Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

29 07 2020

Frysk

De provinsje wol inkel noch nije kultuer tastean. De âlde rommel kin wol fuort. Deputearre Sietske Poepjes neamt dat oars; se hat it  oer ferbreding en fernijing fan it kultueroanbod. Dat praat net ien tsjin, want elke kultuerútering is wer nij, en makket it ek allegear breder as at it wie. Mar we kin gjin kant út, want Fryske kultuer is inkeld taal. En dêr kin we alhiel net mei oerwei.

De Ried fan de Fryske beweging doart net iens nei de rjochter te stappen út namme fan âlders dy’t fine dat harren bêrn gjin goed Frysk ûnderwiis krije. De ried wol der letterlik ‘sekuer mei omspringe’. Dat springen duorret, tink ik, jier as trije, fjouwer. Lykas altyd alles mei it Frysk.

No ja, je meie tsjintwurdich Sietske belje at immen it net goed foar hat mei it Frysk. Dat se op 112 gjin Frysk ferstean of sa. Der belle ek ien dy sei: it is sa ferskriklik, de donorregistraasjefolder is inkeld mar yn it Nederlânsk. Ja natuerlik yn it Nederlânsk, want de Nederlânske oerheid stelt ús in fraach, en wy hoege inkeld mar ja of nee te sizzen. En dat bin o sokke geve Fryske wurden.

Lykwols, Sietske soarge foar in Frysktalige folder. Dat is de echte Fryske identiteit, soargje dat de donorfolder ek yn it Frysk komt. Skyt omheech. Stel jim net oan. En dat dan ek noch diskriminaasjemeldpunt Tûmba efter de Jong Fryske Mienskip stean gie. De donorfolder yn it Nederlânsk soe is diskriminaasje fan de Friezen wêze. Belachelik. Hingje al dy Fryske groepkes fan seurders yn de heegste beam.

Likegoed is it alle dagen raak. Kommissaris Brok wie op wurkbesite by de supermerk fan Eastermar. In Frysktalige winkel. Prima. Mar no seit dy Brok op twitter: “wêr bliuwe de oare supermerken no”. Brok jonge, da’s noch slimmer as wat Doutzen Kroes oer corona skreau. Der bin genôch supermerken dy’t al Fryske buorden ha. En dat mei se dochs allegear lekker sels witte. Se krije miskien trije jonge-mienskipsdjipFriezen mear yn de winkel, mar se ferlieze folle mear lju dy’t totaal net witte wat stroepmûs is.

En ach, we hienen Fedde Schurer ek noch. Syn byld stie tusken de lege glêzen bier, en moast nei in better plak. Waard dêr wer ûntbleate. Schurer wie in Frysk literator en haadredakteur fan de Fryske Koerier. De útnoeging foar de ûntbleating wie lykwols yn min Frysk. Dat kin noch, miskien wie de ienige amtner, dy’t Frysk kin dêr, mei fakânsje. Mar dat der gjin inkele Fryskpratende sprekker wie, dat die echt sear.

Súterich sei FNP-riedslid Ate Eijer. Kloaterich sei Hylke Spreerstra dy’t Schurer noch as baas hân hat. De ellinde is no dat krekt dy belachelike Jong Fryske Mienskip it protest hanteart. Dy krigen ommers al orgasmes by de donorfolder en de Eastermarder supermerk. Dat betizet de boel. No wol se it byld yn augustus wer ûntbleatsje, mar se ha Johanneke Liemburg dy’t stúdzje makke hat fan Schurer dêr net by. En Hylke Speerstra wurdt ek net frege.

Ik sil it jim útlizze. Dan moat jim efkes bûten de taal tinke, gewoan oan sa’t wy binne. Kultuer neame se dat ek wol, Yn Starum oan de Skâns stiet in kafee. Broer Kuperus hie de kroech doe’t ik der as jonkje kaam, mar neffens ús heitendy siet der earder ek in legendarysk man yn. Nei Kuperus kaam Folkertsma. Dy neamden se KEK. Kop en kont, want Jappie hie gjin nekke. En no sit Max der yn. Syn eigen plakje om moaie musyk te draeien.

It kafee is noch presies lyk as 100 jier lyn. Machtich moaie grutte  wandskilderingen. Sfearfol brún kafee, mei sa no en dan in hapke. Max en Carla hâlde op en no wol Piet Blauw een crowdfundingsaksje om it kafee te behâlden, want dan moat der hjir en dêr noch wer wat opknapt wurde. It soe goed wêze, der bin al tefolle âlde sfearfolle Fryske kafees nei de soademiterij gien.

Je moat sjen nei gefoel, sfear. Nei je tinzen. Nei je herinneringen. En nei it noflike gefoel wat je dêr altyd hienen. De húskeamer fan Starum wie’t. Dat is pas echt it bewarjen fan in stikje Fryske kultuer. En der hoecht echt gjin buordsje stroepmûs ophong te wurden.

 

 

 

 

 


Een reactie plaatsen

22 07 2020

Tuskenyn

In frjemd gefoel. It is ommers skûtsjesilerstiid. Normalerwize hienen we no de prikkemikken hân. Grou, Feanhoop en Earnewâld. As je dêr in soad punten hienen, dan hoopten je dat it op it rommere wetter hjoed by Terherne ynienen wer goed gean soe. En as je dêr goed weikaam wiene, dan hoopten je dat je net inkeld goed wienen yn fan wâl nei wâl te silen.

We bin der mei it Wâldseiner skûtsje wolris weikaam mei  achtentritich punten. Mar ek wolris mei 5,9. Dat wie wol unyk, doe waarden we dan ek mei net mear as 18 punten kampioen. Yn ’91 wie dat. 35 jier lyn, yn 1985, hienen we nei 3 dagen 9.9. De rest hie allegear wat oan de bealch, inkeld Loadewyk Meeter en Joop Mink wiene noch wat yn de buert. Wat soe’t yn Terherne wurde. Doe waarden we achtste, dêr wienen we lokkich mei, want sa betiid favoriet sylt dreech. Likegoed bin we wol kampioen wurden.

