Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

02 12 2020

Amtnerij

Yn 2009 ferstoar myn broer. Willem wie in tige yntelliginte mar hiel  ienseme jonge. Ofstudeard yn ekonometry. Doe’t er klear wie, wurke hy lykwols yn de túnbou, oars fertsjinne hy tefolle. Hy wie úteinlik statisticus by it Grinser universiteitssikenhûs.

Doe’t hy ferstoar ha ik syn hûs oprêdden. Oeral leine blaue envelopkes. Jim witte it wol, fan dy foar elk folslein riedseleftige belêstingbryfkes. Dizzen wiene tige yngewikkeld, it gie oer meardere jierren. Willem krige soarch- en hiertaslach. Dat wie dan wer tefolle en dan moast hy letter werom betelje. It ienigste wat ik begripe koe wie dat der noch it ien en oar betelle wurde moast.  

Dus ik belle de belêsting, ik wist syn digiD fansels net. Belêsting belje is in aventûr op himsels. Ik doch it no noait mear, mar doe moast it efkes. Nee, net efkes. ‘Er zijn nog 36 wachtenden voor u’. Ek waarden je sa no en dan wer fuortklikt, dan moasten je op’e nij begjinne. Nei in dei as trije krige ik immen oan de lijn. Dy wie lykwols folslein net ynteresseard yn myn ferhaal. Boppedat wie hy inkeld foar de hiertaslag. Foar soarchtaslach moast ik in oar nûmer belje. Ensafuorthinne.

Ik ha trije jier dwaande west. Hieltyd wer sein dat der jild genôch wie. Dat alles betelle wurde soe. Ik woe inkeld in goed oersicht ha oer wat wêr en wêrom betelle wurde moast. Gjin antwurden, ek net op bryfkes. Sa linkendewei bin ik razend wurden. Myn stim trille at ik foar de safolste kear de telefoan grypte.

Doe krige ik in frou oan de lijn dy’t ynienen sei: ‘rustig meneer, ik luister naar u’. Dat die se. En sei: ‘wat ik nu ga doen mag niet, maar ik doe het wel. Ik zoek het uit, u krijgt van mij een compleet overzicht’. It bryfke dat de deurwaarder myn hûs ferkeapje soe, mocht ik fan har fuortsmite.

Fjouwer wike letter wie alles betelle. Ik ha har in tankbryfke stjoerd. It andert wie dat soks net hoecht, want dat de belêsting op har wize  wurkje moatte soe. Se sei net, mar dat hie’k sels wol murken, dat je dêr meast in hork oan de lijn krije, dy’t absoluut neat dwaan wol foar in klant. Hy tinkt dat dy net betelje wol.  

Jim begripe dat ik amper heard ha nei al dy freeslike ferhalen oer de taslaggeaffaire dy’t we, tanksij politisi Leijten en Omtzigt, jierren heard ha. Ik koe it ferhaal al. Sa wurket de belêstingtsjinst. Dêrom is it sa ûnbegryplik dat de Keamerûndersykskommisje nei al dy ferhoaren ferline wike noch net wit wêrom.

Hans Wiegel waard yn 1977 minister fan ynlânske saken. Yn de biografy fan Pieter Sypersma lês ik dat Wiegel doe sels syn amtlike top beneamde. Sokken as Elco Brinkman en Docters van Leeuwen. Doe goed funksionearende mannen, dy’t goed kontakt mei Wiegel hienen. Fia harren stjoerde Wiegel syn amtners.  

It wie de nije tiid. Sis mar it gefolch fan de 60-er jierren, doe’t it folk  net mear te sprekken wie oer dat de ministers net mear as wurdfierders fan de amtnarij wiene. Likegoed bin we no yn dy âlde tiid wer werom. Hoefolle ministers ha de lêste jierren net ferûntskuldigingen oanbean foar wat de amtners faak ek noch hiel bewust flikt en lekt ha.

Rekkenje jim net ryk. Provinsjes, gemeentes, wetterskippen en allerhande dêroan keppele organisaasjes bin allegear itselde: de macht by de útfierders; bestjoerders, wêrfan wy tinke dat dy yn ús namme de macht ha, bin inkeld mar foarbygongers.   

Foardat guon lju my no daliks wer op de dwinger smite: ik ha folslein neat tsjin amtners. Ik kin der in hiel soad en ik kin der ek bêst in slokje mei drinke. As persoan. Lykas dy frou dy’t ik trof yn it ferhaal fan myn broer. Se wurkje lykwols yn in systeem wat net doocht en wat se sels ûnbewust yn stân hâlde

De lju seure allegearre dat de pensionearde Wiegel ferline wike in freonlik bryfke oan syn itensmaat Baudet skreau. No, ik set Wiegel syn boek efkes útdaagjend op de kast om oan te jaan dat hy in man wie, dy’t wist dat de amtners der foar de minsken wêze moattte. En net oars om.  


Een reactie plaatsen

25 11 2020

Untefreden

Ik hie in ein rûn en moast bykomme op it bankje by it fersoargingshûs. Ynienen siet der ek noch in man. âlder as my. Yn Fryslân groetsje wy elkoar noch. Dus ik sei: “Goeie, noch wat sûn?”. Hy sykhelle swier. Ik skrok, mar it hie inkeld as doel om efkes hielendal leech te rinnen.

