Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

03 03 2021

Ljouwert

Hearlik, we ha wer in echte yngreven polityke diskusje yn Fryslân. No ja, yngreven is tsjinwurdich net mear as wat geskel oer en wer, mar der is teminsten striid yn dit polderlân. Doarp tsjin stêd. Ljouwert tsjin de rest fan Fryslân. Hearlik. We bin wer werom yn tige âlde tiden.

Dat is Ljouwert foar it oare wol ferkeard bekaam yndertiid. It wie de tiid fan boargemaster Jehannes Brandsma. Sechtiger, sântiger jierren foarige ieu. Se fûnen doe yn Ljouwert dat Fryslân net echt bestie. Der sieten ek amper Ljouwerters yn de Fryske steaten. En doe’t dy sizze  moasten wer’t de nije diken kamen, setten se in streekje fan de Ofslútdyk oer Snits, Hearenfean en Drachten nei Grins. Ljouwert wie echt dach.

Watte, it rekke sels faillyt doe’t it yn de tiid fan Te Loo fierstentefolle jild betelle foar Aegon, dat ek nei Drachten of Grins koe, mar de rynske jefte fan Ljouwert net wegere. En doe’t Te Loo noch in kear yn de Potmarge tikke waard troch Wiegel syn Hearenakkoart, bestie Ljouwert net mear foar Fryslân.

Hiel stadich is Ljouwert werom kaam. En, wat moai, de befolking fan Fryslân die mei. Fan de fjirtich, fyftich jier lang 80.000 ynweners kaam Ljouwert ynienen op 100.000. It fersette him net mear, Frysk belied wie Ljouwerter belied. De provinsje krige aardichheit oan in haadstêd dy’t ek oan en om de rest fan Fryslân tocht. It mocht sels stikken fan oare gemeenten ynpakke. Yn Grou wiene se suver grutsk dat se it wettersporthoekje fan de stêd waarden en Harns neamde himsels de haven fan Ljouwert. Moai.

Ienriedich op nei de takomst. Sterker, doe’t Fryslân ynsette op de Lelylijn sette Fryslân ek in sydlyntsje nei Ljouwert op papier. Se dûnsen op it gemeentehûs. De wethâlders Friso Douwstra en Hein de Haan makken fuortendaliks in plan. Njonken de 10.000 wenten dy’t Ljouwert al boue soe, wolle se ynienen noch 10.000 ekstra boue. Dat grieme se earne  tusken Werpsterhoeke en it stasjon yn Ljouwert. Heechbou yn de stêd, moaie, ik tink, djoere hûzen by Werpsterhoeke, en dan meitsje se dêr ek noch wol wat iepen wetter fanôf de Swette of Wurdumer feart by. En om dy minsken net te steuren giet de trein in meterke del, en sa kin dy dan yn Ljouwert makliker ûnder it Harinxmakanaal en de rûnwei troch.

De wethâlders wienen noch net iens útsprutsen of de diskusje rekke al op gong. Want we ha hjir yn Fryslân ek in partij foar de doarpen. De FNP. En de FNP hat de lêste tiid in pear fertsjintwurdigers dy’t ek wreed twitterje kinne en daliks toetse wat harren dwers sit.

En wat siet dat Douwstra-Haan-plan har dwers. Se roppe, terjochte, al moannen lang dat at Fryslân boue mei, dat soks dan én yn doarp én yn stêd moat. Oeral. Want de jongeren, wêr’t de hiele ferkiezings hjoed oer twa wike oer geane, dy wolle graach yn eigen doarp wenje. Dat is noch dúdliker wurden no’t se al in jier wer thús sitte. It hat bliken dien dat âlders en beppe noch wol tafalle. Mar se wolle net nei Ljouwert, dan gean se wol nei Grins.  

Dus dy FNP spuide raar guod. Doe wisten Douwstra en de Haan har net oars te ferdigenjen as fan: ja dat moat fan Den Haach at we de Lelylijn ha wolle. En dat it ferhaal bedoeld is foar it Deltaplan foar it Noarden. In plan wêr’t elkenien oer meipraat, útsein it Noarden. Tink mar ris oan dat Rutte al sei dat der in kearnsintrale yn Grinslân komme sil.

At dy wethâlders no in bytsje handich west hienen, hienen se der foar soarge dat der yn St Anne, Boelensloane en Reduzum ek wat wenten kamen. Mar dat ha se net dien, dus de FNP-ers spuie raar guod.

Se ha gelyk. At dy lju no by Werpsterhoeke wenje of yn Deinum of Reduzum. Dat makket Den Haach neat út. Kom no earst mar mei de earste 10.000. Boppedat, noch mear hûzen yn Fryslân as betingst om de Lelylijn te krijen, no bou se dan mar net. In mienskiplike takomst fan Ljouwert sa’t dat no bestiet as aktieve kearn yn in foarútsjend Fryslân, is mear wurdich as dat treintsje nei Grins.


Een reactie plaatsen

24 02 2021

Waardeloaze sjoernalistiek

PvdA-listlûker Lillian Ploumen sei yn it Polytburo dat it kabinet Rutte te min dien hat foar it Frysk. In prima opmerking, al hie se alle kabinetten fan 1951 ôf wol neame kinnen. Mar mei permisje frou Ploumen, dat is in folslein net wichtige opmerking. Lykwols waard it de headline fan ús media by har besite. Dat is, nim mei net kwea ôf, waardeloaze Fryske sjoernalistiek.

Presies itselde as dat CDA-listlûker Wopke Hoekstra wol dat it nije regear soarget dat de sinnepanielen op Thialf wer rjocht lein wurde. Prima dat soks barre soe. Mar it is itselde as mei de diskusje oer syn rûntsje reedriden mei Sven Kramer. Natuerlik wie dat fantefoaren opset, oars kom je as minister net yn trainingspakje en mei redens yn de hân by Thialf oan. Mar dat no elk dêr oer falt, wylst se sels allegear in wike earder op it iis stapten wylst oerheid en oare organisaasje seinen dat it net moast, dan bin je krekt like ûnnozel as de minister.