Jim hearre it, foar immen dy’t yn syn libben net in dei skûtsjesilen mist hat, docht it echt sear. En ik kin wol nei Terherne gean, mar yn it doarpshûs de Buorkerij sit aanst gjin mins, der is gjin routebespreking, der wurdt net syld. De fjirde rotdei.

Hoe sear at it ek docht, sneon twifele ik efkes. Se dienen yn Grou krekt as begûn it wol. Seis skûtsjes op de mar. En hee, dêr fart kommissaris Brok op it Steatejacht. Hy wuift nei SKS-bestjoerders, dy’t alhiel offisieel klaaid yn it boatsje fan sponsor Rabobank sitte.  Op de terrassen yn Grou spilet musyk en al sit der dan net sa’n soad as oars, der sit wol tefolle. Te begripen, mar dit wie wol hiel bot yn it sicht. Ek fan de Veiligheidsregio, dy’t daliks twa kafees, de Treemter en Amicaal, sluten hat.

De fierljeppers gienen ek wer los, de keatsers bin al in pear wike yn de greide. Krekt as is der neat mear oan de hân. En ach, dy oardel meter dat falt wol wat ta, net? De Hearrenfeanfans dy’t sneintejûn fakkels yn de brân stutsen by it stadion omt se sa oandien wiene dat de klub 100 jier bestie, wisten absoluut net wat oardel meter is.

Net inkeld sport, hear. At je hjir yn doarp en stêd komme, is it krekt as bin hiel Nederlân, België en Dútslan hjir delstrutsen. Foar de musea stean lange rigen minsken, want binnen bin se noch hiel feiligensregionaal gezind, al ha se dêr wol oanstriid om mear minsken ta te littten. Wy Friezen litte toch net minsken op de stoepe stean, ach kom mar.

De iene horekasaak is strikter as de oare. Lit we mar sizze dat ik de ôfrûne dagen net sjen koe dat der wat feroare is yn Fryslân mei de corona. Avine Fokkens stiet op de kamping fan Aldegea, no dy sit sa fol, se doart Buma net mear ûnder eagen te kommen. Koartsein: we fertsjinje wer jild. En it wurdt wer gesellich. En we kin ús tradysjonele sporten wer beoefenje, en dat moat ek, want dy bin ommers tradysjoneel.

Te begripen. Mar der bin ek noch genôch lju dy’t noch net meidogge, mar tige fersichtich op fiif meter ôfstân fan elkoar stean bliuwe. Want yn de krante stie ferline wike dat der ynienen toch wer 127 nije coronameldingen bykaam binne. Sadat it wiketotaal op hast 1000 kaam. En 100 lju mei corona, dy besmette 129 lju. Wolriswier allegear yn it suden, mar it is boufak, dy stean njonken Avine op de kamping. Der bin wol lûden dat der in medisyn fûn is, mar dat duorret noch wol efkes foardat ís apteker dat hat.

Ik sit der wat tuskenyn. Eins wol ik wol fersichtich wêze, hersenynfarkt hân, myn longen bin net perfekt en ik wurd fannewike 70. Risikojonkje. Mar ik ha twa wike lyn in frou, wa ha man ferstoarn wie, efkes om de hals hong. En in pilske opsopen yn in kafee sûnder dat de ober en ik de hannen ûntsmetten hie.

Ik bedoel inkeld mar te sizzen, at it aanst dochs wer mis gean soe en in koronagolf komt oer de waaddyk ek it Fryske lân yn, dan moat we net op in oar seure. Dan bin we sels ek tige skuldich.


Een reactie plaatsen

15 07 2020

Identiteit

Sneon lei, lykas alle dagen, de Ljouwerter Krante, op de doarmatte. It wie njoggen oere doe’t ik sitten gie te lêzen. Fanôf dat stuit, oant no ta, ha’k fan it hynder west. De frou fûn my sels wat lulkich sei se. Ja dat is it eins ek: lulk.

Want de Ljouwerter Krante is yn seis sneonsedysjes op syk nei in omskriuwing fan Fryske identiteit. Se bin sneon begûn mei in stik fan de eigen redaktrise Kirsten van Santen. Want dy hat, skriuwt de eindredakteur Roel Snijder fan de sneonsbijlage grutsk, antropology studearre. En at je antropolooch binne én net út Fryslân komme, dan ha je pas ynsicht yn de Fryske identiteit.

Lokkich leit Kirsten dy domme Friezen earst efkes út wat in antropolooch allegear witte kinne soe, en skriuwt dan dat sy, antropolooch, lykwols gjin anderts hat. It is in alderheislikst dizinich ferhaal, weryn Kristen har trije pagina’s lang ôffreget werom at se har net Frysk fielt, wylst se hjir dochs al dik tweintich jier wennet. Wylst wy dat hielendal net fan har freegje.

No hat se fansels wol ien grut neidiel, se wurket by de Ljouwerter Krante. En dêr wêr at sy skriuwt dat de Ljouwerter fansels in tige grutte ynfloed hat op de identiteit fan de Fryske lêzer, skriuwt dyselde Ljouwerter sneon dat at der wat rike minsken út in Frysk doarp weigean, dat dan de leefberens fan dat doarp efterút giet. Wy domme Friezen hingje dus ôf fan in pear rike skevels. Soks mei je net iens skriuwe sûnder ek ris oan 415 oare doarpen te freegjen at it dêr ek sa giet. En dy sjoch je by sa’n fraach oan as dooch je net.

Kirsten is sielich. Se freget harsels serieus ôf at se nei it keatsen en skûtsjesilen gean moat om har echt Frysk te fielen. Hoe’t de Ljouwerter dit betinke kin. Ik sit echt oer de kommende fiif ôfleveringen yn. Miskien moat we hun wat helpe. Troch te sizzen dat se dy oare stikken better net skriuwe kinne, want Fryske identiteit bestiet hielendal net.