“Ik ha swierhinne myn nocht fan dy corona. It hellet al myn maten op. Buorfrou is ek al dach. Ja ik wit it, folhâlde. Watte, we hearre al trije fearnsjier dat we noch efkes folhâlde moatte”. 

“Wy hjirre meie aanst as earsten in prikje ha. Mar se bin noch net iens wis oft de 60-plussers der wol tsjin kinne. Snapst it. De âlde rommel earst oan de kant. It oare folk fecht har op’e telefyzje dea wa’t dan in prikje krijt. Dat kin toch allegear wol yn ien dei. We kin ommers wol op ien dei allegear te stimmen. No, sa’n prikje giet folle hurder as útsykje wa fan dy kloaten ast oankrúse moast. Se sil wol wer te min fan dy rommel kocht ha. Dy fabryk jout it resepte net iens út hannen, in oar soe der ek ris oan fertsjinje kinne”.

“Dan bin der ek noch dwerselingen yn dit lân dy’t net iens in prikje ha wolle. Mar dat bin deselden dy’t net dwaan wolle wat Rutte seit en hieltyd oan elkoar omklieme. Ik sis wa’t in prikje ha wol dy krijt ek in tatoeage op de pols. En wa’t gjin tatoeage hat, mei nergens mear yn, ek net nei it fuotbaljen of sa. Tús bliuwe en fiif jier yn karantêne op Griend”.    

“Der wiene trouwens ek in hiel soad dy seine: oars moat de jeugd earst mar in prikje ha, dan kin dy teminsten wer feestfiere. Dêr skine dy earme hokkelingen net mear sûnder te kinnen. Feestfiere, lit my net laitsje. Dat folk docht net oars. Sá sielich dat se aldjiersjûn gjin feestje ha. Se wolle it deksel al efkes optille en op âld en nij feesten tastean. Feesten….it is inkeld mar sûpe, sûpe en nochris sûpe. Doch dat thús. En dan dat fjoerwurk. Ik laitsje my stikken om sa’n ferbod. Dat wurdt inkeld mar oarloch tusken de plysje en al dy lju mei illegale rotsoai”.  

“En dy Fryske idoaten, dy FNP, ha it hieltyd oer dat karbidsjitten hjir in tradysje wêze soe. No, wy hiene yn de oarloch inkeld karbid as fytsljocht. En der wie dêrnei wolris in boer dy’t in molkbus ôfskeat. Mar tradysje……en dan ek noch mei it boarst foarút in brief skriuwe nei Hollanders dat dy net sjitte meie. De boargemasters, mei dy âld plysje fan Achtkarspelen foarop, fine it allegear o sa wichtich dat wy der de hiele dei lêst fan ha. Myn hûntsje wit net iens wer’t hy keare moat, dy leit no al ûnder de tafel”.   

“Krekt as dat der gjin alvestêdetocht komt. Ja, dan bin der tefolle minsken by elkoar. Mar tinke se no echt dat at der iis is, dat se minsken tsjinhâlde te riden. En at it kin bin der tûzenen dy’t him ride. Wurde dy dan fan it iis sketten troch de soldaten of sa”.

“Sju dêr rint immen mei in mûlkapke. Freeslik. Myn gehoarapperaat wurdt út it ear raamd troch dy dingen. Dokter seit dat se net iens wat jouwe, mar hy sit wol mei sa’n ding foar de bek. En dan moat ik ek. No goeiedach, ikke net. Ik kom net iens mear yn de winkel, dan mar gjin beerenburgje”.

“Jo sieten froeger ek by de telefyzje. No dy hoege hjir net te kommen om myn miening, dat gejeuzel is ommers al de hiele dei. Se wolle allegear wat oars en ek wat oars as Rutte. At elkenien no dien hie wat hy seit, hienen we no net safolle ellinde hân. Mar nee allegear soargje dat wy âldsjes sa gau mooglik besmet wurde. Dan bin wy teminsten fuort en dan kin sy dûnsje”.

”Ach, lit se har gong ek mar gean, ik hoech ek net mear yn dizze tiid te libjen. Goeie”.

Ik seach ferbjustere om my hinne. Tocht letter dat dy âld man der noait sitten hat. Dy mei ommers it fersoargingshûs net iens út. 


Een reactie plaatsen

18 11 2020

Gûle op it balkon

Freed 13 oktober 1984. It reint en waait. Moandei sil yn Warkum de tsiende strontrace los. En de Fiskerijdagen en de beurt nei Amsterdam. Ik ha organisator Reid skille. Wol in radioynterfjoe, hy hat it ommers allegear betocht. Hy akselt tsjin, soks wol hy noait. Ik krij him net fierder as dat hy efkes yn Séburch, de kroech op de Warkumer haven, komme sil.

Sân beerenburgjes letter jout hy ta. Ik kuierje mei him de haven op. We sitte op twa skippen. It wetter kloppet lûd tuskens de warings as eftergrûn foar Reid syn wurden en waarden. Dan komt de slotfraach: elke jier at de skûtsjes fuortsile stapst yn dyn lelijk eendje, en riidst de seedyk oer nei dyn hûs, de fjoertoer fan Warkum. Wêrom?  “Dan sta ik op mijn balkon en dan huil ik,….. dan huil ik”.