Tuerlik is it wichtich dat Thialf trochgean kin. Fansels is it wichtich dat de kabinet omtinken hat foar de twadde rykstaal. Mar wy bin foaral gewoan ynwenners fan Nederlân. We ha dus it measte belang by wurk, in goed ynkommen, in goed klimaat, in wenning dy’t we betelje kinne, goede soarch, in pensioen, goed ûnderwiis foar ús bern. Ensafuorthinne. Ek as Fries wol ik witte wat dy oankommende Keamerleden dêrfan fine en hoe’t se dy rommel nei de pandemy allegear oprêdde sille. En dat der in ein oan komt. Al seit Rutte dat de ferkiezings net oer corona gean, ik set op myn stimbiljet dat ik ferdory in faksinaasje ha wol.

Dat bin, mediale kollega’s, de saken dy’t foar de Fryske lêzer, harker en sjogger fan belang binne. Net dy regionale poppekast. Nim no de Lelylijn. Alle politisi dy’t hjir komme sille sizze dat de Lelylijn ôfgyslik wichtich wêze kin, en dat se der nei sjen sille. Mar Grinzers en Friezen hoege dêr gjin orgasme fan te krijen, se sizze echt net dat dy Lelylijn der komt. Omtzigt hat al eins al ferklapt dat it noait wat wurde sil. At se aanst om’e tafel sitte om oer in programma te praten, dan komt Wopke Hoekstra deryn riden en fertelt hoe grut at de finansiële efterstân fan dit lân is, en wat der foaral nét dien wurde moat, om dat te feroarjen.

Dan hat dyselde Wopke it dus net mear oer Thialf. Dan hat Kaag it net mear oer de Lelylijn, en dan hat Ploumen it net mear oer it Frysk. Dus lit jim no net, troch eigen media noch wol, yn de hobbel jeije troch fan ditsoarte dingen headlines te meitsjen. Se ljochtsje ús ferkeard foar hoe’t we stimme moatte.  

Trouwens wy litte Limburgse Lillian wol kapittelje oer it Fysk, wylst wy der sels as Fryslân net iens yn slagje om ús hûzen gasfrij te krijen, lykas we ôfpraat ha. Klimaat is dochs folle wichtiger as it Frysk. It soe moai wêze at we sels mei soksoarte saken rêdde soene, mar dat kin we net.

We sitte namentlik mei deputearre Sietske Poepjes. Dy hat blykber in stel adfiseurs dy’t net doge. Ik kin my teminsten net foarstelle dat se it sels betinkt. Se hat neffens guon skriuwers in ferkearde Gysbert Japicx-sjuery beneamd. Ja, ik wit dat Abe de Vries in notoire kankeraar is, mar ik kin my wol literêrder sjuery’s foarstelle. En de eigen kolleezjefraksjes ha no ek sein dat de beoardielingskommisje foar de kulturele saken yn dizze provinsje, net oan de ferwachtings foldien hat. Alle âlde kultuer waard yn ien kear fuortsmiten.

En no hat DINGtiid, dat wittende, ek noch sein dat it net fertroud is dat de provinsje it foech krijt oer it Fryske ûnderwiis. Dat moat yn Den Haach bliuwe. Dat bart dan fansels ek daliks, want at der ûnderlinge diskusje is yn in regio, dan beweecht Den Haach echt net.  

Plannen foar in sydline fan de Lelylijn nei Ljouwert. Grinzers dy’t sizze dat it net oer Hearrenfean hoecht. Besprekkingen mei de NOC oer Thialf. Dat hat der allegear al lang foar soarge dat Den Haach dêr hielendal neat oan dwaan sil. Ungeacht de krante- en radiokoppen hjirre.  


Een reactie plaatsen

17 02 2021

Gefoel

De húsdokters en sikenhûzen wiene oerbeset dit wykein, 40.000 reedriders moasten se behannelje foar brutsen polsen of harsusskoddings. Dat lêste kin foar it oare hast net. Safolle harsus sit der net mear yn in wylde reedridershorde op min iis.

Tajûn. At der eartiids froast oer de greide kaam, rekken alle Fryske yn’e war. Ferstân waard gefoel. Elk dy’t ferline wike de wide iisflakten opskeukte yn dy skitterjende sinne, pakte de telefoan, makke in plaatsje en sette derby dat it allegear wûnderlik moai en hearlik wie. Elts dy’t ride koe, dy riidt. Sa moai as Hylke Speerstra kin ik it net sizze. Gefoel.  

Gefoel jout oerdriuwing. At waarlju roppe dat der iisplûmkes op de meterkes stean, soe it better wêze it gefoel noch efkes yn in sydkeammerke te setten. Eartiids koenen we dat better. De earste froastwike de iisbanen iepen. Foar de bern. Yn it lêst fan dy wike swierden de âlderen jûns op de fleurige muzyk. It iisklubbestjoer glom fan de beerenburg, dy’t efter de poeiermolkemolkbus stie.

De twadde wike setten de iiswegesintrales de routes bûtenút út. At se werom kamen seinen se: jim kin wol, mar bliuw wêr’t ús streken steane en riidt net foarby de lizzende takken. Pas de tredde wike kamen, at it goed trochfrear, de rayonhaden by elkoar. En sels dan koe op it lêste stuit, lykas bygelyks yn 1982, 1996 en 2012, de tocht ek samar wer net trochgean.

No ha we foar dat it friest al oarloch oer de alvestêdetocht. At it ien dei fêrzen hat, sausket de jeugd de iisbanen stikken. Dêr is sels ek noch begryp foar, want o wat hat de jeugd it slim tsjintwurdich. De twadde dei begûn elk op it bûtenwetter te riden, wylst oerheid en iiswegesintrales om de fiif menuten rôpen dat it net koe. Dy waarden útlake. De brânwar helle ommers elk dy’t der trochsakke wer op’e kant. Ik hoopje dat elk túskaam is, mar bin noch net oertsjûge.