Ja, we ha in eigen taal, mar at Kirsten en al dy oaren dat net prate wolle of kinne, ynteresseart it ús gjin bal. Inkeld in pear djip-Friezen klappe hieltyd at Brok netsjes fryske wurden sprekt. Mar echt, we ha inkeld mar in lyts stikje eigen kultuer, omt dat dan yn dy eigen taal giet. Mear echt net. Elk kin hjir yn Frysân him- of harsels wêze. En je wolle hielendal net op buorman lykje. Ik kin net oardiele oft immen Frysk, Zeeuw of Grinzer is. En lul net dat it lânskip fan ynfloed is op de identiteit, elk lân hat syn eige lânskip. Punt.

Yn 1999, op wei nei Simmer 2000, weryn Fryslân graach safolle mooglik eigens sjen en hearre litte woe, hiene we ek dy diskusje oer de Fryske identiteit. It is wol aardich myn ferhaaltsje fan doe nochris te fertellen.

“Stel, Foppe de Haan fertelt my dat hy syn keutels yn pompeblêdfoarm skite kin. Dat wurdt dan in tuskenfraach fan my yn in fuotbalynterview. In korrespondint makket dêr in berjochtsje fan. Dat wurdt in kaderke op de foarside fan alle kranten en dus kin de Ljouwerter net efterbliuwe. Foardat we it witte ha we in wedstriid yn it pompeblêdloarteskiten by de alve stêden lâns. En dan freegje se my dêr ferslach fan te dwaan. Dat wegerje ik.

Wit jim wat dizze diskusje opsmyt: Dat we aanst wegerje dat ek mar ien oan ús kultuer en eigenaardigheden komt. En at se no Mak of Sonnema hjitte, se komme de Ofslútdyk net mear oer, al moat we de hillige Warnser stien ek op de brêge fan Koarnwertersân kwakke. En at we dan wer ûnder ús binne, dogge we allinnich de dingen dy’t we sels aardich fine. Dan sil blike dat we net fierder komme as Anneke Douma en de Blauhuster Dakkapel“.

Dat wie 1999. It is no 2020. It byld wurdt noch lyksa ferkeard makke. Leave Kirsten, ik bin net lulk op dy. Do meist alles sizze en skriuwe. Mar de Ljouwerter Krante mei dat net profileare as de wiisheid oer ús identiteit. Want ik sis it noch marris, dy Fryske identiteit bestiet net iens.

 


Een reactie plaatsen

08 07 2020

Grutter

Doe’t der ferline jier massale aksjes fan boeren wiene, wiene der ek wol boeren dy’t net meidienen. Sa fan, at se wat oprêdde dêrre, dan is it wol goed, mar ik hoech net yn byld. By de boereaksjes fan it wykein wiene der mar in pear persint aksjefierders oer. En der bin in hiel soad lûden fan boeren dy’t sizze: we moat der mei ophâlde, dit keart him aanst tsjin ús. Ek at Tjeerd de Groot dea is, wurdt de wrâld net oars. Dan mar wat minder aaiwyt op bôlle.

Ien Keamerlid hat noch besocht de boeren wer massaal yn ûnstjûr te krijen. Baudet. Dy sei dat de regearing in stiekem belied fierd om de boeren allegear fuort te krijen. Dan kin se dy grûn moai brûke foar natoer en wentebou. In sluipmoord neamde hy dat. Hy hat al folle faker noch folle mear ûnnoazele dingen sein. Ik kin samar werom fine dat hy ea sein hat dat der mear wenten oeral yn Nederlân komme moatte om de wenningneed op te lossen. O nee, hy sei dat at hy de macht krige, dat hy dat regelje soe. Safier komt it net, dus begûn hy  op de sosiale media oer sluipmoord.

Likegoed bin der wer in soad lju yntrape. Dy hearden absoluut net nei minister Schouten, dy’t sei dat soks net wier is. Ik tink dan Carla, anderje sa’n man no net iens, helje de skouders op en praat gewoan troch, krekt as is dy man in hap lucht. Want mear is it echt net. Boppedat witte wy al dat in hjoeddeistige politikus middeis al syn moarnspraatsje ferbetterje moat. Fleksibel wêze hjit dat, mar se sjogge optheden net mear as fiif menuten foarút. Te koart foar in sluipmoord.

Dêrom lei de Lelylijn ek yn in laad, want dat is in saakje fan fier foarút tinken. Seit de haadredakteur fan de Ljouwerter Krante Sander Warmerdam. Dy leau ik better as Baudet. Sander seit dat je mei de Lelylijn soargje kinne dat der dan folle mear minsken nei de regio, lykas Fryslân en Grins ferhûzje wolle. Miskien. Dêrmei seit hy itselde as Baudet. Net dat it in sluipmoord is, mar dat der goed neitocht is troch de sosiaal-geograven yn ús mienskip.

No, dan kin we wol efkes meihaffelje. Der wie ferline wike al in rapport dat we 40.000 minsken kwyt reitsje sille yn Fryslân. Doe tocht ik noch, ik kin in hiel soad Friezen dy’t noch in hûs sykje, en dy hûzen komme dan de kommende jierren beskikber.

Der bin lykwols wer oare wittenskippers, dy’t sizze dat aanst de klad yn de wenteferkeap komt, dat de rinte omheech giet, dat der mear wurkleazens komt. Gean sa mar troch. Swarte takomstbylden mei hieltyd ien restriksje: miskien beteard it ek allegear noch wol goed.

At ien grutmacht yn de wrâld in president hat dy’t de hiele dei neat oars docht as allegear idioatichheden op twitter te setten en in oare grutmacht kiest in president dy’t tsien jier nei syn dea noch oan de macht is, dan wit we yn it neatige Fryslân absoluut net hoe’t de wrâld der oer fiif jier hinne leit.

Dus let it ek neat dat we no in belied fêststelle dat der yn Fryslân de kommende fjirtich jier 200.000 wenten by komme moatte. Ja, dat is in knoarre hûzen, mar it hat bliken dien dat fan alle bouplannen dy’t we de lêste 40 jier hân ha, de helt net reemakke is. Dus set mar moai in soad op papier.

