêrfan en sei dat soks ûnfrysk wie. Dêrmei kaam ik yn in drege diskusje. Eardere kollumniste Nynke Sietsma bemoeide har der mei en frege wat no ûnfrysk is. Simpel. Unfrysk is net gewoan. Doe frege se wat wól gewoan is. No, gewoan is wat je sels gewoan fine. Mar doe frege se in dissertaasje. Tsja.

Dan moat ik begjinne twa iuwen lyn. Doe’t oerpake en oerbeppe elkoar mei jo oansprutsen, wylst se tegearre pake oan it meitsjen wiene. Ik kin my foarstelle dat soks yn de rin fan de jierren wat heftiger waard en dus waard it do. Mar heit en mem bestean noch, dy hjitte net Sjoukje of Jehannes. Want it is ûnfrysk heit en mem te dookjen. Fyn ik.

Mar ik wit dus bêst dat de tiden oan it feroarjen binne. En dat je meigean moatte. Mar je moat ek wer net al te fier fan de âlde wearden ôfdwale. It grutte foarbyld is de kulturele haadstêd fan takom jier. Prima om sjen te litten wat je kultuur is, en wat je dêromhinne allegear dogge. Mar wat we nó dwaan sille, bin allegear dingen dy’t we net wend binne te dwaan. Kin hartstikkene moai wêze, mar it hat noch gjin stâl, it is noch net gewoan. Grutte hynders op de ôfslútdyk, en fonteinen yn de stêdden bin foarearst ûnfrysk. It ferstjêrren fan Rients Gratama en de yndruk dy’t dat makke yn de Fryske mienskip is tekenjend. Rients wie fan alles, mar altyd benammen frysk. En freed gean ik nei Nijlân en sjoch Klaasje Postma as Tsjerkje fan de Kliuw. Ynfrysk.

It publyk by SC Hearrenfean wurdt altyd taroppen troch it publyk fan de tsjinstander dat se faak sa stil binne. Mar at der op it fjild noch neat presteard wurd, sit je dochs net as in idioat op de tribune te razen. Dan sit je rêstich te sjen. En by in goal stek je dan de hannen omheech. Heu. En at we sa no en dan ris in alvestêddetocht organiseare, endat doch we echt noch wolris, priizget de hiele wrâld ús. Friezen meitsje dan mei syn allen in grut feest en sportbarren  foar elkenien. Mar de frijwilliger dy’t fan moarns ier oant jûns let op it iis stie, om de riders paad te wizen, giet de oare deis wer rêstich oan it wurk. Tefreden, mar gewoan.

Mar ik moat earlik wêze, ús kommissaris Brok wol dat oars ha. Friezen binne te beskieden, sei hy ferline wike op de gearkomste fan de Feriening fan Fryske gemeenten. We moatte ús sels mear profileare sa’t dat sa moai hyt. Op de trommel slaan. Hjir bin wy! Hear nei ús! Sjoch nei ús! Kom by ús! Wy bin better as oaren!

Ik wit noch dat ien fan Brok syn foargongers, Wiegel, dat foar ús die. Hy sei: Friezen dogge twa kear safolle yn in wurkoere as hollanders. Dat kin je ek kloaterich neame, mar wy wiene, stiekem, suver wol wat grutsk. Mar we ha’t nea sels roppen. Mar no ropt Brok op om it te roppen.

Ferhaleferteller Mindert Wynstra fan Warns hie wat dat oanbelanget wol in moai ynstjoerd ferhaaltsje yn de Ljouwerte Krante. De gemeente Súdwest Fryslân wol mear op de profileartrommel slaan. Dan komt der wer in glânzgjende folder oer hoe moai at it hjir is, mar it ienige wat de lju hjir sjen kinne bin maïsfjilden sei Mindert. Hy wol graach werom nei de âlde kleurde greide fol fûgels en blommen. Mar hy tsjut dus oan dat je hiel maklik it byld te oerdreaun delsette kinne. En dat oerdreaune, dat sweeslaggerige, is ûnfrysk.

Unfrysk is dus benammen jesels of oaren té oerdreaun op de foargrûn sette. Dat dogge wy Friezen net. Ho. Dat soenen we eins net dwaan moatte fyn ik. Mar ik wit ik wol dat ik soks al lang ferlern ha. Al dy selfiekoppen, dêr is net mear oan te ûntkommen. Foar it oare:  ik sit ek fierstentefolle yn it ferline. Al is dat no wer krekt hiel Frysk.