Doe’t hjir en dêr wat better koe, slipen we de redens en de earmtakken, setten de auto’s oeral sa ticht mooglik by it iis del en wrotten ticht op elkoar op dat iis om. It is krekt as nei de twadde wereldoarloch. Doe’t de alvestêdetocht yn 1947 riden waard, skodde frijwol elk oan de reglemintebeam. Alles foar har sels, ikke, ikke. Dat hienen we no ek wer. Efkes net mear oan corona tinke, ús eigen wei gean. Ride. Romte. Natoer. Frijheid. Trije dagen fakânsje. We wisten hielendal net mear dat we yn in coronatiidrek sieten. Ik moat tajaan ik ek net, it iis wie baas.

Us straf wie dat we moandeitemoarn ultra-lockdown fanwege de izel sieten. Straf foar de oerdriuwing. Dy moat der wat út. Mar we bin feroare. Yn de jierren ‘80 wie de macht fan it alvestêdebestjoer sa grut, dat at dy sein hienen dat de snie fan it iis moast, dat acht fan de tsien minsken oan it feijen slein wiene en de oare twa hellen beerenburg en woarst om dernei noch efkes te praten. De âlde Kroes hat wolris benaud west foar dy macht.

At in alvestêdebestjoer it no freegje soe, giene njoggen fan de tsien om beerenburg en gienen alfêst oan de kant sitten sadat in oar dêr net komme koe. Jim begripe dat dit oerdrachtlik is, mar we lûke ús net safolle mear oan fan de realiteit. De oerheid en oare ynstansjes dy’t snein de hiele dei seine dat je moandeitemoarn net op de diken komme moatte, moasten likegoed in dei letter hûnderten auto’s út de sleat helje. Ungelokken fan ûngelokken. 

Reedride yn coronatiid. It is miskien it bêste oan te tsjutten mei de grutte mar wol wat oerdreaune mediale oandacht foar in stikje alvestêdetocht fan Henk Angenent en Syb van der Ploeg. Dy klunden yn in auto fan Boalsert nei Dokkum. Oars wienen se net op tiid op de Bonke. Want Piet Mulder en Gerben Douma rûnen, klúnden en riden sneon troch en kamen om middernacht oan.

Se krigen gjin blommen mar in boete omt se de jûnsklok net respektearden. Ien rjochter sette juster dy jûnsklok op normale tiden, in oaren woe dat wer net lije. It iis joech ús it gefoel dat de ellinde hast oer wie. Dat is net sa.


Een reactie plaatsen

10 02 2021

Nee

Wis, ik fertel jim yn dizze kollums faak hoe’t wat ûnstien is en wêrom at it ferkeard giet. En ik set wolris in fraachtekentsje by dy ferkearde ôfslaggen. Mar ik bin de lêste wiken wol wat skrokken fan de, lit ik mar fersichtich sizze, ûnparlementêre reaksjes dêrop.

Dêr ha’k myn nocht fan, dus ik soe it net ha oer JongFries Aant Soepboer syn ferhalen yn Trouw, LC en Polytburo, weryn hy him ôfset tsjin de hollanders dy’t hjir wenje wolle. Lit we sizze dat ik it dêr net hielendal mei iens wie. Mar Jantien de Boer weefde sneon al mei him  ôf, dus ik hoegde net.  

Dêr kom ik op werom. Want ik ha ûntdutsen dat Soepboer eins wol wat gelyk hat. Hollanders doge net. At hy se no Frysk leard at se hjir komme, dan lear ik har de Fryske skiednis en hoe’t we dêr no mei omgeane. Oarsaak: de alvestêdetocht. Foar de safolste kear begûnen de bûten-Fryslân wenjenden dêr al wer omraak oer te âldehoeren, wylst der noch gjin krûm snieiis yn de sleatten lei.

Begryp my goed. De alvestêdetocht is net fan ús. Ik wie oait ris op besite yn Ter Aar yn Noardhollân by de winner fan 1947, Jan van der Hoorn. Prate dêr mei in soad oare minsken. Dy hienen it ek allegear oer de alvestêdetocht, as wie’t harres. In gefoel. Moai.

Skiednis: de alvestêdetocht is yn 1909 útein setten omt in hiel soad minsken him yndividueel yn de foargeande jierren riden hiene. Der wie in ploechje Ljouwerters dy’t dat foar ien dei opsetten. In toertocht werby de hurdste in krâns krige.  

Se lieten dy earste kear in sjoernalist meiride, jonker Feith fan it Amsterdamske Handelsblad. Hy makke winner Minne Hoekstra ta in held. En doe’t wrâldkampioen Coen de Koning dêrnei twa kear it  hurdste koe, wie de wedstriid in feit. Njonken de toertocht. Want dat wie it wichtigste. Fryslân hat ommers altyd safolle wetter hân dat minsken pas as der iis wie wer in kear by de bern of neef Jelle yn Ljouwert sjen koenen.  

Nei dy earste tocht is de vereniging de Friesche Elfsteden oprjochte. Dy’t in eigen line luts. Se wienen en bin net lid fan it reedridersbûn. De leden bin baas. Earst wiene dat net sa’n soad, nei 1985 mear as 16.000, no rom 30.000. Echt net inkeld Friezen. En se wolle allegear de besteande tradysjes hanthavenje. De alvestêden is net yn hannen fan sponsors of in telefyzjestjoerder. Ek de oerheid hat neat te sizzen.

Ald-toprider Erben Wennemars is no ynfluenzer. Dat fertsjinnet goed blykber. Elke kear at in waarman it hat oer de friesplûm, ropt hy dat dy 30.000 alvestêdeleden dwaan moatte wat hy seit. En omt by de telefyzjepraatprogramma’s konkurrinsje wichtiger is as sinfolle programearing, hat elk dêrnei allegear hollanders oan tafel dy’t sizze dat de wedstriid trochgean moat, desneeds op twa sentimeter iis. De tochtriders prate se net oer.