De besetting fan in went is yntusken gemiddeld 1,8 persoan. Dan hat Fryslân dan sis mar 900.000 ynwenners. Dy bin we dan ryk. Mar we bin ek wat kwyt. Ten earste grûn foar it spoar en stasjons. Drachten krijt sa’n 90.000 minsken, Hearrenfean komt wol op 50.000, bunders grûn. Ek yn alle doarpen komme omraak wenten by. En Ljouwert fansels.

Mar at der no al fanút doarpen skolden wurdt op Ljouwert dat it de útbou fan har sub-wiken Techum en Zuiderburen wichtiger fynt as Reduzum en Wytgaard, dan is it frij wis dat we sa’n soarte diskusje oer de takomst absoluut net hoege te fieren. Dan kin we dy trein wol wer yn it ûnderste laad donderje.


Een reactie plaatsen

01 07 2020

Nei Grins

Lutz Jacobi fytste snein fanút har Wergea nei Warten. Doe it Leechlân yn, rjochting Grou. Ynienen seach se hege, grize, beweegjende bergen boppe de toarre greiden útstekken. Lutz skrok har it lazerus, skille daliks nei steatsiktaris Stientje van Veldhoven en rôp “se ha de MSC Zoe loslitten. Dy fart hjir troch it kanaal”. Jim begripe dat de Waadferieningsdirekteur noch altyd lêst hat fan nachtmerries oer dat kontenerskip.

Stientje riidt hurd nei de Foanejacht en seach dat it net de MSC Zoe, wie mar de CarinAlexander. Twa nammen, mar dat mei ek wol foar sa’n grut skip. It earste 135-meterskip wat ea oer it kanaal kaam. Grint foar de Tille. Stientje knikte, dat hiene se ommers ôfpraat. Goed outilleerde skippen fan 135 meie tenei ek op it Prinses Margrietkanaal.

Je ha rûchwei trije maten binnenfeartskippen. Doe’t Hylke Speerstra en ik begjin 70-er jieren by it skipperswykblêd Schuttevaer sieten, fûnen we de nije 86 meterskippen al hiele jûkels. Logysk, we wiene grutbrocht mei de ferhalen fan de âlde skûtsjeskippers en opgroeid mei lytse moterskipkes. Spitsen fan 40 meter, oars koenen se net troch de Belgyske slûzen. Letter de Kempenaars, dy wiene sawat 50 meter. Dus de 86 meters wiene bakken. Letter kamen de 110 meterskippen. Earst fan Dútslân nei Rotterdam, mar úteinlik bin se ek op de rûte Lemmer-Delfsyl kaam.

De provinsje Fryslân makke yn dy tiid hastich alternative rûtes foar de rekreaasjefaart. It blykte lykwols dat fakânsjegongers omfarre net oan tiid ha. Boppedat hat rykswettersteat it kanaal oernaam. Dy tinke hielendal nearne om. Sterker, wit jim dat der net iens kriteria sa as breedte en djipte binne foar in kanaal om dy 135 meter skippen hawwe te kinnen. Dat bepaalt rykswettersteat gewoan út de losse pols. Ekstra fergunnings.

De Iselmarslûs by Lemmer is 260 meter, dus dêr kin mar ien 135-er yn. Dat betsjut dat frijwol alle rekreaasje aanst troch de Lemster gemeenteslûs moat, dat wurdt in pandemonium troch Lemmer. Dizze CarinAlexander is hast 12 meter breed, dat kin krekt. Mar 135 meter skippen bin der ek fan 14 meter, dy wol se hiir aanst ek ha. Dy farre alle brêgen der dus út. Hy hie no 2750 ton split yn, mar kin der 3800 yn ha. Dan stekt er al gau mear as trije meter. De saak sil dus ek wer útbaggere wurde moatte, at der aanst mear fan dy jûkels troch Fryslân farre.

Nee, ik sis net fan: net dwaan en dat alles fan eartiids better wie as no. Mar je sjogge yn alle geledingen fan de mienskip dat de technyken altyd hurder gean as it meitsjen fan romte foar dy technyken. It kanaal is hjir noch net klear foar. No hoegde dizze noch net fierder as de Tille, mar fierderop yn Grins is it seker noch behelpen.

Stientje riidt tefreden wer nei hûs. Mar doe skold ús deputeare Avine Fokkens har de bealch fol omt se dat o sa positieve Lelylijnrapport yn har ûnderste laad kwakt hie. Sa fan: dan kin aanst in nije regearing der wol nei sjen. At dy al ea formeard wurde kin yn dit politieke lân fol ienlingen.

Tanksij Avine en de Ljouwerter Krante witte we no: foar 6,5 miljard euro yn 90 menuten fan Lelystêd nei Grins. Da’s de ôfwaging. Ik tink dat je mei in auto sawat like hurd kinne. De oare ôfwaging is dat Emmeloard en Drachten dan oan it spoar komme. Mar krekt dizze beide plakken binne tige goed ûntwikkele, sûnder in stasjon te hawwen.

Us deputearre knokt der lykwols yngreven foar. Prima. Inkeld, wat ha de bewenners fan Fryslân der eins oan. At je, sis mar, yn de buert fan Boalsert wenje gean je echt net fia Hearrenfean mei de trein nei Emmeloard. At je boppe Ljouwert wenje gean je echt net oer Drachten om in kear nei Arjan Robben te sjen. En de Fryske mienskip is o sa miljeubewust, mar sil de auto nea ynruilje kinne foar it spoar.

En efkes ûnder ús frou Fokkens. At de skipfeart allegear fan Lemmer nei Grins giet, at de trein ek dy rûte nimt, dan ha se yn Ljouwert dochs gelyk dat se it stasjon mar wer yn de âlde kleuren skilderje. Want dêr komt dan noait mear wat lâns.