Noch nea sa’n moai ein oan in ynterfjoe hân. Gau nei de studio en monteare. By Blauhûs begjin ik lykwols al te twifeljen. By Tsjerkwerd op in parkearplak; kofferbak iepen, sjen. Ferdomme, noait in bantsje op it opnameapparaat dien. Tsien menuten stie ik ferweesd yn de rein. Doe bin’k mar nei hûs gien, soks kin je net oerdwaan. In unyk ynterfjoe nei de kloaten troch kloaterigens.

Reid is ferline wike ferstoarn. Wie al wat minnich de lêste jierren. Ik dwaal wat troch de telefyzjedokumentêres dy’t Johan van der Zee yndertiid mei him makke hat. Dan blykt wer dat Reid in echte âlderwetse natoerman wie. Us fertelle woe dat je ek wol op de âlde wize libje koene. Sa’t de echte fjildminsken yn Fryslân ek tinke, dogge en soms opskriuwe.

Sneintemoarn harke ik nei Vroege Vogels. Dan fernim ik dat  natoerorganisaasjes, werûnder it Fryske Gea, de lânbou én provinsjes  hjoed in reddingsplan foar de skries oanbiede sille oan minister Schouten fan lânbou. Skriezen gean nammentlik ek dea. Moai plan, mei wol allegear de bekinde maatregels werom Fryske fjildminsken al jierren freegje. No is it lannelik opsetten, dan kin it jild moai út Den Haach komme. Oeral gebieten fan 1000 bunder ynrjochtsje mei betingsten dy’t goed bine foar de skries. Goed. Op papier. Mar fan in plan is noch noait in skries better wurden. At it útfierd wurde moat sil der earst jierliks 40 miljoen op it kleed komme moatte.  

Dat is der fuort noch net. Want, it plan is ek fan de provinsje. It seit  dat it wetterpeil foar de skries 10 oant 20 sentimeter ûnder it meanfjild moat. Dyselde provinsje seit yn it feangreiderapport dat it net mear as 40 sentimeter hoecht te wêzen. Sit de skries net op de feangreide. Wat wolle jim no?   

En sjit op. Fryslân is ferneamd om de skries, dat moat sa bliuwe. Al wiene natoerorganisaasjes altyd, lit ik it fersichtich sizze, wat skrúten om elkenien dy skries sjen te litten yn har gebieten. Dat is no ek oars: In nammewedstriid. At je it goed ha bringt Arriva jo fergees yn in Fryske Gea-gebiet. Dan mei je rûnstrúne yn bygelyks de Warkumerwaard, wêr’t  je oars net komme meie. Watte, neffens Trouw wurd je no oproppen om elitaire safaritrips te meitsjen yn Nederlânse natoergebieten

Huuh. Sokke termen brûkt Merk Fryslân ek yn it promoaten fan Fryslân. In pear wike lyn ha ik dêroer op dit plak al it ien en oar yn de jittik soppe. De FNP wurdt no ek wekker. Fansels, at se Noardeast-Fryslân it ein fan de wrâld neame en de lju dy’t dêr wenje as stife harken sketse. No ja, soms at je hearre hoe’t se dêr omgrieme mei de ferkeap fan it Kollumer gemeentehûs, dan fyts je wol in eintsje om.   

No bin ik fan Reid fia de skries yn de gemeentepolityk fan Noardeast-Fryslân kaam. Lit se dêr no mar op eigen wize reklame meitsje foar de toeristen. En lit de provinsje, natoerorganisaasjes en lânbou tegearre ien goed natoer-lânbouplan meitsje en útfiere. Alles by elkoar. Ien plan. Moarn. Dan kin we yn dy Warkumerwaard bygelyks wer prachtich nei de skries sjen wylst de blommen troch de rûge dong hinne komme. Sadat we fanôf Reid syn balkon sjen kinne dat it yn de waard wer allegear goed is. Dan kin wý der ek ris lokkich skrieme. As neitins.


Een reactie plaatsen

11 11 2020

Kompromissen

Ferline wike ha’k sachtjes efkes skriemd. Net ien murk it hear. Miskien mar goed ek, it wie tige persoanlik fertriet. Want fierder is der helendal net ien fallen oer de opmerking fan PvdA-deputearre Douwe Hoogland, dy’t hy tusken twa komma’s die. Dat it rapport “Foarút mei de Fryske feangreide” lang safier net gie as at hy eins wol wollen hie. En at nedich wêze soe om ta risseltaat te kommen.

Douwe wie mediator tusken boeren en wetterskip oan de iene kant en natoerlju en wittenskippers oan de oare kant. Douwe poldere dus om it libben. Risseltaat: de provinsje giet dus no akkoard mei in rapport om in soad jild út te jaan sûnder dat it wat jaan sil. Mei ik dus efkes skrieme. Dan wurdt de feangreide miskien noch in bytsje wiet.

Ja, ik wit ek dat minsken yn de polityk, dus Douwe ek, noch sa folle wolle kinne, se moat altyd kompromissen slúten. Utsein it CDA hjir, dat bepaalt hoe’t dy kompromissen der út sjogge. En it CDA hat inkeld mar desastreuse bedoelings mei de Fryske grûn. Dêr ha se foar it oare folslein it rjocht ta.