Rutte holp Wieling noch wat, troch de jûnsklok te ferlingen, mar likegoed rôpen alle Keamerleden dat de alvestêden wol trochgean kin. Ik sjoch it al foar my: al dy 20.000 starters oardel meter fan elkoar ôf, dan stiet de lêste by de start yn Dokkum. En foar 9 oere fan it iis ôf. En hoe hâldt je oer 199 kilometer it publyk by de wedstriidriders wei. Al dy ûnnoazele politisi ha noch nea in alvestêdetocht meimakke en litte sjen dat se hielendal neat begripe fan ús provinsje. Der hoech je net op te stimmen, sei Broi juster ek al.

No ja, wer seur ik oer. Se hoege hjir net yn ferkiezingsklean by de alvestêden te paradearen. Smotsiis is de earste hindernis. Froast de twadde, at it yn Maastricht tsien graden friest, hjir echt net. En dy topmarathonriders mei yn in bubbel sitten gean, at se nije wike al ride, kin we sjen dat je yn in pandemy soksoarte dingen net dwaan  kinne. It publyk komt ynienen fan alle kanten.   

En dochs meitsje ik my elke kear wer lulk oer dat alvestêdegerop fan dy Hollanders. Dat moat ophâlde. En dan bin ik werom by Soepboer. Want ik einigje mei in parafrase op in gedichtsje wat Baukje Westra op twitter sette:

Bûten, brea en griene tsiis,  wa’t dat net sizze kin, traapje we fan ús iis.


Een reactie plaatsen

03 01 2021

Risikojonkjes

Somtiden skynt yn de kloate-lockdown in fleurich ljochtsje. Sa sjoch ik optheden faker nei in fuotbalwedstriid as yn myn hiele libben as sportredakteur. Oerheden soargen der nammentlik foar dat de skoallen tichtgienen, mar dat der wol hieltyd fuotballe waard. Want dan is der altyd wol in fuotbalwedstriid op de telefyzje, en dêrmei kin je de minsken moai tús hâlde.  

Dat fuotbal is wat oars as at it wie. It is krekt as bin it allegear oefenwedstriden. Sa fielt it, omt der gjin publyk is. De spilers meitsje ûnderling en ek mei de tsjinpartij allegear grapkes. Untspannen. Sels mei de skiedsrjochter wurdt wat ôflake, ek midden yn de wedstriid. En at der in corner naam wurde moat, stean se allegear mei elkoar te gysgobjen yn it strafskopgebiet. De  opruiing fan it publyk is ferdwûn liket it wol. Moai. Fuotballers ha suver mear wille as wy.

Want wy sitte tús. We wolle der net iens mear út, it is skrousk en it reint. Watte, snie. Ferline wike freed waard it in kear yn it lêst fan de middei droech. En wat barde der, allegear pearkes âlderein op’en paad. Net mei in hûn, mei elkoar. Earm yn earm. Sa no en dan kamen se de buorlju tsjin. Dan raasden se efkes oer oardel meter hinne nei elkoar dat it dochs wol swiere tiden binne. Mar it wie suver in maaitiidsgesicht. Moai.

We bin in begrypend folkje. Der bin rûnom oer it algemien jonge lju dy’t de plysjes en winkels rampoai houwe. Ien helt fan de tússitters sprekt der terjochte skande fan. Se roppe lykwols net om it leger.  Want de oare helte fan de befolking hat der wol wat begryp foar. Under it motto plunderje is fansels net goed, mar ach de jeugd hat it al sa swier. At se jong west hienen, hienen se der miskien wol tusken rûn. Dus wat dogge se. At de jeugd de winkel oan smots slein hat, gean se mei it ponkje rûn, sadat dy jonkjes de skea betelje kinne. Moai. Al heart hjir miskien wol in fraachtekentsje by.  

De mienskip is nammentlik yn in jier nochal wat feroare. Wy wurde troch oerheden oproppen om mei te praten en dat fertale we daliks yn krityk. Neat is goed. De GGD swit him út de naad om ús aanst allegear in prikje te jaan, mar in pear fan dy wite jassen jouwe ús gegevens oan in winkel. Dan krij wy spam op ús telefoan. No bin der al minsken dy sizze ‘dan lit we ús net faksineare’. Wêrom? Ik kaam froeger wol yn in winkel en dan woe dy man my wat ferkeapje. Mar at ik nee sis, wie it nee. Wat ynteresseard my it at ien myn e-mailadres hat, ik ha neat te ferbergjen. Ha al dy lju wol wat te ferbergjen miskien? Dan bin it in soad.  

Oer dy faksinaasjes. Fansels ha’k alle begryp foar dat de skoalmasters en -juffers earst in prik ha wolle, foardat de skoalle iepen giet. Mar it bin de safolsten. En ik ha in probleem. Ik bin 70, ha in hersenynfarkt hân en ha astma. Ik bin dus in risikojonkje. Mar ik wurd hieltyd mear nei efteren krong yn de prikrige. Lykas troch de ME, dy wol graach de plunderers mei in koartere as oardelmeter lange stok slaan. Wy risikojonkjes ha gjin fakbûn of belangegroepearing. Der is net ien dy’t fûl ropt dat dy risikojonkjes folle earder in prik ha soene. No wurdt it mei de hjerst. 

Risikojonkjes komme sa no en dan yn in sikenhûs. Ik moast der lêsten ek wêze, it wie net earnstich hear. Ik moast in heal oerke wachtsje. Siet yn de gong efter in mûlkapke. Seach tsientallen wurknimmers fan it sikenhûs lâns kommen. Oars is dat in leven fan jewelste. No, allegear in mûlkapke foar. En net ien lake. Se seine neast. Mar allegear, allegear hienen se de skouders del hingjen. Allegear seagen se del. Raar gefoel.

Dy groep dy hat it op’e kloaten krigen en krijt it noch. Goed dat sy daliks in prikje krigen ha. Wy fuotballers, bejaarden, risikojonkjes, terroriste-aaiers of wa dan ek, moatte ús skamje dat we dêr net mear wurdearing foar ha. En inkeld oan ússels tinke.  


