Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

13 01 2021

Kultuer

Boargemasters moatte optheden digitaal harren nijjiersredes hâlde. Lekker maklik, seker foar sjoernalisten. Al moat je oan it ein fan de rede wol digitaal toaste, mar sjoernalisten betelje noait sels in borrel, dus dan bin dy al oan it skriuwen. Dat is foar it oare by elke boargemaster gelyk. “De boargemaster hopet dat de corona gau fuort is, hulde oan de soarchmeiwurkers, en de regearing moat it fierder allegearre betelje”.

De taspraak fan harren baes, kommissaris Arno Brok, triggere my jusjes wat mear. Hy sei dat hy de ôfrûne moannen stroffele is oer dat Rutte it inkeld mar hie oer sauna’s en masaaazjesalons en net oer de Fryske kultuer. Net de massaazjesalon mar dy kultuer hâldt ús fitaal, sei hy. “De kultuer is de humuslaach fan de mienskip, it soarget foar soerstof foar de geast”. De rest fan syn ferhaal ha’k net nei harke. Ik wie ferbjustere: kultuer de humuslaach fan de mienskip. Tsjong.

Want in humuslaach bestiet út plantaardich biologysk ôfbrutsen guod. Kultuer in dea spultsje? No nee, want humus blykt ek wer net hielendal dea te wêzen. It measte libben is der wol út, mar op ien of oare frjemde wize is it tige fruchtber. Humus sûget ek noch CO2 út de loft. Dêrom wit Brok ek sa goed wat humus is , efter de gerdinen besykje se hiel Nederlân ûnder in humuslaach te lizzen, dan foldogge we pas oan it klimaatakkoard fan Paris.

Jim begripe wat Brok seit. Hy fynt it net goed dat minsken yn coronatiid wol mei televyzjefuotbal dwaande binne, en net mei kultuer. At Brok, eins ek in stikje kultuer, optrede kin fia ynternet, kinne echt keunstners dat fansels ek wol. Wat hie it moai west nei syn rede Fryske Top 100 winner Gurbe Douwstra de Cliffs of Moher sjonge te litten.

We moat it dus efkes ha oer de Fryske kultuer, want dat is Brok syn bedoeling. Hy is dêr tige loofjend oer. Mar der is in steatelid en dat is ek noch in buorman fan my, Lieuwe van der Pol, en dy sei twa dagen earder hiel wat oars. Dy kultuer stelt net in hout mear foar want de provinsje jout hiel wat ynstellings gjin of ûnfoldwaande subsydzje, sadat it Fryske Erfskip fertuteazet. Hy seit it wat netsjeser, mar dat  komt omt hy by de ChristenUnie sit.  

Earst in skiednisleske. De Fryske kultuer moast nei it kulturele haedstêdgedoch mei minder sinten ta. Begryplik. Restauraasje ûnder de titel Nij Poadium. Sa nij dat elk stikje kultuer, ek al bestie it hjir en dêr al mear as 100 jier, wer sizze moast wat se no einliks dogge. Doe hierde deputearre Poepjes in kommisje yn, Jan Folkerts, Stan Petrusa en  Minke Schat. De measten fan ús hiene noch noait fan harren heard.

Dat hie al moatten, want sý mochten sizze wa’t wol en wa’t net subsydzjejild krigen. Se smieten nochal wat kulturele saken wêr’t Brok o sa loofjend oer is, likegoed op de dwinger. En Gurbe Douwstra mocht net meidwaan, want hy is gjin stifting. En ik lûk nei it wykein weryn Joop Mulder ferstoar myn wenkbtauwen net op oer hiele nijemoadrige saken dy’t wól subsydzje krigen. Yn feite docht Van der Pol dat wol.

Brok neamt yn syn rede dat wy langstme ha nei de kulturele saken wêr at we goed yn binne, wêr at we oan wend binne. De beginens dy’t we hiene mei it ferstjerren fan sawol Teake van der Meer as Joop Mulder jout oan hoe breed at dat ferskaat is. We ha dus noch gjin ferlet fan kultuer dy’t we noch noait belibje koenen. En dy’t trouwens ek net útfierd wurde kin, omt we yn de corona sitte.

At dy corona oer is, wolle we dat de folgjende dei de musea wer iepen kinne en dat de kaertsjes foar de iepenloftstikken al wer klear lizze. No wit ik wol dat Brok as kommissaris neat sizze mei oer it  provinsiaal belied, mar eins sei hy yn syn rede dat Nij Poadium in net al te gelokkich stikje Frysk kultuerbelied is. Hy wiist nei Rutte, mar hy soe Sietske Poepjes ynflústerje moatte om ris in kear goed te lêzen wat Lieuwe van der Pol sei.  


Een reactie plaatsen

06 01 2021

Konteners

Aldjiersdei moast ik wat ophelje in Balk. Ik soe wer fuort, mar dat koe net, want der stie op de Wilhelminastrjitte in mânske frachtwein yn it paad. Hy stie der ferhipte ûngelokkich, krekt foar de Lidl. It wie ommers âldjiersdei, se hienen dêr dranghekken foar de doar stean. En at de lju de auto folpropt hienen mei oaljekoeken en oar ûnrant, koenen se de oprit net ôfkomme fanwege dy frachtwein.

Op dy frachtwein stienen hûnderten konteners. We ha al konteners foar grienteôffal en ien foar alle oare rotsoai. No krigen de ynwenners fan de Fryske Marren in tredden: foar âld papier.  

Ald papier skiede wy boargers nammentlik hiel soarchfâldich fan alle oare ôffal. Ik helje sels de papierkes fan de brûkte tépûdsjes. Dat âld papier wurd wer brûkt om der allerhande dingen fan te meitsjen. Recycling hjitte dat earst. Sirkulêre ekonomy neame se dat no. Houkje Rijpstra is sûnt 2017 de sirkulêre baas fan Fryslân en se fertelde my dat it hartstikkene goed giet om fan alle âlde rotsoai it meast moaie en te brûken guod te meitsjen.