En it is miskien net iens bewust; CDA-deputearre Sander de Rouwe hat it ek fierstentedrok mei oare saken. En it is fansels geweldich dat hy it klearkrigen hat dat banken, accountants en provinsje op syk sille nei Fryske bedriuwen dy’t troch de corona yn de swierrichheden kaam binne. Dy fertelle soks net, want dy hanteare it âlde Fryske sprekwurd: “wy wolle ús eigen broek ophâlde”. No wurdt it jild har dus troch de strôt drukt. Elkenien moat meidwaan oan in kompromis fan it CDA.

Dat kin ek malik, we ha ommers in hiel oare mienskip krigen. Sûnder kompromissen. We wolle wat we wolle en oars neat. En doe blykte ynienen dat de ik-wol-dat-wat-ik-wollers hjir en dêr oan de macht kamen en ek noch bleauen. En dan moat je té wyld werom polderje, en dan gean je ek wolris oer it dykje hinne. Trumpse stoarmen. Minsken dy’t út ûnmacht op in foto sjitte. Slob dy’t mei dûmny de homo’s fan skoalle reagje wol.

In mienskip dy’t net mear mienskip is. Eigen miening en oars neat. Desneeds mei de fûst omheech. Sels yn de Fryske polityk waard it al sa. Sjoch mar nei Eaststellingwerf, wêr’t elk riedslid syn eigen partij is. Demokrasy bestiet dêr net mear. WijLokaal is eins Iklokaal. Se stelle allegear kloaterige fraagjes en witte net wêr’t de gemeente eins foar tsjinnet. Dan sjoch je dat wat ik froeger tocht, (dat je bygelyks yn gemeenten aanst net partijen kiezen mar minsken), dat soks nea wurkje sil.  

Dy ferrekte partijen wolle net inkeld gelyk ha, se wolle ek altyd wer wat oars. Want se skriuwe op wat de measte stimmen opsmyt. Nim no de VVD. Dy soe nei links gien weze. No, lês it ferhaal noch marris goed nei. De VVD ropt no wat Wiegel yn 1972 al die. Dat syn VVD in folkspartij wêze soe. De VVD krige der 100.000 leden mei. Se ha no noch minder as 25.000.  

Want it wierre Wiegel wat tsjin. Om mei te regearen moast hy wer  kompromissen slúte mei Van Agt. Dêrnei gie de VVD hieltyd wat hin wer. Se ha nammentlik gjin leden mear nedich, inkeld kiezers. Dy moat je te freon hâlde. De VVD hat dus lykas altyd genôch romte hâlden, sadat se likegoed mei it CDA wat dwaan kinne. En witte dat de PVV, ôfsjoen fan dat hinderlike anti-islam gedoch, eins ek wat linkseftich is. Alles is mooglik. At je mar kompromissen slúte wolle en programmatysk ek kinne. Lokkich, it ferlies fan Trump makket ek dúdlik dat de wrâld syn bekomst hat fan de ongenuansearde razers.

Dus Douwe, ik hâld op fan skriemen asto in eigen en goed ferhaal  makkest at it feangreiderapport syn polityke waging krijt. It kin wer. At we wer polderje moat je heech ynsette. No wurdt it de helt fan wasto net iens goed fynst. It rapport seit fyftich sentimeter heger wetterpeil. Dan wurdt it mar 25. Ik soe ynsette op oardel meter omheech. Dan polderje en dan wurdt it fyfensântich. Dan kin it wat wurde. Dan sis ik ta dat ik der gjin triennen mear by grieme sil.  


Een reactie plaatsen

04 11 2020

Stimbus yn de feangreide

De stimmerij yn Amerika is blykber wichtiger as ús corona, at je hearre hoefolle tiid de media der oan fergrieme. It sil útwize dat in wike lang stimme, eventueel sels oer de post, net wurket. Ik foarsiz jim dat de gaos dêr sa grut wurde sil, dat der oer trije moanne wer nije ferkiezings komme.

Dat sil ek it gefolch wêze fan de plannen fan minister Kajsa Ollongren fan ynlânske saken. Se wol dat wy yn maert trije dagen yn de oardel meter rige stean meie of ús stim ek oer de post stjoere. Bestiet de post hjir eins noch wol?

Bongelders as Baudet sille no besykje fan alle demente bejaarden yn fersoargingshûzen in hânteken te krijen en dy dan per post op te stjoeren. En bongelders as Wilders sille yn 17 rjochtsaken soargje dat we oer sis mar trije jier de útslach witte. We kin net iens oer de kompjoeter stimme, omt dat net fertroud is. Hoe soenen we ús dan no redde kinne mei trije dagen en snústerige bryfkes. Achte Keamerleden, gean asjeblieft net mei Ollongren yn see, oars fersûpe jim.  

Dy Keamerleden hearre my lykwols net, want dy bin dwaande om harren ferkiezingsfolders nei de boargers te bringen. Nee, net oer de post, mar oer de media. Trump en Rutte oan de kant, hjir komme we.  

It earste wat Lodewijk Asscher snein yn Buro de Vries sei, wie dat ek syn PvdA ûntdutsen hat dat der njonken Amsterdammers ek noch Friezen nei de stimbus gean. Hy sei it wat oars, mar dat dogge politisi altyd. Hoewol dit eksakt it selde boadskip wie wêrmei it CDA al in pear dagen earder op paad wie. Regionalisearing neame se soks.