Een reactie plaatsen

27 01 2021

Trochslein

Nederlân is oan it trochslaan. Letterlik en figuerlik. Selfs in kollumnist hat der lêst fan. Want dy idioate selsbefredigers wolle o sa graach dat je oer har oanfallen op plysjes en sikenhûzen skriuwe of prate; no dat is tefolle eare. Mar at je it oer oare saken ha, is it krekt as wit je as kollumnist net hoe ferkeard de wrâld yn elkoar sit.

Dus ik ha it wol oer trochslaan, mar dan figuerlik. Dan bin je sa ferbline troch wat je sá oan it hert leit dat je der altyd mei dwaande binne, dat je maklik sa mar wat oerdriuwe kinne. De omjouwing hat der begryp foar oant je sá fier trochslagge dat it der by troch is. Dat dogge de djip-Friezen.

Ja, djip-Friezen bin ek wol leaf, mar sa gedrage se har net. Se bin altyd sa ferskuorrende gremitich. Se wolle net inkeld wat. It móát. No. Daliks. Dan bekuollet mýn leafde yn elk gefal wol wat.

Ferline wike kaam der in nij formulier yn Nederlân, wylst dêr hjir al sa’n 7.384 formulieren besteane. Dizze moast der by, want at je no jûns nei njoggenen de hûn útlitte wolle, dan moat jo dat yn de bûse ha, njonken it skepke en plastik pûdsje. Dan mei de hûn wol yn de tún fan de buorlju skite, mar at je dan ek noch efkes hurd de smoargenskontener oan de dyk sette, ja dat stiet net op it formulier; 95 euro boete.     

Dat formulierke is der yn it Nederlânsk, Ingelsk, Dúts, Frâns, Spaansk, Arabysk, Turks, Poalsk, Bulgaars, Sjinees en Papiamento. Fiif menuten neidat it ferskynd wie, gie de telefoan fan deputearre Sietske Poepjes al, wylst se noch dwaande wie mei in taart yn de oune te smiten. De djip-Friezen bellen net oer at se dêr ek noch wat slachreamme op moast. Nee; ‘it-formulier-is-net-yn-it-Frysk’.

Dêrmei ha dy djip-Friezen de hiele Fryske befolking misledige. Wý kin dochs dat formulierke goed lêze, yn tsjinstelling ta dy oare tsien groepkes. Wy bin fanôf groep 1 op de basisskoalle der mei opfieden. “Jongetje jij moet niet zeggen van pisjen, je hebt in je broek geplást”. We learden allegear Nederlânsk op skoalle en no op de laptop, sadat we der allegear mei wurkje kinne.

Sterker, seis fan de njoggen plysjes kin gjin Frysk lêze. Dy smite it formulier en de hûnútlitters mei in Frysk bryfke yn de bak. Sterker, fiif fan de tsien  minsken dy’t de hûn útlitte wolle, kin sels ek gjin Frysk formulier lêze.

En wit jim wat no de grap is. Nimmen merkt hjir wat fan, want elk hat in formulierke fan syn of har wurkjouwer. En dy skriuwe der echt gjin Frysk formulierke foar. Seker net omt de djip-Friezen it in jûnsklokfrijwaring neame.

It wie noch net bard of der kaam in treintsje foarbyriden en dêr stie op Zwarte Haan. Nee, dêr giet de trein net hinne, Anne Hettinga neamd syn treinen nei plakken wêr’t je op de fyts hinne moatte. No en Joop Mulder siet yn de sjury. Hy seach graach fanôf it terras fan café de Zwarte Haan oer it waad. Dus hy soarge dat der in Zwarte Haan-trein kaam.

De FNP-Waadhoeke hie Leen Ferwerda fan de Wurkgroep it Bildt, dat bin djip-Bilkerts, yn de fraksje, mar dy stapte derút. Mar no wolle de djip-Friezen dochs sjen litte dat se it Bildtsk likegoed ek stimuleare en dus moat it Swarte Haan wurde. Gjin Z mar in S. Drege diskusjes, sels steateleden bemoeiden har der mei. Wylst Joop Mulder noch noait Frysk of Bildtsk sprutsen hat.    

Trochslaan, ivich. Djip-Friezen hâlde har ek dwaande mei ien of oar Europeesk Minderheidstalewetsbelied. Dat folget net in mins yn Fryslân, want we ha der neat oan. Likegoed hat de provinsje Fryslân, blykber de hoeder fan de djip-Friezen, in moasje fan treurnis nei Brussel stjoerd, omt it foarstelde skriembelied net oannaam wie. 

Leave djip-Friezen. Hâldt op mei it belachelik meitsjen fan ús Friezen mei dat gedoch mei oare minderheidstalen, oer folderkes en formulierkes fan de oerheid, oer plak- of treinnammen, of mei in ygrec of lange ij diskusje. Dan bin jim trochslein.

Dus fij jimsels ris oer de kop. En jûn as de jûnsklokterreur wer begjint, nim dan jim bern of bêrnsbern op skoat en lês se in goed Frysk boekje  foar.


Een reactie plaatsen

20 01 21

Iepenbier

Wês gerêst, ik ha it net oer de fal fan it regear. Rutte hie dêr lykwols in ferhaaltsje by: dat de oerheid better kommuniseare sil. Tenei bin alle amtlike adfyzen daliks iepenbier. Ek hoe’t de ministers op dy adfyzen omkôgje. Ik waard der suver wat waarm fan.  

Wis, se dienen it yn de corona al wat. It OMT fergadere oan de tafels fan Op1 en Jinek. En dan fertelde Xander van der Wulp ús wat Rutte dêrop sizze soe yn de parsekonferinsje. Hy hat it net ien kear mis hân; hoe ist mooglik dat dêr dochs noch miljoenen nei seagen.

De Dútse kanselier Von Bismarck sei yn de 19e ieu dat je as bestjoerder soargje moatte dat it folk net wit hoe’t bratwurst en wetten makke wurde. We witte yntusken út hokker bargemage dy wurst komt. Dy wetten ha we noch gjin weet fan. Ald-premier Kok fûn ein foarige iuw de Rutter-doktrine út: gjin iepenbierens. Sûnt dy tiid is polityk in dizenich ûnderling potsje polderjen.  