Fryslân hat dochs al in geweldige tradysje dat ferienings en organisaasjes ien kear yn de moanne lânskomme mei trekker, wein en frijwilligers om ús âld papier op te heljen. Skoallen, korpsen, sportferienings en wat al net helje dat fergees op en fertsjinje der wat oan.

Fertsjinnen moat ik sizze, want de ûndernimmers yn dy sektor wolle der hieltyd minder foar jaan. Dat is de typysk Nederlânske VVD-ekonomie. We sette eat op fanút it neat, mar at we dan ynienen in hiel soad âld papier of oare rommel ophelje dan betelje de ûndernimmers navenant hieltyd minder. Sneu. Ik wie wend om de reklamefolders ta te litten yn myn brievebus, dan koe it korps dêr moai in toeter fan keapje.

Dat doch ik net mear, want de oerheid nimt it  oer. At se it sels massaal oanpakke tinke se, fertsjinnet it genôch. En ha net yn de rekken dat it de deastek is foar sa folle frijwilligers. En ferienings.  

Noch slimmer yn de Fryske Marren. Yn dat Balk stienen altyd twa mânske konteners by it fuotbalfjild, elk smiet dêr syn âld papier yn.  Dy konteners bin yn july fuorthelle. Wylst se altyd smoarfol sieten. Mar de minsken moat no allegear sels tús in kontenerke ha. Dy kostet it measte net, sis mar in tientsje. Mar it opheljen kostet 90 euro de oere, en dan ha je in hiele dei wurk mei ien auto om in plak fan 1000 wennings papierfrij te meitsjen. It kostet nochal wat mear as fergees.

Dy sirkulêr makke konteners waarden âldjiersdei yn Balk dus ôflevere. Troch amtners. No, jim kinne it ferhaal fan amtners. De taslaggenaffaire raast troch Den Haach. En jim kin ek it ferhaal dat at jim in bejaarde mem in broadsje bringe, dat se dan yn Hearrenfean 14.000 euro werom betelje moat. Oan rigeltsjeneukers.

Dy rigeltsjes betsjutte dat gemeenten heel presies witte moatte hokker kontenernûmer elk krijt. Dat moat opskreaun wurde, ynfierd op de kompjoeter en dan krij je noch trije kear in bryfke oer dat jo foar dat nûmer persoanlik ferantwurdlik binne. Krekt as soene der lju wêze dy’t twa fan dy swarte bakken mei blau deksel ha wolle.

Yn Balk wienen der dus amtners dy’t nûmers lêze en opskriuwe kinne. Se hienen alfêst tweintich bakken op in rige set. Op’e dyk. Doe seagen se elkoar oan en draeiden in sjekje. Dan kin je net in kontener triuwe.  

Ik hie de oanstriid dêr hinne te gean om te freegjen hoe lang it duorje soe. Myn frou hat my sokke streken ferbean. Ik die wol efkes it autorútsje iepen, en sette de moter ôf, want der wie dochs net lâns te kommen. Fan de oare kant kaam in like grutte kontenerfrachtwein mei twa man dy’t ek smookten.  

Ik hearde de mannen. Der foelen hurde wurden. Net oer konteners of sa, nee oer Hugo de Jonge. “Dy moat mar ophong wurde, hat noait wat regele, en no ha we in vaksin en dan duorret it noch oant de simmer  foardat we in prikje krije kinne. Skandalich, dat soks no sa yngewikkeld regele wurde moast”.   

Ik ha it rútsje ticht dien, oant tsien telt, bin swaaid en omriden.


Een reactie plaatsen

30 12 2020

Lok

We bin wer yn de wike dy’t my myn hiele libben al sear docht. Myn efternamme is no ienris  Lok, en dan kom je yn de perioade fan de goede winsken fansels yn de hiele ferfelende flauwe opmerkings telânne. Ik ha in tiid hân dan sei ik om nijjier hinne ‘seine, want lok is der al’. Mar seine tawinske troch in atheïst is ek wer net echt oertsjûgjend.

It komt fansels omt dat hiele gedoch fan Kryst en Aldjier my neat seit. It hinget oan elkoar fan dat wy yndividualisten dan pas ynienen bewust wurde dat der ek noch oaren as je sels op de wrâld binne. Dat soe oars moatte. Moai hear, dei en nacht Omrop Fryslân, mar guon minsken wolle har ek wol úterje op 17 novimber of 3 july.

Krekt as mei al de ljochtsjes yn strjitten, túntsjes, op skippen en gebouen, de Wielepôlle en Easterwierum. O wat moai. At der net sa oerdreaun folle wienen. En at we der ek net ynienen allegear hinne moasten; we soenen ommers tús bliuwe. Minsken hingje ljochtsjes op fanwege frede, mienskip, begryp, betrouen, hoop, leafde, leauwe en wit ik net wat. Holle wurden, sûnder ynhâld.

Foarbyld: We krigen in parseberjocht fan it provinsjehûs dat se dêr ek ljochtsjes oanstutsen hienen. Dat stekt de Friezen, sa skreauen se, dy’t help nedich ha, in hert ûnder de riem. Watte, dy ljochtsjes biede neffens de provinsje echt help. No, ik ha leaver in sek oaljekoeken as in ljochtsje op it provinsjehûs.    

Dêr komme wol faker frjemde lûden wei. Se makken in kolleezjeprogramma yn 2019 en dat neamden se ‘Lok op 1’. Ja, sucht. Ik ha yn myn libben noch noait earste west. En de provinsje ek net. Dát wie foar de pandemie ek al sa, hear. At ik soks sis, skelle se my út foar seurlok. Dat bin ik net, mar ik hoech de goedrûne saken net te neamen; dat komt wol nei boppe yn de ferskate digitale taspraken dy’t we de kommende wiken oer ús hinne stoarten krije.  