De goede fertaling fan dat wurd is trouwens net elke partij jûn. It CDA wol dat de Fryske taal yn de grûnwet komt. Krekt sa ûngelokkich as de FNP dy’t as reaksje it Frysk yn it Statuut foar it Keninkryk ha wolle. Dêr hienen we noch noait fan heard dat it bestie. At we it Frysk net mei syn allen brûke op in gewoane wize, ha ditsoarte offisiële strapatsen gjin inkelde sin. Hokker mins begjint mear en better Frysk te sprekken, inkeld omt it yn de grûnwet stiet? .  

Asscher prate snein frij maklik oer syn kredo wurk, wurk, wurk.  Wat aarzeljender kaam der út dat se allegear dingen yn harren programma ha dy’t de measte minsken yn Fryslân ek wolle. At se dat ek dien ha foar oare gewesten dan is it in net útfierber programma. Nim no it Waad. Se sizze al jierren en jierren dat der net nei sâlt en gas board wurde moat, mar dat giet gewoan troch.

Dat wylst Asscher yntusken dochs Den Uyl anno 1972 oan it ymitearjen is: “Alles moet anders”. En, ferdomd, omt hy hjir dochs wie, hie hy in lyts ekstra Frysk spjirrinkje. De Fryske feangreide. Dêr smite de sosialisten ynienen in swierder ferhaal op tafel as we hjir yn Fryslân ea tinke koenen.

Asscher is it mei boerefijân Tjeerd de Groot fan D66 iens dat de boeren har wize fan lânboufieren oanpasse moat om de feangreide. Dêr giet hy  oerhinne: de feangreide moat Nasjonaal Park wurd. Lykskeakele mei it Drents-Friesche Wold, de Lauwersmar, de Alde Feanen en Skiermûntseach. Poeh. We ha fertuteaze feangreide yn de trijehoek Dokkum-Wolvega-Warkum. Wurdt dat in Nasjonaal Park. Tsjong.   

Ja, ik skrik. Jim ek. Want ynkoarten sil de provinsje sizze hoe’t sý fan doel binne de feangreideproblematyk oan te pakken. Ferantwurdlik deputearre Douwe Hoogland mompele snein al dat se fuortendaliks noch net oan in nasjonaal park ta binne. Hy hat it al dreech genôch  om it tal millimeters wetter te bepalen werby de grûn ferbettert en de 800 boeren oan de slach bliuwe wolle. En no waard hy troch partijgenoat Asscher mei de kloaten foar it blok setten. Op it blok sels.    

Want at je no ynienen Nasjonaal Park roppe, dan wurde de boeren folsein deilis. Se ha no hekkele; it mais wie op tiid binnen; no kin se wer mei de trekker de dyk op. Polderjen wurdt it nammentlik noait wer, want de natuerminsken sille no ivich Asscher syn term Nasjonaal Park brûken bliuwe. Dit wurdt de Fryske Trump en Biden. Watte, dit wurdt in echte oarloch.


Een reactie plaatsen

28 10 2020

VAR

Riemer van der Velde wurdt hjoed 80 jier. Riemer wit noait wat er op syn jierdei ha wol, hy hat alles al. Safolle flessen whiskey krigen, dat se syn hûs as kroech kwalifiseare wolle. Dan soe hy no ticht moatte, dat kin net. Dus ik frege ferline wike netsjes: ‘wat moast op dyn jierdei ha’.

Foar it earst yn 80 jier krige ik andert: ‘kinst net regelje dat de VAR ferdwynt?’. Efkes foar de net-fuotballeafhawwers, Riemer hat it dan net oer in rivierke yn Frankryk, de Verenigde Arabische Republiek of in jonge bolle. Hy hat it ek net oer de konservative, net roomske Vrije Antirevolutionaire partij; dy wie yn 1903 al dach.

Nee, Riemer hat it oer de Video Assistent Referee, dé VAR. Jim witte, dan sit der in skiedsrjochter fier bûten it stadion, dy’t 89 kear in telefyzjebyldsje fan in fuotbalwedstriid besjocht fanút 14 ferskillende kamerapunten. En dy’t dan, hoe dan ek, in oare beslissing nimt as de skiedsrjochter op it fjild yn earste ynstânsje dien hat.  

It is sa’n bytsje: moai waar, jo spitte lekker de tún om. En dan stiet der ynienen sa’n amtnerke en dy seit nei elke skeppestek: efkes sjen at dy net in millimeter te fier wie. Dy krijt in skeppe foar de harsus.   

Sa net yn it fuotbal. We ha begrepen dat der no noch wer earne in Champions League-pennel oernaam wurde moat, want dy keeper stie net mei beide fuotten op de line. Ja, de pennel siet wol, mar soe dy bal ek sitten ha, at dy keeper wól op de line stean bleaun wie.

By in goal kin fuotballers en publyk net joechhei roppe of skrieme, want earne sit ien te kedizen oer at der no wol of net in man twa passes earder al of net bûtenspul stie. Dy VARkerkes bin de ienigen yn de wrâld dy’t sjen kinne at it in millimeterke te fier wie. De rigel is toch dat je op ien line stean meie. By sa’n wedstriid tusken Everton en Liverpool jilde dy rigel ynienen wer net.