Dat soe no oer wêze moatte. Hoe’t se dwaan sille mei al dy saken wêr at se net oer prate kinne of wolle, dat witte we net. En sý witte net hoe’t se de amtners beskermje moatte. Hoewol, wêrom moat dat yn fredesnamme. Tsjin harsels heechút. Dy diskusje duorret dus noch iuwen.

Ik bin regionalist. Iepenheid yn Den Haach is ek iepenheid yn Ljouwert. Daliks. Dus, nije wike wike alle amtlike adfyzen dy’t der ea west ha oer it fleanfjld Ljouwert iepenbier. Ek oer de gas- en sâltboarings. Sûnder swarte filtstiftkrassen op essentiële rigeltjes. Ik wol ek witte wat befolking en polityk tasein is oer fleanfjild en boarings. En fan de polityk wol ik witte wêrom at se noait de bek iepen dien ha.  

Ik wol no witte wêrom at de deputearren en provinsiale polityke partijen net moard en brân raze oer de mjittingen fan ‘Geluidsmeetnet rondom vliegbasis Leeuwarden’. Selfs net at ek de Ljouwerter Krante yntusken krimmeneard oer it oarlochsgeweld boppe Fryslân. Ik sit elke woansdei te hoopjen dat se hjir net al te betiid omfleane, want dan kin jim my net hearre.

Se moat dizze moannen in ekstra soad fleane, want se kin nearne oars oefenje. Fanwege corona. At je earne oars net oefenje kinne fanwege corona, kin dat hjir dochs ek net. Of ha wy gjin corona soms? En der bin toch ek genôch amtners mei in skuldgefoel dy’t no al lûdop sizze, dat at der ierdskokken yn Grins binne fanwege de gasboarings, dat soks yn Fryslân like tichtby is.  

Dy hearre we net, want we litte ús oan de kant triuwe troch de sinten dy’t de oerheid der mei fertsjinnet. En omt Nederlân mei it boarst foarút rinne wol yn de wrâld mei it yn de grûn sjitten fan hûnderten minsken troch dy hjir ek noch sûnder offisiële tastimming rûnfleanende kringen.

Alles wurdt ferdigene troch neat te sizzen. Der is inkel gekeutel efter dy skodoarren. Grins, Fryslân, Drinte en Oerisel wolle har no fersette tsjin boarings. Prima. Amtners soene dat stypje kinne troch alles iepenbier te meitsjen. Dan kin we alle foars en tsjins tsjin elkoar ôfwage.

De ôfwagingen binne nammentlik aanst net inkeld mear foar de polityk. Alles wurdt ommers iepenbier. De sjoernalistiek moat der net inkeld  bliid mei weze; ek omstean leare. Se moat dy amtlike adfyzen fertale, sûnder eigen mieningen te jaan. Ik bin wol útheard op dy jonkjes of bleijen dy’t tsjin in minister sizze: jo ha de corona yn 2019 net foarsein, dus wannear stappe jo op?

Mar ja, sjoernalistyk is gjin beskerme berop, elkenien kin meihaffelje. De sjoernalistieke taak, útlizze en net stjoere, wurdt hielendal neat. Want de grutste konkurrint fan de sjoernalistyk bin de sosiale media. No, dy ha der foar soarge dat we hielendal net mear polderje: der bin gewoan 17 miljoen mieninkjes. En de úterste mieningen raze ek noch it lûdst, en wurde fretten troch de sjoernalistiek.

Sa lang at justysje neat docht oan minsken dy’t no op twitter roppe dat elke sjoernalist dy’t ferslach die fan de demonstraasje fannewike (nota bene yn soldateklean) op it Museumplein, dat dy dea moat; dan hat iepenbierheid yn Den Haach en Ljouwert gjin inkele sin.

Myn waarme gefoelens bin nei 700 wurden al wer aardich bekuolle.


Een reactie plaatsen

13 01 2021

Kultuer

Boargemasters moatte optheden digitaal harren nijjiersredes hâlde. Lekker maklik, seker foar sjoernalisten. Al moat je oan it ein fan de rede wol digitaal toaste, mar sjoernalisten betelje noait sels in borrel, dus dan bin dy al oan it skriuwen. Dat is foar it oare by elke boargemaster gelyk. “De boargemaster hopet dat de corona gau fuort is, hulde oan de soarchmeiwurkers, en de regearing moat it fierder allegearre betelje”.

De taspraak fan harren baes, kommissaris Arno Brok, triggere my jusjes wat mear. Hy sei dat hy de ôfrûne moannen stroffele is oer dat Rutte it inkeld mar hie oer sauna’s en masaaazjesalons en net oer de Fryske kultuer. Net de massaazjesalon mar dy kultuer hâldt ús fitaal, sei hy. “De kultuer is de humuslaach fan de mienskip, it soarget foar soerstof foar de geast”. De rest fan syn ferhaal ha’k net nei harke. Ik wie ferbjustere: kultuer de humuslaach fan de mienskip. Tsjong.

Want in humuslaach bestiet út plantaardich biologysk ôfbrutsen guod. Kultuer in dea spultsje? No nee, want humus blykt ek wer net hielendal dea te wêzen. It measte libben is der wol út, mar op ien of oare frjemde wize is it tige fruchtber. Humus sûget ek noch CO2 út de loft. Dêrom wit Brok ek sa goed wat humus is , efter de gerdinen besykje se hiel Nederlân ûnder in humuslaach te lizzen, dan foldogge we pas oan it klimaatakkoard fan Paris.

Jim begripe wat Brok seit. Hy fynt it net goed dat minsken yn coronatiid wol mei televyzjefuotbal dwaande binne, en net mei kultuer. At Brok, eins ek in stikje kultuer, optrede kin fia ynternet, kinne echt keunstners dat fansels ek wol. Wat hie it moai west nei syn rede Fryske Top 100 winner Gurbe Douwstra de Cliffs of Moher sjonge te litten.