Ach, ik neam mar ien foarbyldsje fan de ûnmacht op ferskate mêden sa’t de provinsje dy oeral tsjin komt. De wolf. Fanút de steaten waard roppen ‘provinsjebestjoer, soargje der foar dat de wolf net yn Fryslân komt’. Eartiids besochten se dat mei Hollanders ek, mar dy kuierje hjir yntusken al wer omraak om. De wolf noch net. De deputearre  moast sizze net te witten hoe’t er dy keare moast. Lokkich lies de wolf dat en tocht hjir wol ik net iens hinne; se ha net iens in Frysk wurd foar wolf.

Unmacht, ít Fryske wurd fan 2020. Dat jou se lykwols nea ta. Altyd fan ‘we moat it nochris besjen’ oant en mei ‘corona’. Dat feroaret earst ek noch net. We sitte ommers yn de Lockdown. Kin jim my wér narje. Lockdown. Dêr sit ek noch in c yn. We neame hjir nammentlik alle gewoane dingen yn it Ingelsk, wylst we dêr net iens mear fisk weihelje meie.  

Ik bin hielendal net down. Want je kin wol seure dat we hjir letter in prikje krije as wêr dan ek yn de wrâld. Mar dat jout je neat, Nederlân sit sa yn elkoar. Dus ik krij aanst in kear in prikje en dan kin ik wer nei de kroech en wer dûbelsidich plakbân keapje om wat op te hingjen.

Dan bin we optein, want de hiele wrâld feroaret aanst fansels omraak. We ha yn de lockdown ommers goed neitinke kinnen. Watte, Lok komt no echt op 1. We fertelle it provinsjebestjoer aanst dat der gjin corona is. Dat se dus gjin ferûntskuldiging mear ha om alles op de lange baan te skouen. En dan komt der samar wetter yn de feangreide, in fyts- en rinpaad lâns de Iselmarkust, hûzen yn de lytse doarpen,  ferdwine alle stienmurden en wurde gas en sâltboaringen ferbearn.

Dan bin Kryst en nijjier ek foarby. We smite de ljochtsjes op souder en we prate net mear yn platitudes. Dan realiseare we ússels en elkoar dat der altyd iensume en helpsykjende minsken wêze sille. En dan dogge we dêr echt wat oan. En bringe harren dan in bytsje lok. At dat sa wêze soe, mei jim my dizze wike wol efkes narje.


Een reactie plaatsen

23 12 2020

Fuort

Kryst is de tiid om oer dit kloatejier 2020 nei te tinken, we ha dochs neat oars te dwaan. Einkonklúzje: we meie dan wol net fan it plak, mar der bin likegoed in soad dy’t fuort moatte.   

Yn elk gefal de kening. Twa kear ferûntskuldigingen foar eigen dom reisgedrach oanbean. At je no nóch net witte dat je in foarbyldfunksje ha, dan funskjonear je net. Lit we dan ek mar, sjoen de kosten, it hiele keningshûs op’e dwinger smite. Dy Bernhard kin it spul wol ûnderhâlde fan wat wy him oan hier betelje.

Rutte moat ek fuort. Hy begrypt ús coronafrustraasje, mar it set gjin siedden oan de dyk. Hy wurdt fansels ek yn de sek naait troch de media: at hy seit dat de kroech ticht moat, bin der daliks 17 kroechbazen dy’t sizze dat Rutte net doocht en dat Skiphol mar ticht moat. Logysk, want ien dy’t op Skiphol stiet komt net yn de kroech.

It hiele kabinet die trouwens neat mear as sneins gesellich mei elkoar yn it Catshûs sitte, Rutte as statussymboal yn spikerbroek op it fytske. We krigen der inkeld hieltyd mear corona fan. En hiel Europa is al prikt, wy pas heal jannewaris. Fuort mei dy rommel.

Dat wit dy rommel trouwens sels ek wol. Elkenien draeit der mar wat omhinne, mar frijwol elk is ek skurf oan de taslaggeaffêre. Se moat no earst elk slachtoffer dûbeld en dwers jild jaan. Netoer 4 moanne, foar de Kryst. Persoanlik, op de knibbels. Der net ynkomme. Want dêrnei fuort weze, we wolle se net mear sjen of hearre. En ek dy dwerse amtners opsoademieterje. Us mar jild ôftroggelje foar wat it Ryk neamd wurdt, mar it ek al is.

No sizze guon minsken dat der allegear nije ljochten klearsteane foar Den Haach. Allegear yn nije partijen ek noch. De oarlogen dy’t se fierd ha om sa fier te kommen hingje my de strôt út. Al dy ienlingen mei grutte bek. Dat famke Femke wat út de PvdD stapte neamt harsels no Splinter. Tekenjend. Us boargemasters moat yntusken allegear embryo’s opswylje om foar elk dy trijedûbele ferkiezingslisten mei 81 partijen út te fouwen. Fuort mei al dy dwaalljochten. Wa’t minder as tsien sitten krijt, komt de Keamer net yn.  

Germ Gerbrandy is al fuort út dy oare Keamer. It is him te drok oan de holle, wylst er noch twa jier jonger as my is. Bêst, mar om dan de sneins dêrop foar de radio te roppen dat je in Fryske akte ha móátte at je hjir ûnderwiis jouwe, da’s dom. At je soks sizze is der hielendal gjin tiid mear om je pream te tarren, want dan kom je yn de eineleaze diskusje oer it Frysk.  

Sûnder mis sil de provinsje syn wurden hifkje, besjen en dan in kommisje ynstalleare om it neier te bestudearjen. Yn Fryslân giet nammentlik noait wat ferkeard, want der bard neat. Se beseffe net dat gjin beslissing ek in beslissing is. Arno Brok hat tiid sat om dat ris folle hurder oan te stjoeren. Hy is al flechte yn it belied fan it Waad, dan hat er dochs wat te dwaan. Hy hat ek al frege om wer baas fan de feiligensregio te wurden. Ferrassend, dat ha’k alle dy oare kommissarissen net sizzen heard.

Buma is dat no. Dy moat yndied dêr mar wei. Want no moat Ljouwert presies dwaan wat de oare gemeentes gesamelik bepale, want Buma kin dan net mear wat oars sizze. Dus wurdt der nije wike karbidsjitten yn Ljouwert.  