In fuotballer leit op de grûn en ropt. ‘Hy skopt my, reade kaart scheids. Nee? No, freegje it mar oan de VAR’. Watte, by elke aksje ha spilers allegear de hannen omheech. En mar roppe VAR! De skiedsrjochter op it fjild wurdt hieltyd ûnwisser. De VAR moast sneon by Hearrenfean-Emmen fan de skiedsrjochter sjen at de skiedsjochter terjochte wol geel en read joech. In troch Mulder oppakte weromspylbal fan Woudenberg mocht de VAR net oer gear, dus dy koe gnize en de bal úttraapje. Sa  wurdt alles ûnearlik.  

De iene kear bin je VAR, de oare kear skiedsrjochter. No, dy iene liet jo tweintich menuten wachtsje op de beslissing, dan sil we no ris sjen hoe lang at ik him wachtsje litte kin. Soenen de skiedsrjochters op it fjild harren bêst noch wol dwaan? In oar sjocht der toch nei? En wa fan harren is baas? Leo Horn draeit him yn syn grêf om.

De tiid dy’t de VAR nimt. Safolle tiid krijt in fjildskiedsrjochter nea. En sa’n man mei koptillefoantsje hat dus ek folle mear tiid om Ajax en Feyenoord aardiger te finen as Hearrenfean en ADO. Hands Floranus. Skyt omheech.  

Wy sitte optheden net op de tribune, mar tús. VAR is wachtsje, wachtsje, wachtsje. Ja, je gean de earste kear te pisjen, de twadde kear set je theewetter op. Dêrnei ferfeel je jesels, zappe. Ik tink dat VAR-oerwagingstiid aanst ynfuld wurdt troch reklame.  

Wat kin in VAR-beslissing net betsjutte yn de ponge van de klub. Al of net in goal, al of net in spiler minder. Al of net in pennel. Al of net in sentimeter ferskil. Al of net in VAR-man, dy’t wol of net fannemoarn troch syn frou slein is. Miljoenen.

De hiele VAR kostet trouwens in fermogen. Ofsjoen noch fan de technyk, dy is ek net om’e nocht. En je ha dus in dûbeld stel skiedsrjochters nedich. Dy bin no yn fêste tsjinst by it bûn. Dat allegear, wylst der fuotbalklubs binne dy’t de hier fan harren fjild net betelje kinne.

Mar Riemer is jierdei en mei it sizze. No, hý wol dat frijkommen VARjild wol besteegje om keunstoffjilden wer fan echt gêrs te meitsjen.


Een reactie plaatsen

21-10-2020

Noardelike kjeld

Der bin gjin politisi mear, dy’t lûdop doare te sizzen dat Fryslân mei Grins en Drinte mar ien provinsje foarmje moat. Wylst dat, inkeld al op grûn fan it beheinde tal minsken wat dêr wennet wol goed wêze soe. Benammen om yn Nederlân mear lykwicht te krijen, sadat regiobelied ek echt stâl krije kin. Yn Den Haach waard it noch it faakst monkele, mar elkenien dy’t dat rôp, krige gjin stimmen mear. Sawol yn Grins net, as yn Fryslân. Yn Drinte stimme se noch sa’t harren heiten ek altyd dien ha.  

Dus sit se noch altyd ûnder bewâld fan Grins. Se dogge bygelyks finansieel mei yn it fleanfjild fan Eelde. Grins wol graach dat Fryslân ek meidocht. Hjir bin wol in pear minsken dy’t dat ek fine, mar at it fanwege de corona net mear doocht om fan Eelde nei Bremen te fleanen, is dat wol oer. It singeliere is dat FB Oranjewâld wol finansier is fan Eelde. Dêr ha se blykber mear betrouen yn as yn de noardelike deiblêdden. 

Se sieten koartlyn yn Grins om de tafel en fregen har ôf: hoe kin we Fryslân dêr no sa by belûke, dat se tinke dat Eelde ek har fleanfjild is. Wat betochten se: Fryslan kin ús smoargens wol oprêdde. Se sitte ynkoarten finansieel ek yn Omrin. Mei grou jild. Al dy Grinzer smoargens komt hjir hinne.

Dat kin moarns moai mei de trein nei de Wierde yn Hearrenfean. At de Lelylijn der al komt. Yn de rânnestêd wurdt inkeld praat oer in snelle ferbining tusken Lelystêd en Grins. Dat is inkeld mar klear te krijen at Emmeloard, Hearrenfean en Drachten ek lûdop sizze dat it o sa nedich is. Regiobelied. Dêrom hat ús deputearre Avina Fokkens dat no ek ûnder har bewâld. Se hat no al in pear kear sein dat de Grinzers it ek mear as in wichtich objekt sjen moatte en net hieltyd sizze dat it om harren ek wol oer Zwolle kin.

Grins wie hast om, doe wie der dy hele domme aksje fan de CDA-riedsleden yn in soad Fryske gemeenten. Dy sizze dat dy trein aanst yn Hearrenfean yn twaën moat en dat der dan noch twa coupé’s trochstreame moatte nei Ljouwert, fol mei Dokkumers en Frentsjeters. Unnoazel dat CDA-ers út Hearrenfean en Drachten ek noch meidienen oan dat domme ferhaal. Dêrmei ûndergrave se de Lelylijn sadanich, dat dy der noait komme sil. Want Grinzers wolle út noch yn net dat iets wichtichs nei Grins én Ljouwert giet. Dat mei foar har noait lyk lizze. Sy roppe altyd dat sy inkeld mar it noarden binne. In soarte fan oerdreune grutskens, wêr’t wy Friezen absoluut net oer kinne.     