Een reactie plaatsen

24 06 2020

Mienskipsfentiel

Yn  de nacht fan sneon op snein bin der twa heakekruzen skildere op it Alde Hearehus. Dat stiet oan it Hellingspaad yn Starum. Omrop Fryslân neamde it net skildere, mar kladde. No, dat fûn ik net. Ik fûn it foar in amateur noch net iens sa gek. Moaie foarse heakekruzen, dúdlik wat it wie.

Twa man oan it skilderjen west tink, want de kruzen stiene netsjes op oardelmeter fan elkoar. Ien mei in grutte sirkel der om hinne. De oare in keal heakekrus. Mar se hiene de kwaste efter litten. Dan koe der om dy oare ek noch wol in sirkel skildere wurde, at men dat woe.

Dy houten muorren fan it Hearehûs, dy’t eartiids helgrien wiene en no tsjin it swarte oan, dy noegje ek wol út om der wat op te skilderjen. Oars springt dy muorre der wol hiel bot út yn de fierder stieneftige rêstige winkelstrjitte fan Starum.

It âlde hearehus fan Starum is in restaurant. It heugt my dat der in hiel soad lju dêr in restaurant yn begûn binne. Mear sis ik net. Der sitte no al wer nije lju yn. Dy woenen de kruzen der daliks wer ôfhelje, mar dat slagge net. De skilders hienen in âlde bus terpentynferve brûkt. Tsjintwurdich is de ferve op wetterbasis, dan kin je makliker skjin meitsje. Dat woe no net. Dus hienen se earst de starumer flagge der mar oerhinne hong.

Eins wie dát wat frjemd. De eigners fan it hearehûs bin nammentlik no Bas Kruidhof, dy swaait mei de Grinzer flagge, en Bohdi Niermans, dy wappert mei in heal yndysk flagje. No, jim begripe it fierder wol.

Tagelyk waard op’e Jouwer in monumint fernield. Dat wie op 4 maaie delset troch in pear minsken op oardel meter ôfstân. De o sa moai troch lytse paadfiners by elkoar sochte kleurde stientsjes wienen alhiel as symboalen yn elkoar prutst, jierren wurk hân. De betinking dat we 75 jier lyn yn frijheid kamen fan de oarloch. De Jousters dienen de pet efkes ôf at se troch it parkje Te Huivre kuieren, want dêr lei it monumintsje. Dat hoecht no net mear, want fan it monumint wie in stientsjemjuks makke.

“Wy hoopje echt dat dejinge dy’t dit dien hat, spyt krijt. Dit moat in learmomint wêze yn syn of har libben”. Dat sei foarsitter Jan Vermaning fan de Betinkingsstifting fan de Jouwer nei oanlieding fan it fernielen fan dat monumintsje. Dat sintsje ha’k útskreaun. En ik sit der no al oeren nei te sjen.

Want ik wit it net. Ik wit inkeld dat beide berjochten mei in skouderopheljen heal lêzen binne troch in ferrekt lyts bytsje minsken. Lit stean dat dêr ien fan betocht hat hoe’t je de lju dy’t dat dienen  oan it ferstân krije kinne dat se der spyt fan ha moatte. En dat der wierskynlik in soad bier yn sitten hat, dan doch je soksoarte dingen.

Je sitte mei dit waar gauris mei in pear minsken jûns wat te keuveljen. Under it genot fan ek in pilske. Sa lang net by elkoar west. En elk is it o sa iens: diskriminaasje is net goed. Mar dan hoecht noch net elk de strjitte op te gean yn Amerika of hjirre nei elke deade swarte. En se moatte net oan ús swarte piet komme. En se moat ek fan ús bylden ôfbliuwe. Is der noch in pilske.

Foarsichtich freegje: moat wy ek net wat dwaan. It kin toch sa net mear. We moatte al dy minsken dy’t soks dogge dochs oan it ferstân bringe dat it sa net langer kin. Dat alles útrint op fernielen, slaan of noch slimmer. Of sa’t D66er Roger van Boxtel fannewike sei: ach, dat is het ventiel van de agressie in de samenleving. No it is krekt of sit it fentiel ferstoppe. Of sa’t buorman seit: sa sit de wrâld no yn elkoar jong.

Yn Starum bjinne se har dea om dy terpentynferve heakekruzen fan de muorre te krijen. Op de Jouwer bringt Jan Vermaning in bak stientsjes nei de mileustrjittte. En foar it provinsjehûs springe se as idoaten om de Regenboogflagge hinne, yn de gedachte dat dy wat feroare ha soe yn it tinken en it noait sels wat dwaan fan de mienskip.


Een reactie plaatsen

17 06 2020

Byldenstoarm

Op it Hofplein yn Ljouwert stiet it byld fan ús heit. Willem Lodewijk van Nassau Dillenburg, stêdhouder yn Fryslân en letter ek yn Grins en Drinte. Net dat hy sa foar noardelike gearwurking wie, mar it soarge  dat hy foarop rinne koe yn it Nederlânske leger.

Hy hat safolle Spanjaarden dea makke dat dy hun neisaten al ûnderweis binne om no syn stânbyld del te heljen. Se sille holpen wurde troch  tsjinstwegerers, want hy hat de discipline ynfierd yn it leger. No en dan helje wy as wraak Caspar di Robles, de Stienen Man fan Harns, ek del. Dy siet by de Spanjaarden.

Byldenstoarm. No bin de measte bylden yn Fryslân ûnskuldich of abstrakt. En we ha hjir bylden wêrfan we yn de provinsje net witte wat foar lju at it wiene. Sa moat we Brechtsje, Teuntsje en Tsjotsje yn Iisbrechtum mar stean litte. Lykas Tryntsje en har soanen yn Oentsjerk. En lit Afkes Tsiental yn Wergea ek mar stean, lykas Sybren de Jong yn Koudum, Sibbeltsje Gjaltema fan Gauw. En fansels meester Lok fan Ravenswâld.

En de hillige Friezen komme we ek net oan: Titus Brandsma, Eise Eisinga, Hendrik Bulthuis, Bintsje, Menno Simons, Pim Mulier, Gysbert Japicx, Hotze Schuil, Hotze de Roos, Waling Dykstra, Abe Lenstra en de Elfstedenrider.