At we it dochs oer gemeentes ha. Harry Oosterman giet ek fuort. Hele aerdige jonge, mar syn hantsje is te lyts om in fûst te meitsjen om regaad te hâlden yn dwerse Stellingwervers. Oan de oare kant, Ynze de Vries yn Drachten hat wol sa’n fûst, mar at de boel yn de kreukels leit, wurket it ek net. Allegear fuort.

Ha jim it heard? Ik wit seker dat der minsken ynstimmend sitten ha te knikken doe’t se dit hearden of liezen. Sjoch jim dan wol hoe maklik it tsjintwurdich is om minsken de dyk op te krijen lykas yn  Twizelerheide en Hearrenfean, om mienskiplik de corona, plysjes en politisi te bekûgeljen mei holle seurwurden en lege bryfkes. 


Een reactie plaatsen

16 12 2020

Frysk

Wylst it firus ús opfret, krij ik hieltyd mear meilijen mei politisi dy’t no ôfrekkene wurde op it hufterige gefoel fan de individualistyske minsk. Rutte krijt aanst echt gjin stimmen mear. Dus Aukje de Vries, sa heech op de VVD-list dat se mear te sizzen hat oer Fryslân as Arno Brok, kaam fan wâl. Se krige in krystkrâns om de nekke omt se minister Ollongren sizze liet dat dy tenei safolle mooglik Fryslân brûke sil, ynsté fan Friesland.

Neffens my sille alle kompjoeterprogramma’s yn Den Haach sa aktifeart wurde dat se altyd Fryslân skriuwe. Dan bin se wer in heal jier yn de hobbel, mar dat moat dan mar. Foar it oare moat jim witte dat Aukje dit inkeld mar docht om in D66-er te narjen. Ferkiezingsgelul dus.

Mar sels at Aukje en Ollongren wat regelje, ferdomd de Ljouwerter Krante it noch. Sûnt sneon bin se wer Hoofdblad van Friesland. Haadredakteur Sander Warmerdam skreau lêsten al dat it offisieel Friesland is. Nepnijs, de provinsje hjit offisieel Fryslân. Miskien is der hope, want Saskia van Westreenen skriuwt yn har kollum bewûnderjend oer dat Aukje Ollongren oan de kant soademitere. Kin  sy gjin haadredakteur wurde? Want miss lânskipspine Jantien de Boer skriuwt hiel sarkastysk Fryslooooaan. Dat kin echt net, mar ja se lêst de stikken fan âld strûk Pieter de Groot net, nei sokken wurdt net mear harke.  

It hâldt lykwols foar it oare hielendal neat yn, hear. Likemin as dat de ChristenUnie it Frysk yn de grûnwet ha wol. At it dan yn de grûnwet stiet, feroaret der dan wat? Gjin bliksem. We bin ommers dat folk dat ropt fan ‘net allegear nei de winkel, mar ík moat al’. Sa is it mei it Frysk ek. Miskien dat de nije Akademy direkteur, dy Brexit-flechtelinge, der wat oan dwaan kin. Se sjocht ús fan har foto mear ûndogensk as wittenskiplik oan, dat jout mooglikheden.

Dan noch komt it net goed. Fanwege dat oerdreaune nasjonalistyske gedoch fan ús. No rane de orgasmes wer troch it Fryske ûnderguod at in Wopke de baas fan it CDA wurdt. Of at Siem de Jong, betelle mei it lean fan de tsien ûntsleine meiwurkers fan SC Hearrenfean, lykas Wopke ien of oare oerpake hat, dy’t hjir wat omstrúnde. Hâld op mei dat soarte dingen, hâld op mei nammeoarloch, hâld op mei grûnwetten, wy meitsje ús echt swier, swier belachelik.

De FNP is yndertiid oprjochte as taalpartij. Dus sý meie no noch at it om it Frysk giet, bêst wat sweeslaan. Al is it dan wol spitich dat je dermei hieltyd betize sitte yn offisiële non-dingen, wylst it folle nediger is dat de befolking fleurich mei de taal omgriemd. Dêr ha we de kommende fiif wike moai de tid foar. Lit we dêr mei syn allen wat fan meitsje. Dat it ús taal is. Dy’t we brûke at it kin en it kin folle faker. En je meie bêst reklame meitsje foar it brûken derfan. Mar net oerdriuwe. Dat wurd skrasse we yn it wurdboek.  

Dy FNP hie it wykein har digitale kongres en dêr seine se allegear ferstandige dingen. Oer lytsskaligens en benammen oer de wentebou. Dêr kin de oare partijen noch in puntsje oan sûgje. En oer de idioate reklames fan Merk Fryslân. Oan de oare kant, dyselde FNP bliuwt rêstich yn it kolleezje sitten at Merk Fryslân ik wit net hoefolle jild krijt. Wylst de hiele steaten net yn’e rekken ha dat at Merk Fryslân net fan dy idioate strapatsen makket, der hjir folle folle mear toeristen komme soenen. Dat tusken heakjes. Werom nei de FNP dy’t seurt mar hieltyd sitten bliuwt. Undúdlik.  

Krekt as mei de feangreide. Doe hienen se sels as ienigste partij yn harren programma stean dat it wetter heger moast. Dat ha’k sels nimmen mear roppen heard, ek net doe’t it kolleezje beslute om der net iens mei te oefenjen.

Stap derút, fier opposysje. Dan krij jim fet op gemeenten en provinsje at it om dy hûzen yn doarpen foar de jeugd giet. Jongeren dy’t, sa hat bliken dien ommers omraak Frysk prate en diel útmeitsje wolle fan de Fryske mienskip. Better as oerkommelingen earne oars wei, dy bringe ús krekt ta oerdriuwing.

En dan lit ik in kear gewurde dat de FNP dat gefoel fan de jeugd fertaald yn karbidsjitten. Toe dan mar.   