We moat it dus efkes ha oer de Fryske kultuer, want dat is Brok syn bedoeling. Hy is dêr tige loofjend oer. Mar der is in steatelid en dat is ek noch in buorman fan my, Lieuwe van der Pol, en dy sei twa dagen earder hiel wat oars. Dy kultuer stelt net in hout mear foar want de provinsje jout hiel wat ynstellings gjin of ûnfoldwaande subsydzje, sadat it Fryske Erfskip fertuteazet. Hy seit it wat netsjeser, mar dat  komt omt hy by de ChristenUnie sit.  

Earst in skiednisleske. De Fryske kultuer moast nei it kulturele haedstêdgedoch mei minder sinten ta. Begryplik. Restauraasje ûnder de titel Nij Poadium. Sa nij dat elk stikje kultuer, ek al bestie it hjir en dêr al mear as 100 jier, wer sizze moast wat se no einliks dogge. Doe hierde deputearre Poepjes in kommisje yn, Jan Folkerts, Stan Petrusa en  Minke Schat. De measten fan ús hiene noch noait fan harren heard.

Dat hie al moatten, want sý mochten sizze wa’t wol en wa’t net subsydzjejild krigen. Se smieten nochal wat kulturele saken wêr’t Brok o sa loofjend oer is, likegoed op de dwinger. En Gurbe Douwstra mocht net meidwaan, want hy is gjin stifting. En ik lûk nei it wykein weryn Joop Mulder ferstoar myn wenkbtauwen net op oer hiele nijemoadrige saken dy’t wól subsydzje krigen. Yn feite docht Van der Pol dat wol.

Brok neamt yn syn rede dat wy langstme ha nei de kulturele saken wêr at we goed yn binne, wêr at we oan wend binne. De beginens dy’t we hiene mei it ferstjerren fan sawol Teake van der Meer as Joop Mulder jout oan hoe breed at dat ferskaat is. We ha dus noch gjin ferlet fan kultuer dy’t we noch noait belibje koenen. En dy’t trouwens ek net útfierd wurde kin, omt we yn de corona sitte.

At dy corona oer is, wolle we dat de folgjende dei de musea wer iepen kinne en dat de kaertsjes foar de iepenloftstikken al wer klear lizze. No wit ik wol dat Brok as kommissaris neat sizze mei oer it  provinsiaal belied, mar eins sei hy yn syn rede dat Nij Poadium in net al te gelokkich stikje Frysk kultuerbelied is. Hy wiist nei Rutte, mar hy soe Sietske Poepjes ynflústerje moatte om ris in kear goed te lêzen wat Lieuwe van der Pol sei.  


Een reactie plaatsen

06 01 2021

Konteners

Aldjiersdei moast ik wat ophelje in Balk. Ik soe wer fuort, mar dat koe net, want der stie op de Wilhelminastrjitte in mânske frachtwein yn it paad. Hy stie der ferhipte ûngelokkich, krekt foar de Lidl. It wie ommers âldjiersdei, se hienen dêr dranghekken foar de doar stean. En at de lju de auto folpropt hienen mei oaljekoeken en oar ûnrant, koenen se de oprit net ôfkomme fanwege dy frachtwein.

Op dy frachtwein stienen hûnderten konteners. We ha al konteners foar grienteôffal en ien foar alle oare rotsoai. No krigen de ynwenners fan de Fryske Marren in tredden: foar âld papier.  

Ald papier skiede wy boargers nammentlik hiel soarchfâldich fan alle oare ôffal. Ik helje sels de papierkes fan de brûkte tépûdsjes. Dat âld papier wurd wer brûkt om der allerhande dingen fan te meitsjen. Recycling hjitte dat earst. Sirkulêre ekonomy neame se dat no. Houkje Rijpstra is sûnt 2017 de sirkulêre baas fan Fryslân en se fertelde my dat it hartstikkene goed giet om fan alle âlde rotsoai it meast moaie en te brûken guod te meitsjen.

Fryslân hat dochs al in geweldige tradysje dat ferienings en organisaasjes ien kear yn de moanne lânskomme mei trekker, wein en frijwilligers om ús âld papier op te heljen. Skoallen, korpsen, sportferienings en wat al net helje dat fergees op en fertsjinje der wat oan.

Fertsjinnen moat ik sizze, want de ûndernimmers yn dy sektor wolle der hieltyd minder foar jaan. Dat is de typysk Nederlânske VVD-ekonomie. We sette eat op fanút it neat, mar at we dan ynienen in hiel soad âld papier of oare rommel ophelje dan betelje de ûndernimmers navenant hieltyd minder. Sneu. Ik wie wend om de reklamefolders ta te litten yn myn brievebus, dan koe it korps dêr moai in toeter fan keapje.

Dat doch ik net mear, want de oerheid nimt it  oer. At se it sels massaal oanpakke tinke se, fertsjinnet it genôch. En ha net yn de rekken dat it de deastek is foar sa folle frijwilligers. En ferienings.  

Noch slimmer yn de Fryske Marren. Yn dat Balk stienen altyd twa mânske konteners by it fuotbalfjild, elk smiet dêr syn âld papier yn.  Dy konteners bin yn july fuorthelle. Wylst se altyd smoarfol sieten. Mar de minsken moat no allegear sels tús in kontenerke ha. Dy kostet it measte net, sis mar in tientsje. Mar it opheljen kostet 90 euro de oere, en dan ha je in hiele dei wurk mei ien auto om in plak fan 1000 wennings papierfrij te meitsjen. It kostet nochal wat mear as fergees.

Dy sirkulêr makke konteners waarden âldjiersdei yn Balk dus ôflevere. Troch amtners. No, jim kinne it ferhaal fan amtners. De taslaggenaffaire raast troch Den Haach. En jim kin ek it ferhaal dat at jim in bejaarde mem in broadsje bringe, dat se dan yn Hearrenfean 14.000 euro werom betelje moat. Oan rigeltsjeneukers.