Mar wat moat we yn Hylpen mei Peter Tazelaar. It wie ien fan de earste Engelandvaarders, mar letter assistent fan keninginne Wilhelmina. Har eigen oerbeppesizzer sei lêsten dat dy har temin oanluts fan de minsken dy’t hjir weihelle waarden yn’e oarloch. Dus del dat byld.

En doch dan dy oare fasal fan Wilhelmina, Piter Sjoerds Gerbrandy, dy’t yn Snits stiet, der ek mar by. Dy gie ea ek noch swier bewapene nei Den Haach om de revolúsje fan Piter Jelles Troelstra tsjin te hâlden. En helje yn Ljouwert dan fuort dy Troelstra mar del, want dy elitêre sosjalist sette doe net genôch troch.

Anton Wachter yn Harns ha’k sûnt de literatuerlist op skoalle in etterke fûn, delhelje. En de dichter Herman Gorter dy’t yn Balk stiet, waard as mennist letter kommunist. Der bin sat lju dy’t dêr net oer kinne: yn de Luts. In oare dichter, Jan Jacob Slauerhoff dûkt yn Ljouwert en Flylân op, delhelje. Dy skreau dichtbundels mei as titels Mo yang ke en Yoeng poe tsjoeng. Chinees, dat kin nei de corona dochs net mear. En Havank wie in sûplap, dy wol we ek net mear sjen.

Mata Hari siet doe’t se krekt troud wie as grand lady yn Indië. No dan profitearden je fan je posysje. Sa ek Egbert Douwe de Jong fan de Jouwer, dy helle yn 1773 al oasters guod op. Dat gie fêst ten koste fan dat earme folk dêrre. Sa ek ûntdekkingsreizgers as Willem de Vlaming fan Flylân en Willem Barendsz fan Skylge. Dy lêste wie sa wreed dat hy in hûs boude foar syn folgers, sûnder sintrale ferwaarming.

Kardinaal De Jong fan Amelân soe ûnderskieden wurde foar it rêdden fan minsken yn de oarloch, mar doe blykte dat syn neiste meiwurker syn oarlochsmisdiedige neef rêdde woe. Miskien hat De Jong dat wol witten. Gjin ûnderskieding. Wol in byld op Amelân. Dat kin de Waadsee wol yn.

Op Skylge stiet de plantkundige Victor Westhoff, dy socht helmgêrs by peal 8. Mar dy doogde alhiel net. Hy sei dat protestanten better op de natoer pasten as roomsen, want dy frette alles op.

Dêr hie Fedde Schurer, dy’t no noch dreamerich op in Hearenfeans terras stiet, ek lêst fan. Hy siet sawol foar de kristliken as foar de sosiaal-demokraten yn de polityk. Dûbelfluiter. At we him delhelje, wurde we holpen troch alle net-Frysk fersteande rjochters. En Bonifatius yn Dokkum ha we yn  754 al delhelle.

It froutsje fan Starum wie in kribbich deun wiif, de haven yn. Grutte Pier en de stien fan Warns kin ek wol fuort. We skamje ús dochs dea dat we doe dy Hollanders sa te liif gienen.

Uteinlik bliuwt der mar ien byld oer wêr’t niet ien oankomme mei. Dat fan Anne Woudwyk oan de Gauke Boelenstrjitte yn Drachten. It anti-apartheidsbeeld.

Of litte we Pieter Stuyvesant yn Wolvegea ek stean. Om de Amerikanen dúdlik te meitsjen dat je de tiid fan no echt net fegelykje kinne mei de tiid fan doe.


Een reactie plaatsen

10 06 2020

Net eamelje

De provinsje Fryslân hat, omt se net iens klearkrije koene dat it in nasjonaal stânpunt waard, in bryf stjûrt oan Portugal. Dat moat dêr gjin fleanfjld delsette, want dan reitsje miskien wat fan ús skrieskes fan de lech. Mei it skriuwen fan dy bryf en de publisiteit dêrom hinne rûn it wetter by my oer de rânne fan de tobbe. In brede grutte tobbe, want ik kin in soad ha, mar dit wie echt tefolle.

De Fryske boeren fermoardzje jierliks sa’n 5.000 jonge skriezen, om’t se goedkeape molke yn de winkel ha wolle. De provinsje Fryslân, dy’t dat boerebelied stipet, fermoardet dêrnjonken noch sa’n 5000 skiezen, omt se de stienmurd, foks, greidekatten, ratten  en muzebiters hilliger fine as harren nasjonale fûgel, de skries. Wy meie net op dat ûnrant sjitte. Wy moat oantoane dat it der is em dernei wurdt der noch jieren oer eamele. Dêr ha’k, net allinnich by de skriezen, fierhinne myn nocht fan. Hâld op mei eameljen.

We hearre de lêste wiken oars neat as geeamel oer ûnbenullichheden. Smyt dat no ris oan de kant, en meitsje ien grut goed ferhaal oer de takomst fan Fryslân. Net dat sielige gedoch wat jim altyd dogge mei fizys en lytse dielplantsjes oer dit en dat. Ien ferhaal wat mei elkoar te krijen hat, sûnder geeamel. Us takomst.

Moarn wurdt dus it wetterskip opdûkt. Wetter falt tenei ûnder provinsiale wettersteat, en dat bestjoere wy demokratysk. LTO-bestjoerster Trienke Elshof seit dêrtsjinoer dat it wetterskip demokratysk is en wol dêrom dat de geborgde sitten bestean bliuwe. Tuurlik wol se dat, sa hâlde de boeren it wetterskip yn hannen. Mar se ha no sûnt 1255 sjen litten dat se dat net kinne, opsoademiterje.

Trije nije akwadukten foar de brêgen yn it Prinses Margrietkanaal. Net mear eamelje dat it kanaal fan it ryk is, hup oan de gong. Moarn. It is toch te idioat dat in oerdwealske Dútser dy’t troch read hinne fart, der foar soarget dat Spannenburg in hiele middei iepen stean bliuwt en ús ambulanses omride moatte.