Een reactie plaatsen

09 12 2020

Weake stront

Ik wit wêrom at wy in lokkich folk binne. Twa wike lang is in Hercules leech oer Fryslân flein om sjen te litten dat se hjir iten en soldaten delkwakke kinne at it oarloch is. Ek de F16- en F35’s fleane ôf en oan om safolle mooglik leven te meitsjen, sadat wy ús echt feilich fiele. It omkearde is fansels it gefal.  

Eins soe’k fan al dy Friezen op de Keamerkandidatelisten witte wolle hoe’t se tinke oer soksoarte saken, dy’t ús echt dwers sitte.  

Dan giet it net om it Frysk. Alle lju dy’t hjir neffens Tsjitske Reidinga as toerist ferklaaid komme moatte, smoare fan it laitsjen by it hearren fan de namme Fryslân. Dat lân wêr’t se oant de rjochter ta hottefylje at de Nederlânsk- of Frysktlige namme boppe moat op it plaknammeboerd. Dat lân wêr’t DINGtiid terjochte seit dat der te folle organisaasjes har mei it Frysk dwaande hâlde en dan meiïens sels in nije organisaasje oprjochtsje. Dat lân wêr’t se Foppe de Haan ynhiere om op de basisskoalle te fertellen dat it net corner is, mar hoeketraap. Se laitsje har dea. En pakke it boekje Merk Drinte.  

We ha it ek net oer de Lelylijn. Alle net Fryske kandidaten pronkje ek al mei dat der nei sjoen wurde sil. Mear stiet net yn dy programma’s. We ha it ek net oer ek foar Friezen folle wichtiger algemiene saken as sûnenssoarch, wurk, leanen, ûnderwiis, kultuer, horeca, vaccins, fuotbaljen ensafuorthinne.

Nee, ik wol witte wat se fine fan echte Fryske swierrichheden. Want we bin om’e donder gjin lokkich folk. We ha bygelyks al jierren de smoar yn oer de wentebou. Ljouwert hat no sein dat se alles wat de provinsje wol, net boue kinne. Se bin te drok mei it Cambuurstadion, of sa. En sizze dan moat Snits, Drachten en Hearrenfean ek mar wat hûzen ha. Se dogge allegear krekt as besteane Harns, Dokkum, Wolvegea, Surhústerfean, Boalsert, Joure en soksoarte sintra net.

Alle jongeren wolle yn eigen plak wenje. Hollanders wolle hjir ek wenje, oars hat dy Lelylijn dochs gjin inkeld doel. Bou no folle mear, dat smyt ek noch wurk op. We ha gjin krimp mear, bou yn de doarpen, dêr wol minsken ek graach hinne. En sjit op. Mar omt de amtners tús wurkje funksioneare se net, en giet it allegear sa stadich  as weake stront.

Dy doarpen moatte ek nei de corona leefber wêze. Leefberens wie eartiids in rûnwei en in doarpshûs. Dy rûnwei leit der, dat doarpshûs stiet coronafaai. Pak dat nó oan, oars is it te let.

Fierder moat we nó en net aanst it boaren nei gas en sâlt yn boaijum en Waadsee safier mooglik fuortdonderje. Ek al wolle de partijlieders fan dy Fryske kandidaten dat wol.   

Frijwol hiel Fryslân is feangreide. Wittenskippers ha tweintich jier lyn al sein dat it te let is om dat allegear noch goed te krijen. At se no  net begiinne, sakket Fryslân aanst nei Australië en witte dy fleantugen net mear wêr at se hinne moatte. Dy droege stront moat der oer.

Nim my net kwea ôf FNP, mar it blykt alle dagen dat Fryslân syn problemen sels net oan kin. En altyd corona roppe at der wat net op tiid is, leau ik net mear oan. De Fryske bestjoerders rinne efteroan. En at ik hear dat de provinsje de finansiën fan Smellingerlân wol regelje sil, giet my de grize oer de grouwe. Likegoed as dat Drachten no oerwoekere wurde sil mei gêrs tusken de tegels.  

Ik soe sa graach wolle dat de Fryske kandidaten op de Keamerlisten ek echt wat foar Fryslân betsjutte kinne. De stront oprêdde. Dan pas hat it doel dat alle Fryske media op syktocht gienen nei de nûmer 43 op de list fan in partij dy’t miskien mar trije sitten yn de Keamer krijt. Of nei immen dy’t hjir wol ris syld hat.

We moatte sokken as Aukje (VVD 8) en Habtamu (PvdA 10) fergje op dieden. Mar Aukje is it ienigste Keamerlid dy’t wit hoe’t de lannelike finansiën yn elkoar sitte, en wit miskien net iens mear wer’t Fryslân leit. En Habtamu hat it wis net oer de wentebou yn Fryslân at er op telefyzje begjint oer de Prins Bernhardbelêsting.

Moat we eins noch wol stimme?


Een reactie plaatsen

02 12 2020

Amtnerij

Yn 2009 ferstoar myn broer. Willem wie in tige yntelliginte mar hiel  ienseme jonge. Ofstudeard yn ekonometry. Doe’t er klear wie, wurke hy lykwols yn de túnbou, oars fertsjinne hy tefolle. Hy wie úteinlik statisticus by it Grinser universiteitssikenhûs.

Doe’t hy ferstoar ha ik syn hûs oprêdden. Oeral leine blaue envelopkes. Jim witte it wol, fan dy foar elk folslein riedseleftige belêstingbryfkes. Dizzen wiene tige yngewikkeld, it gie oer meardere jierren. Willem krige soarch- en hiertaslach. Dat wie dan wer tefolle en dan moast hy letter werom betelje. It ienigste wat ik begripe koe wie dat der noch it ien en oar betelle wurde moast.  

Dus ik belle de belêsting, ik wist syn digiD fansels net. Belêsting belje is in aventûr op himsels. Ik doch it no noait mear, mar doe moast it efkes. Nee, net efkes. ‘Er zijn nog 36 wachtenden voor u’. Ek waarden je sa no en dan wer fuortklikt, dan moasten je op’e nij begjinne. Nei in dei as trije krige ik immen oan de lijn. Dy wie lykwols folslein net ynteresseard yn myn ferhaal. Boppedat wie hy inkeld foar de hiertaslag. Foar soarchtaslach moast ik in oar nûmer belje. Ensafuorthinne.