Boppedat jonges. Ljouwert hat yn de 70-er jierren alles ferspile. It sette net sok doe’t der in dyk fan de kop Ofslútdyk nei Grins komme moast. Dus kaam de dyk oer Snits, Hearrenfean en Drachten. Doe’t it westen letter troch de polder nei it Noarden kaam, wie harren kostje hielendal makke. Ljouwert lei efter in stikje isolaasjebân. Oars hie alles trochstreame moatten en koene je fan Ljouwert nei Grins. Dat helje je noait werom. Der is safolle bestjûrskrêft oan kapot gie, dat wol je net leaue. Ljouwert moat no dat ferlies drage en dwaan wat je dwaan kinne, mar de Lelylijn is net fan Ljouwert.

Fanwege noch folle mear diskutabele saken tusken Ljouwert en Grins is de noardelike gearwurking noait wat wurden. Fanwege guon politisi en fanwege de sinten is der besocht yntensyf gear te wurkjen. Der bin allerhande gearwurkingsferbannen, mar je hearre der noait mear wat oer. It stelt dan ek hielendal neat foar. Dêrom is it ek wol te begripen dat der sels fanút Grins stapkes set wurde, want dat hat echt stipe nedich. Ekonomysk soe it moate, mar it wurdt dus noait wat. We kin beide net gearwurkje.

Inkeld, at it oer de Fryske taal giet, soe ik folle leaver mei Grins as mei Den Haach te krijen ha. Oare Hollanders sizze dat in twadde taal moai is, mar binne net ree om dêr ek wat oan te dwaan. Grinzers bin sa op ús taal tsjin  dat it foar ús folle dúdliker wurdt dat je hjir in better taalbelied nedich ha. Mar dêr moat we sels dan mei rêdde.  


Een reactie plaatsen

14 10 2020

Polderlân  

Wetterlân, lân fan de takomst. Eddy Wymenga hat it boekje skreaun yn haadstikjes fan sa’n fyftich wurden. Ysbrand Galama hat by elk haadstikje in tekeninkje makke. Mei ljippen, kij en boeren dy’t ferheard om har hinne sjogge. Want dat is de ynhâld: hoe ha we it yn fredesnamme yn de histoarje fan Fryslân foar elkoar krigen dat we optheden de saken mei grûn en wetter sa yn’e hobbel ha.

Op in hearlik te lêzen ienfâldige wize fertelle se ús it ferhaal fan de tige fruchtbere sompe Fryslân, dat in biljertlekken sûnder blommen, kij en fûgels waard, wêr we op sokken oer rinne kinne. 

Wat lekker dat in wittenskipper as Wymenga, want dat is hy, sa byldzjend skriuwt. Hy brûkt gjin swiere wurden of net te begripen ôfkoartings. Dêrmei slane de boerelieders en natoerminsken ús hieltyd om de earen.  Nynke Koopmans, troch de Ljouwerter sneon yn de krante setten as it moaiste frommis fan de boerinnekalender mei har kont op it mânske trekkertsjil, hie it yn har ferhaal oer ‘extern salderen’. By Wymenga soe dat gewoan ‘strontlucht ferkeapjen’ wêze, mar hy neamt soksoarte lapmiddels net iens.

Wymenga wiist ek nimmen as skuldige oan. Dat bin we mei syn allen. Sûnder erch. We woenen gewoan alles hieltyd beter dwaan, en dat wie jusjes tefolle. We moat it no ek mei syn allen mar gau wer besykje goed te meitsjen, want Wymenga is realist en dus tige somber.

Hy wol graach bygelyks de fersakke droege feangreide ûnder reinwetter sette en dêr ek dat wetter bewarje foar de droege riten. Nij wetterbelied. En nij agrarysk belied. En wer rûche dong. Werom nei eartiids. Wymenga jout derfan hiel wat gefolchen oan. Dy bin sa talleas dat se net te befetsjen binne. Dat giet fan dat wý de tegels út de tún helje moatte oant dat we miskien net mear de molkfabryk fan de hiele wrâld binne.

Dat kin seit Wymenga. Hy einigt mei in takomstbyld. “De ljippen gean oer de wjuk. It folk út de stêd makket bûtendoar de holle leech en de boer buorket mei perspektief. It wetterlân fan doedestiids is no wer ús greidelân fan de takomst”. It is dochs thúsbliuwe optheden, dus it wetterskipsbestjoer hat it oan tiid om it boekje te lêzen. En dan moat se eins net eigenwiis wêze en sizze dat it oars is, nee daliks oan de slach.

Minister fan lânbou Carla Schouten hat it boekje fan Wymenga ek net lêzen. Dat hie wol kinnen, want it is ek yn it Nederlânsk ferskynd. Schouten mocht ferline wike de rede fan Fryslân hâlde. Se wie’t wol mei Wymenga iens dat der wat feroarje moat yn ús tinken, mar kaam net fierder as in komplimintsje foar Skiermûntseach en Holwert oan see. Fierder gjin iepeningen. Want we witte echt al lang dat der ek in soad boeren binne dy’t wol stapkes fersette wolle.