We hâlde op mei it Frysk. We bin sûnt Kneppelfreed al oan it prutsen.  Altyd dat geeamel dat de minister soargje moat dat wy Frysk prate. Ophâlde. We behannelje it Stellingwerfsk dochs presies gelyk sa’t it Frysk troch Den Haach behannele wurdt. En al dy groepkes. Sis Tsiis wol no de pakes en beppes al freegje at it Frysk ûnderwiis wol goed jûn wurdt. Hâldt op. Smyt it Frysk mar yn de skytpot. De ûnbidige bakken jild dy’t we der ynstekke, kin we better earne oars foar brûke.

Wis, we krije in skeintsje foar ús kultuer yn ferhâlding ta wat Amsterdam krijt. Prima. Net seure. We rêdde ús sels wol. Ik garandear dat der in kultuerplan te meitsjen is foar ús sels wat folle minder kostet as no. Want we eamelje der net mear oer.

Lutz Jacobi hat it foarbyld al jûn. Se stapte út it waddenoerlis, strontsiik fan it geeamel. Fryslân sprekt moarn út dat we alles oer it Waad freegje oan de Waddenferiening en dat is dan daliks it provinsiaal stânpunt. Simpel. Skilt fiif jier geeamel.

De provinsje eamele ferline wike dat se sinnefjild oant sinnefjild beeamelje sille en dan dêrnei eamelje oer al of net de oanliz fan sinnefjilden yn Fryslân. Freeslik. Hâldt dermei op. Der bin hjir tûzenen lizboksen werop dy dingen pleatst wurde kinne. Aanst like populêr as ûleboarden.

En se moat op Thialf fansels. Dat leit no op de knibbels foar NOC en KNSB. Ferdikke, gean stean. Wy knibbelje inkeld foar God. Der bin  wol tûzend boufakkers dy’t altyd mei nocht op Thialf reedride. At dy no allegear daliks dêr trije sneonen beune is alles klear, ynklusief nije sinnepanielen. Dêrnei mei inkeld ús jonges en famkes der noch trene, de oaren moat mar nei Enskedé of sa.

Sa kom je de hiele dei berjochten tsjin oer saken wêr’t inkeld mar oer eamele wurdt. Oer elke skeet wurdt eamele. Fannewike eamele de Ljouwerter dat der temin minsken mei-eamele ha soenen oer in kloaterich fytspaadsje yn Dokkum. Hâldt op. It kostet allegear in knoarre jild en tiid. Der bin fierstentefolle ynstânsjes mei it selde doel oprjochte. En der eamelje fierstentefolle lju mei, dy’t inkel mar ferstân ha fan eameljen. Dy dogge it, krekt as ik, sels al foar de kofje.

 


Een reactie plaatsen

03 06 2020

Twifels

Somtiden ha je twifels oer saken dy’t der barre. Twa stienen dit wykein njonken elkoar op de app fan Omrop Fryslân. It iene wie dat steatelid Marten Dijkstra fan de VVD soargen hat oer de wolf. Neffens him komt dy ek yn Fryslân foar en hy fynt dat it provinsiaal bestjoer dêr op jeije moat. Dy moat soargje dat de wolf bûten Fryslân bliuwt.

No sjoch ik Sietske Poepjes noch net yn it tsjuster, langút efter in dûbeldloops yn de dúnen fan Appelskea of Bakkefean lizzen te wachtsjen op Bor. Ik  tink dat, yndachtich sa’t it CDA altyd polityk fierd, it earst noch mar ris wis wêze moat dat de wolf yn Fryslân is en dat dêrnei omraak besprutsen wurde moat hoe’t je dêr dan mei omgeane.

Ja, sa moat it dus net, seit Dijkstra. Hy fynt soks teloarstellend. Mar goed, dan moat der wol gau in meldpunt komme. Sadré at in wolf je yn de hals hinget moat je belje. En jagers moat frij spul ha om te sjitten, de wolf moat net mear in beskerme bist wêze.

Mar dêrmei kom je op de twifel. Ik fyn it eins wol moai dat de wolf yn Fryslân wer werom komt. Ik soe bêst ris sa’n bist yn libben sjen wolle en folgje. Mar ik begryp ek bêst dat de skieppeboeren dêr in hekel oan ha, want at aanst krekt as yn Heusden oates en toates deade lamen yn de greide lizze is ferskriklik. Twifels. Elkenien hat dat. We hearre hjiroer ek neat fan de Partij voor de Dieren, want dy ha fansels ek twifels en doare der net iens in kongres oer  te hâlden.

Twifels bin der ek oer Skiermûntseach. Nee, net oer dat gefal fan wethâlder Johan Hagen. De dyk wêr’t de bus lâns moat kin oer syn terrein foar boerebedriuw en groepsakkomodaasje útwreide wurde. Of se moat in nije wei oanlizze, dy’t in hiel soad oaren net ha wolle. Hy seit dat er net mear mei praat, mar dat ha’k fan gjin inkele eilander ûndernimmer ea leaut.

Nee, it giet oer de grins fan Skier. De eastkant fan it eilân skood hieltiid fierderop yn de rjochting fan de Grinzer gemeente Het Hogeland. It bin mar sintimeters, mar at je in pear jier wachtsje is it in meter. Der moat elke pear jier grinskorreksjes komme. We ha nammentlik yn Nederlân formalisme as útgongspunt en dat betsjut at der ien dea gean soe op dy meter, dan moat dy Grinzers der mei rêdde. Soksawat. Unsin, mar yn ús amtelike sfear bard soks. At je no earne opskriuwe soenen dat Skier in eigenstandige gemeente yn Fryslân is, dan is it dochs klear soenen wy gewoane minsken sizze. Mar nee, formalistyske grinskorreksjes.