Ik ha trije jier dwaande west. Hieltyd wer sein dat der jild genôch wie. Dat alles betelle wurde soe. Ik woe inkeld in goed oersicht ha oer wat wêr en wêrom betelle wurde moast. Gjin antwurden, ek net op bryfkes. Sa linkendewei bin ik razend wurden. Myn stim trille at ik foar de safolste kear de telefoan grypte.

Doe krige ik in frou oan de lijn dy’t ynienen sei: ‘rustig meneer, ik luister naar u’. Dat die se. En sei: ‘wat ik nu ga doen mag niet, maar ik doe het wel. Ik zoek het uit, u krijgt van mij een compleet overzicht’. It bryfke dat de deurwaarder myn hûs ferkeapje soe, mocht ik fan har fuortsmite.

Fjouwer wike letter wie alles betelle. Ik ha har in tankbryfke stjoerd. It andert wie dat soks net hoecht, want dat de belêsting op har wize  wurkje moatte soe. Se sei net, mar dat hie’k sels wol murken, dat je dêr meast in hork oan de lijn krije, dy’t absoluut neat dwaan wol foar in klant. Hy tinkt dat dy net betelje wol.  

Jim begripe dat ik amper heard ha nei al dy freeslike ferhalen oer de taslaggeaffaire dy’t we, tanksij politisi Leijten en Omtzigt, jierren heard ha. Ik koe it ferhaal al. Sa wurket de belêstingtsjinst. Dêrom is it sa ûnbegryplik dat de Keamerûndersykskommisje nei al dy ferhoaren ferline wike noch net wit wêrom.

Hans Wiegel waard yn 1977 minister fan ynlânske saken. Yn de biografy fan Pieter Sypersma lês ik dat Wiegel doe sels syn amtlike top beneamde. Sokken as Elco Brinkman en Docters van Leeuwen. Doe goed funksionearende mannen, dy’t goed kontakt mei Wiegel hienen. Fia harren stjoerde Wiegel syn amtners.  

It wie de nije tiid. Sis mar it gefolch fan de 60-er jierren, doe’t it folk  net mear te sprekken wie oer dat de ministers net mear as wurdfierders fan de amtnarij wiene. Likegoed bin we no yn dy âlde tiid wer werom. Hoefolle ministers ha de lêste jierren net ferûntskuldigingen oanbean foar wat de amtners faak ek noch hiel bewust flikt en lekt ha.

Rekkenje jim net ryk. Provinsjes, gemeentes, wetterskippen en allerhande dêroan keppele organisaasjes bin allegear itselde: de macht by de útfierders; bestjoerders, wêrfan wy tinke dat dy yn ús namme de macht ha, bin inkeld mar foarbygongers.   

Foardat guon lju my no daliks wer op de dwinger smite: ik ha folslein neat tsjin amtners. Ik kin der in hiel soad en ik kin der ek bêst in slokje mei drinke. As persoan. Lykas dy frou dy’t ik trof yn it ferhaal fan myn broer. Se wurkje lykwols yn in systeem wat net doocht en wat se sels ûnbewust yn stân hâlde

De lju seure allegearre dat de pensionearde Wiegel ferline wike in freonlik bryfke oan syn itensmaat Baudet skreau. No, ik set Wiegel syn boek efkes útdaagjend op de kast om oan te jaan dat hy in man wie, dy’t wist dat de amtners der foar de minsken wêze moattte. En net oars om.  


Een reactie plaatsen

25 11 2020

Untefreden

Ik hie in ein rûn en moast bykomme op it bankje by it fersoargingshûs. Ynienen siet der ek noch in man. âlder as my. Yn Fryslân groetsje wy elkoar noch. Dus ik sei: “Goeie, noch wat sûn?”. Hy sykhelle swier. Ik skrok, mar it hie inkeld as doel om efkes hielendal leech te rinnen.

“Ik ha swierhinne myn nocht fan dy corona. It hellet al myn maten op. Buorfrou is ek al dach. Ja ik wit it, folhâlde. Watte, we hearre al trije fearnsjier dat we noch efkes folhâlde moatte”. 

“Wy hjirre meie aanst as earsten in prikje ha. Mar se bin noch net iens wis oft de 60-plussers der wol tsjin kinne. Snapst it. De âlde rommel earst oan de kant. It oare folk fecht har op’e telefyzje dea wa’t dan in prikje krijt. Dat kin toch allegear wol yn ien dei. We kin ommers wol op ien dei allegear te stimmen. No, sa’n prikje giet folle hurder as útsykje wa fan dy kloaten ast oankrúse moast. Se sil wol wer te min fan dy rommel kocht ha. Dy fabryk jout it resepte net iens út hannen, in oar soe der ek ris oan fertsjinje kinne”.

“Dan bin der ek noch dwerselingen yn dit lân dy’t net iens in prikje ha wolle. Mar dat bin deselden dy’t net dwaan wolle wat Rutte seit en hieltyd oan elkoar omklieme. Ik sis wa’t in prikje ha wol dy krijt ek in tatoeage op de pols. En wa’t gjin tatoeage hat, mei nergens mear yn, ek net nei it fuotbaljen of sa. Tús bliuwe en fiif jier yn karantêne op Griend”.    

“Der wiene trouwens ek in hiel soad dy seine: oars moat de jeugd earst mar in prikje ha, dan kin dy teminsten wer feestfiere. Dêr skine dy earme hokkelingen net mear sûnder te kinnen. Feestfiere, lit my net laitsje. Dat folk docht net oars. Sá sielich dat se aldjiersjûn gjin feestje ha. Se wolle it deksel al efkes optille en op âld en nij feesten tastean. Feesten….it is inkeld mar sûpe, sûpe en nochris sûpe. Doch dat thús. En dan dat fjoerwurk. Ik laitsje my stikken om sa’n ferbod. Dat wurdt inkeld mar oarloch tusken de plysje en al dy lju mei illegale rotsoai”.  