Dy rigeltsjes betsjutte dat gemeenten heel presies witte moatte hokker kontenernûmer elk krijt. Dat moat opskreaun wurde, ynfierd op de kompjoeter en dan krij je noch trije kear in bryfke oer dat jo foar dat nûmer persoanlik ferantwurdlik binne. Krekt as soene der lju wêze dy’t twa fan dy swarte bakken mei blau deksel ha wolle.

Yn Balk wienen der dus amtners dy’t nûmers lêze en opskriuwe kinne. Se hienen alfêst tweintich bakken op in rige set. Op’e dyk. Doe seagen se elkoar oan en draeiden in sjekje. Dan kin je net in kontener triuwe.  

Ik hie de oanstriid dêr hinne te gean om te freegjen hoe lang it duorje soe. Myn frou hat my sokke streken ferbean. Ik die wol efkes it autorútsje iepen, en sette de moter ôf, want der wie dochs net lâns te kommen. Fan de oare kant kaam in like grutte kontenerfrachtwein mei twa man dy’t ek smookten.  

Ik hearde de mannen. Der foelen hurde wurden. Net oer konteners of sa, nee oer Hugo de Jonge. “Dy moat mar ophong wurde, hat noait wat regele, en no ha we in vaksin en dan duorret it noch oant de simmer  foardat we in prikje krije kinne. Skandalich, dat soks no sa yngewikkeld regele wurde moast”.   

Ik ha it rútsje ticht dien, oant tsien telt, bin swaaid en omriden.


Een reactie plaatsen

30 12 2020

Lok

We bin wer yn de wike dy’t my myn hiele libben al sear docht. Myn efternamme is no ienris  Lok, en dan kom je yn de perioade fan de goede winsken fansels yn de hiele ferfelende flauwe opmerkings telânne. Ik ha in tiid hân dan sei ik om nijjier hinne ‘seine, want lok is der al’. Mar seine tawinske troch in atheïst is ek wer net echt oertsjûgjend.

It komt fansels omt dat hiele gedoch fan Kryst en Aldjier my neat seit. It hinget oan elkoar fan dat wy yndividualisten dan pas ynienen bewust wurde dat der ek noch oaren as je sels op de wrâld binne. Dat soe oars moatte. Moai hear, dei en nacht Omrop Fryslân, mar guon minsken wolle har ek wol úterje op 17 novimber of 3 july.

Krekt as mei al de ljochtsjes yn strjitten, túntsjes, op skippen en gebouen, de Wielepôlle en Easterwierum. O wat moai. At der net sa oerdreaun folle wienen. En at we der ek net ynienen allegear hinne moasten; we soenen ommers tús bliuwe. Minsken hingje ljochtsjes op fanwege frede, mienskip, begryp, betrouen, hoop, leafde, leauwe en wit ik net wat. Holle wurden, sûnder ynhâld.

Foarbyld: We krigen in parseberjocht fan it provinsjehûs dat se dêr ek ljochtsjes oanstutsen hienen. Dat stekt de Friezen, sa skreauen se, dy’t help nedich ha, in hert ûnder de riem. Watte, dy ljochtsjes biede neffens de provinsje echt help. No, ik ha leaver in sek oaljekoeken as in ljochtsje op it provinsjehûs.    

Dêr komme wol faker frjemde lûden wei. Se makken in kolleezjeprogramma yn 2019 en dat neamden se ‘Lok op 1’. Ja, sucht. Ik ha yn myn libben noch noait earste west. En de provinsje ek net. Dát wie foar de pandemie ek al sa, hear. At ik soks sis, skelle se my út foar seurlok. Dat bin ik net, mar ik hoech de goedrûne saken net te neamen; dat komt wol nei boppe yn de ferskate digitale taspraken dy’t we de kommende wiken oer ús hinne stoarten krije.  

Ach, ik neam mar ien foarbyldsje fan de ûnmacht op ferskate mêden sa’t de provinsje dy oeral tsjin komt. De wolf. Fanút de steaten waard roppen ‘provinsjebestjoer, soargje der foar dat de wolf net yn Fryslân komt’. Eartiids besochten se dat mei Hollanders ek, mar dy kuierje hjir yntusken al wer omraak om. De wolf noch net. De deputearre  moast sizze net te witten hoe’t er dy keare moast. Lokkich lies de wolf dat en tocht hjir wol ik net iens hinne; se ha net iens in Frysk wurd foar wolf.

Unmacht, ít Fryske wurd fan 2020. Dat jou se lykwols nea ta. Altyd fan ‘we moat it nochris besjen’ oant en mei ‘corona’. Dat feroaret earst ek noch net. We sitte ommers yn de Lockdown. Kin jim my wér narje. Lockdown. Dêr sit ek noch in c yn. We neame hjir nammentlik alle gewoane dingen yn it Ingelsk, wylst we dêr net iens mear fisk weihelje meie.  

Ik bin hielendal net down. Want je kin wol seure dat we hjir letter in prikje krije as wêr dan ek yn de wrâld. Mar dat jout je neat, Nederlân sit sa yn elkoar. Dus ik krij aanst in kear in prikje en dan kin ik wer nei de kroech en wer dûbelsidich plakbân keapje om wat op te hingjen.

Dan bin we optein, want de hiele wrâld feroaret aanst fansels omraak. We ha yn de lockdown ommers goed neitinke kinnen. Watte, Lok komt no echt op 1. We fertelle it provinsjebestjoer aanst dat der gjin corona is. Dat se dus gjin ferûntskuldiging mear ha om alles op de lange baan te skouen. En dan komt der samar wetter yn de feangreide, in fyts- en rinpaad lâns de Iselmarkust, hûzen yn de lytse doarpen,  ferdwine alle stienmurden en wurde gas en sâltboaringen ferbearn.

Dan bin Kryst en nijjier ek foarby. We smite de ljochtsjes op souder en we prate net mear yn platitudes. Dan realiseare we ússels en elkoar dat der altyd iensume en helpsykjende minsken wêze sille. En dan dogge we dêr echt wat oan. En bringe harren dan in bytsje lok. At dat sa wêze soe, mei jim my dizze wike wol efkes narje.