Dêr kin je, tiid- en jildferspillend, hearlik oer âldehoere, want politisi op Skier ha dochs neat oars te dwaan. Boargemaster Van Gent sei, let op, “dat ik gelukkig nu weer baas ben over het hele eiland”. En Bart Pastoor, Grinzer fan komôf, sei dat je dochs fersichtich wêze moatte, want der bin oarlogen foar minder ûntstien. No, oarloch mei de Grinzers, it kin my net gau genôch barre. Hup Sietske, mei dy dûbeldloops ek mar nei it strân fan Skier om dy Grinzer wolven ôf te sjitten.

Dy beide berjochten stienen om in serieus berjocht hinne: dat hjir ek yn Fryslân minsken protesteare tsjin de coronamaatregels fan de oerheid. It regear hat, alsmar twifeljend, noait goed wittend hoe as wat, ôfhinklik fan de wittenskip, dochs ien goed belied útsette moatten. Fansels doch je mei sa’n belied guon minsken sear. Mar at we de sykte gewurde litten  hienen, hiene der noch folle mear minsken it hiel sear hân.

Efterôf kin je in soad sizze oer dat hie sa moatten en dat en dat hie net hoecht. En je meie bêst bliid wêze, dat je wer op in terraske sitte kinne, neat mis mei. Mar dy  protestearders sizze “verzet is een plicht”. Ja, doe’t de Dútsers kamen. Of de Grinzers aanst komme. Of tsjin de krúsraketten. Of no yn Amerika tsjin wite plysjes en hun baas Trump.

Of hie dat lêste toch mar efkes net mear moatten. No mei dy corona. Ferdomme, no begjin ik dochs wer te twifeljen.

 


Een reactie plaatsen

27 05 2020

Betelle frijheid

Wy Friezen bin in frij folk. Untstien fanút boeren en skippers. De rest fan it folk hat dat meikrigen. Frij wêze, ûnôfhinklik. Dêrom is it logysk dat de wethâlders fan Dantumadiel sels wer wat amtners ha wolle. Se diele dy amtners no mei de gemeente Noardeast-Fryslân. Dan ha je dus net altyd alles oer harren te sizzen. En boargemaster Klaas Agricola wol in eigen alcoholamtner, want se sûpe dêr nochal wat, en ien dy’t de riedsleden wat fetsoen by bringt.

Dantumadiel smiet de amtners in pear jier lyn yn de noardeastelike fúzjebak, de bestjoerders gienen har eigen frije wei. Bestjoere wol  net at je amtner seit dat je efkes wachtsje moatte, want hy is dwaande mei de romtelike oardening fan Holwerd oan See, dat kin noch wol in pear jier duorje.

Eigen amtners. Dat kostet per jier dik trije miljoen. Wêr’t soks fan betelle wurde moat is net dúdik. Der is mar ien ding echt dúdlik: dat elkenien bûten Dantumadiel yndertiid sein hat dat it net wurkje soe. En dat is ek sa. It blykt mar wer dat we hjir net mei soksoarte frijheden omgean kinne. De provinsje hie yndertiid sizze moatten dat dit in ûnlogyske, net wurkbere en dus net tastiene kar wie.

Frjemd foar it oare dat de FNP-er yn de ried, Ferry van der Ploeg, nét wol dat Dantumadiel sels wer amtners krijt. Wylst de FNP dochs altyd tsjin fúzjes west hat, dus soks hie him as it Frysk folksliet yn de earen klinke moatten. Dat is net sa. Gjin idé wêrom at dy man dwers tsjin syn eigen partij stiet. Of miskien inkeld omt de lju dy’t foar de fuzje wienen no ynienen dêr wer dwers op stean. Dwers tsjin dwers, de ried fan Dantumadiel eigen.

We ha it no dochs oer de FNP. Dy hie net yn de provinsje of yn de ried fan Dantumadiel sitte moatten, mar yn de Twadde Keamer. Dêr wurdt nammetlik hieltyd wer oan Fryslân omklaut. Sa wol minister Slob no de subsydzje oan Tresoar stopje. Ik soe sizze logysk, Tresoar is by útstek in provinsiaal orgaan, dêr moat de provinsje, wy dus, sels mei rêdde.

At je oan Tresoar freegje wat se dogge sizze se: wy bin it bewarplak fan de Fryske skiednis. Dêrmei dogge se harsels tekoart, of se moatte sizze dat de skiednis ek juster healwe tolven wie. Je kin der alles fine.

Bygelyks dat Dantumadiel, mar ek hiel Fryslân, net mei frijheid omgean kinne. At we it oars ha wolle as it gewoanwei giet, dan rjochtsje we sels in kommisje, feriening, partij, stifting of wat dan ek op. Benammen yn de taal ha we der safolle fan dat we it sels noait mear iens wurde en dan bin je foar it ryk maklik út te skeakeljen.

Tresoar hat de tsjinstridige hâlding. Dy ha fan it begjin oan alle ferskillende dingen by elkoar socht en dêr in sintraal gehiel fan makke. Inkeld de Akadeemje woe noait meidwean en dy kin dan ek hast begroeven wurde.

Yn de eagen fan Slob is Tresoar lykwols neat oars as in hoeder fan de skiednis. Dan komme dy frije Friezen en sizze dat Tresoar ek soarget foar taal en kultuer. Ja, je kin alles wol mei dy Fryske taal begrieme. En alles útsein sport is kultuer, dus dat kin ek wol. Fine se dan dat Slob no neitinke moat oer “de Skiednis fan Fryslân”, in boek út 1953 fan Douwe Kalma. Hy hat it yn it Frysk skreaun, moat Slob dêrom no Tresoar bestean litte. En hoe moat dat mei de notulen fan de Alvestêddetochten, dy lizze ek yn Tresoar, mar dy bin allegear yn it hollânsk.

Frijheid, ûnôfhinklik wêze is it goede wurk fan Tresoar net op te hingjen oan petearen tusken Sietske Poepjes en Arie Slob. Dêr komt inkeld mar in ferkearde heale tuskenoplossing fan. Frijheid betsjut dat je mei it boarst foarút sizze kinne: wy bewarje ús eigen skiednis, en om my ús taal en kultuer. Mar we dogge dat op ús eigen wize. De wize fan Tresoar. En dat betelje we sels wol.