“En dy Fryske idoaten, dy FNP, ha it hieltyd oer dat karbidsjitten hjir in tradysje wêze soe. No, wy hiene yn de oarloch inkeld karbid as fytsljocht. En der wie dêrnei wolris in boer dy’t in molkbus ôfskeat. Mar tradysje……en dan ek noch mei it boarst foarút in brief skriuwe nei Hollanders dat dy net sjitte meie. De boargemasters, mei dy âld plysje fan Achtkarspelen foarop, fine it allegear o sa wichtich dat wy der de hiele dei lêst fan ha. Myn hûntsje wit net iens wer’t hy keare moat, dy leit no al ûnder de tafel”.   

“Krekt as dat der gjin alvestêdetocht komt. Ja, dan bin der tefolle minsken by elkoar. Mar tinke se no echt dat at der iis is, dat se minsken tsjinhâlde te riden. En at it kin bin der tûzenen dy’t him ride. Wurde dy dan fan it iis sketten troch de soldaten of sa”.

“Sju dêr rint immen mei in mûlkapke. Freeslik. Myn gehoarapperaat wurdt út it ear raamd troch dy dingen. Dokter seit dat se net iens wat jouwe, mar hy sit wol mei sa’n ding foar de bek. En dan moat ik ek. No goeiedach, ikke net. Ik kom net iens mear yn de winkel, dan mar gjin beerenburgje”.

“Jo sieten froeger ek by de telefyzje. No dy hoege hjir net te kommen om myn miening, dat gejeuzel is ommers al de hiele dei. Se wolle allegear wat oars en ek wat oars as Rutte. At elkenien no dien hie wat hy seit, hienen we no net safolle ellinde hân. Mar nee allegear soargje dat wy âldsjes sa gau mooglik besmet wurde. Dan bin wy teminsten fuort en dan kin sy dûnsje”.

”Ach, lit se har gong ek mar gean, ik hoech ek net mear yn dizze tiid te libjen. Goeie”.

Ik seach ferbjustere om my hinne. Tocht letter dat dy âld man der noait sitten hat. Dy mei ommers it fersoargingshûs net iens út. 


Een reactie plaatsen

18 11 2020

Gûle op it balkon

Freed 13 oktober 1984. It reint en waait. Moandei sil yn Warkum de tsiende strontrace los. En de Fiskerijdagen en de beurt nei Amsterdam. Ik ha organisator Reid skille. Wol in radioynterfjoe, hy hat it ommers allegear betocht. Hy akselt tsjin, soks wol hy noait. Ik krij him net fierder as dat hy efkes yn Séburch, de kroech op de Warkumer haven, komme sil.

Sân beerenburgjes letter jout hy ta. Ik kuierje mei him de haven op. We sitte op twa skippen. It wetter kloppet lûd tuskens de warings as eftergrûn foar Reid syn wurden en waarden. Dan komt de slotfraach: elke jier at de skûtsjes fuortsile stapst yn dyn lelijk eendje, en riidst de seedyk oer nei dyn hûs, de fjoertoer fan Warkum. Wêrom?  “Dan sta ik op mijn balkon en dan huil ik,….. dan huil ik”.

Noch nea sa’n moai ein oan in ynterfjoe hân. Gau nei de studio en monteare. By Blauhûs begjin ik lykwols al te twifeljen. By Tsjerkwerd op in parkearplak; kofferbak iepen, sjen. Ferdomme, noait in bantsje op it opnameapparaat dien. Tsien menuten stie ik ferweesd yn de rein. Doe bin’k mar nei hûs gien, soks kin je net oerdwaan. In unyk ynterfjoe nei de kloaten troch kloaterigens.

Reid is ferline wike ferstoarn. Wie al wat minnich de lêste jierren. Ik dwaal wat troch de telefyzjedokumentêres dy’t Johan van der Zee yndertiid mei him makke hat. Dan blykt wer dat Reid in echte âlderwetse natoerman wie. Us fertelle woe dat je ek wol op de âlde wize libje koene. Sa’t de echte fjildminsken yn Fryslân ek tinke, dogge en soms opskriuwe.

Sneintemoarn harke ik nei Vroege Vogels. Dan fernim ik dat  natoerorganisaasjes, werûnder it Fryske Gea, de lânbou én provinsjes  hjoed in reddingsplan foar de skries oanbiede sille oan minister Schouten fan lânbou. Skriezen gean nammentlik ek dea. Moai plan, mei wol allegear de bekinde maatregels werom Fryske fjildminsken al jierren freegje. No is it lannelik opsetten, dan kin it jild moai út Den Haach komme. Oeral gebieten fan 1000 bunder ynrjochtsje mei betingsten dy’t goed bine foar de skries. Goed. Op papier. Mar fan in plan is noch noait in skries better wurden. At it útfierd wurde moat sil der earst jierliks 40 miljoen op it kleed komme moatte.  

Dat is der fuort noch net. Want, it plan is ek fan de provinsje. It seit  dat it wetterpeil foar de skries 10 oant 20 sentimeter ûnder it meanfjild moat. Dyselde provinsje seit yn it feangreiderapport dat it net mear as 40 sentimeter hoecht te wêzen. Sit de skries net op de feangreide. Wat wolle jim no?   

En sjit op. Fryslân is ferneamd om de skries, dat moat sa bliuwe. Al wiene natoerorganisaasjes altyd, lit ik it fersichtich sizze, wat skrúten om elkenien dy skries sjen te litten yn har gebieten. Dat is no ek oars: In nammewedstriid. At je it goed ha bringt Arriva jo fergees yn in Fryske Gea-gebiet. Dan mei je rûnstrúne yn bygelyks de Warkumerwaard, wêr’t  je oars net komme meie. Watte, neffens Trouw wurd je no oproppen om elitaire safaritrips te meitsjen yn Nederlânse natoergebieten

Huuh. Sokke termen brûkt Merk Fryslân ek yn it promoaten fan Fryslân. In pear wike lyn ha ik dêroer op dit plak al it ien en oar yn de jittik soppe. De FNP wurdt no ek wekker. Fansels, at se Noardeast-Fryslân it ein fan de wrâld neame en de lju dy’t dêr wenje as stife harken sketse. No ja, soms at je hearre hoe’t se dêr omgrieme mei de ferkeap fan it Kollumer gemeentehûs, dan fyts je wol in eintsje om.   

No bin ik fan Reid fia de skries yn de gemeentepolityk fan Noardeast-Fryslân kaam. Lit se dêr no mar op eigen wize reklame meitsje foar de toeristen. En lit de provinsje, natoerorganisaasjes en lânbou tegearre ien goed natoer-lânbouplan meitsje en útfiere. Alles by elkoar. Ien plan. Moarn. Dan kin we yn dy Warkumerwaard bygelyks wer prachtich nei de skries sjen wylst de blommen troch de rûge dong hinne komme. Sadat we fanôf Reid syn balkon sjen kinne dat it yn de waard wer allegear goed is. Dan kin wý der ek ris lokkich skrieme. As neitins.


Een reactie plaatsen

11 11 2020

Kompromissen

Ferline wike ha’k sachtjes efkes skriemd. Net ien murk it hear. Miskien mar goed ek, it wie tige persoanlik fertriet. Want fierder is der helendal net ien fallen oer de opmerking fan PvdA-deputearre Douwe Hoogland, dy’t hy tusken twa komma’s die. Dat it rapport “Foarút mei de Fryske feangreide” lang safier net gie as at hy eins wol wollen hie. En at nedich wêze soe om ta risseltaat te kommen.

Douwe wie mediator tusken boeren en wetterskip oan de iene kant en natoerlju en wittenskippers oan de oare kant. Douwe poldere dus om it libben. Risseltaat: de provinsje giet dus no akkoard mei in rapport om in soad jild út te jaan sûnder dat it wat jaan sil. Mei ik dus efkes skrieme. Dan wurdt de feangreide miskien noch in bytsje wiet.

Ja, ik wit ek dat minsken yn de polityk, dus Douwe ek, noch sa folle wolle kinne, se moat altyd kompromissen slúten. Utsein it CDA hjir, dat bepaalt hoe’t dy kompromissen der út sjogge. En it CDA hat inkeld mar desastreuse bedoelings mei de Fryske grûn. Dêr ha se foar it oare folslein it rjocht ta.

En it is miskien net iens bewust; CDA-deputearre Sander de Rouwe hat it ek fierstentedrok mei oare saken. En it is fansels geweldich dat hy it klearkrigen hat dat banken, accountants en provinsje op syk sille nei Fryske bedriuwen dy’t troch de corona yn de swierrichheden kaam binne. Dy fertelle soks net, want dy hanteare it âlde Fryske sprekwurd: “wy wolle ús eigen broek ophâlde”. No wurdt it jild har dus troch de strôt drukt. Elkenien moat meidwaan oan in kompromis fan it CDA.

Dat kin ek malik, we ha ommers in hiel oare mienskip krigen. Sûnder kompromissen. We wolle wat we wolle en oars neat. En doe blykte ynienen dat de ik-wol-dat-wat-ik-wollers hjir en dêr oan de macht kamen en ek noch bleauen. En dan moat je té wyld werom polderje, en dan gean je ek wolris oer it dykje hinne. Trumpse stoarmen. Minsken dy’t út ûnmacht op in foto sjitte. Slob dy’t mei dûmny de homo’s fan skoalle reagje wol.

In mienskip dy’t net mear mienskip is. Eigen miening en oars neat. Desneeds mei de fûst omheech. Sels yn de Fryske polityk waard it al sa. Sjoch mar nei Eaststellingwerf, wêr’t elk riedslid syn eigen partij is. Demokrasy bestiet dêr net mear. WijLokaal is eins Iklokaal. Se stelle allegear kloaterige fraagjes en witte net wêr’t de gemeente eins foar tsjinnet. Dan sjoch je dat wat ik froeger tocht, (dat je bygelyks yn gemeenten aanst net partijen kiezen mar minsken), dat soks nea wurkje sil.  

Dy ferrekte partijen wolle net inkeld gelyk ha, se wolle ek altyd wer wat oars. Want se skriuwe op wat de measte stimmen opsmyt. Nim no de VVD. Dy soe nei links gien weze. No, lês it ferhaal noch marris goed nei. De VVD ropt no wat Wiegel yn 1972 al die. Dat syn VVD in folkspartij wêze soe. De VVD krige der 100.000 leden mei. Se ha no noch minder as 25.000.  

Want it wierre Wiegel wat tsjin. Om mei te regearen moast hy wer  kompromissen slúte mei Van Agt. Dêrnei gie de VVD hieltyd wat hin wer. Se ha nammentlik gjin leden mear nedich, inkeld kiezers. Dy moat je te freon hâlde. De VVD hat dus lykas altyd genôch romte hâlden, sadat se likegoed mei it CDA wat dwaan kinne. En witte dat de PVV, ôfsjoen fan dat hinderlike anti-islam gedoch, eins ek wat linkseftich is. Alles is mooglik. At je mar kompromissen slúte wolle en programmatysk ek kinne. Lokkich, it ferlies fan Trump makket ek dúdlik dat de wrâld syn bekomst hat fan de ongenuansearde razers.

Dus Douwe, ik hâld op fan skriemen asto in eigen en goed ferhaal  makkest at it feangreiderapport syn polityke waging krijt. It kin wer. At we wer polderje moat je heech ynsette. No wurdt it de helt fan wasto net iens goed fynst. It rapport seit fyftich sentimeter heger wetterpeil. Dan wurdt it mar 25. Ik soe ynsette op oardel meter omheech. Dan polderje en dan wurdt it fyfensântich. Dan kin it wat wurde. Dan sis ik ta dat ik der gjin triennen mear by grieme sil.