Schouten hie it ferkiezingsprogramma fan de FNP wol lêzen. No stiet dêryn ‘we kin alles sels wol’, en sy fûn it al moai dat yn de hiele stikstoarloch de regios harren eigen ynfulling bepale kinne. Yndachtich dat in jier lyn de aksjeboeren hjir net in slach foar de harsus krigen, mar kofje, doe’t se it provinsjehûs ynnamen. Machtige skets trouwens sneon yn de Ljouwerter oer hoe’t dy demonstraasje fan menuut ta menuut ferrûn.

Soks, it praten fan aksjeboeren en politisi hjit polderje. Schouten is dêr foar, ek al sjocht se dat it polderjen oer de corona inkeld mar betsjut dat mear mûlkapkes soargje foar mear pasjinten. Polderje, mar dan letterlik is ek de oplossing fan Eddy Wymenga. Polders moatte yn de feangreide soargje foar eigen wetterbelied. Oare polders moat goede lanbougrûn beheare, mar dan mei blommen. Fryslân krijt dan folle mear polderdykjes yn it lân. In soarte langtriedige terpkes. Dat is wer in lêbbige opmerking. Ophâlde dêrmei, we moat mei syn allen lyk tinke.  

Bliuwt noch ien ding oer. Schouten moat it boekje fan Wymenga lêze. Dan moat se tsjin Eddy sizze: ‘asto no soargest dat dit boadskip yn boeren, boargers en wetterskipsbestjoerders fan Fryslân delkomt, dan sil ik mei Klaas Fokkinga sjen hoe’t we dat betelje kinne’. Want we kin it wol wolle en tinke dat it sa moat, mar it is wol trije kear sa djoer as in Lelylijn.   


Een reactie plaatsen

07 10 2020

Wane

Ik ha hiel faak omtoarke yn de Alde Feanen. Neffens de webside fan Merk Fryslân hie ik my dan wane moatten yn de Amazone, de rivier dy’t fan Peru nei Brazilië rint.  Ik ha dat nea dien. Ik ha my altyd gewoan waand yn de Alde Feanen, tusken Warten en de Headammen. Yn de Amazone ha se gjin 18-mêd, gjin Skeanesleat en gjin Izakswiid. Yn de Alde Feanen ha we gjin krokedillen.

Merk Fryslân is de offisiële regiomarketingsorganisaasje fan Fryslân. Dat neame se offisieel, dan krij se teminsten bakken fol jild fan de provinsje.  Dy’t Fryslân hyt, en net sa at Merk Fryslân seit ‘Friesland’. Sterker, it spesiale gefoel foar in eigen folweardige taal wurdt net brûkt op dy marketingwebside. Lytse talen, dy’t wy sa nijsgirrich fine yn Ierlân, Wales, Katelonië en sa, jilde foar Friesland blykber net as toeristenlokkerke.  

Wy moat ús nammentlik foardwaan as wat oars. Oke, Ljouwert wol ús net yn in pream sette , sa at we yn Fryslân wend binne. Nee, dêr moat we yn in gondel. Mar om je dan daliks yn Venetië te wanen. De Ljouwerter iggen donderje echt net sa gau yn elkoar as dy fan it San Marcoplein dêrre.   

Starum is, tanksij dy rige lilleke kleurde hûzen oan de âlde haven, krekt Kopenhagen neffens Merk Fryslân. Ik seach it fanwege dy kleuren mear as Curacou, mar ek dan mist Starum fansels noch dy skitterende draeibrêge fan Willemstad.

De stifting Alde Fryske tsjerken slacht op de trommel om minsken te fertellen dat al har âlde tsjerken wer opknapt binne. Merk Fryslân stjoert de toeristen nei Ealahúzen, dêr stiet noch in tsjerke ûnder wetter by de Langehoek. Dan bin je neffens Merk Fryslân efkes yn Atlantis.   

At ik de Aldehou sjoch, moat ik my wane yn Pisa. Dêr stiet ek wat skeef. Of at ik de Bosbergtoer yn Appelskea opklim om oer Drinte te sjen, moat ik my wane yn de Burj Khalifa. Ik soe net iens wite wêr at dy stiet. At ik de bosken ûnder dy toer yn gean, dan bin ik ynienen yn Canada. Ja, dêr ha se ek beammen. En we ha hjír no al in wolf, mar noch gjin bearen.

Leaf Merk, at ik troch de dúnen fan Flylân strún bin ik net op safari; at ik troch Oranjewâld fyts lâns dy grutte lânhûzen bin ik net yn Kent.  En omt Jan Faber in plateautsje makke hat fan stiennen dy’t him yn de ruilferkaveling oer de teannen rôllen , hoech ik my net yn Stonehedge te fielen, mar bin gewoan yn Mûnein.

At ik it tempeltsje fan Ids Willemsma op de Waaddyk stean sjoch, fiel ik my net op de Chinese muorre. Foppe de Haan is dêr mei de Olympyske Spelen fan 2008 in eintsje oprûn en seit dat it in hiele sjouw wie. Dan wol ik my dêr net wane; it tempeltsje fan Ids kom ik samar yn. Dan sjoch ik de wide romte fan it waad, en dan waan ik my net yn it Australische bûtengebiet. At ik dêr in fûgel sjoch, tink ik net dat ik op de Galapagoseilannen bin. Ik bin gewoan op ús Waad. In op himsels steand ynternasjonaal unyk UNESCO gebiet.   

Merk Fryslân hat wol in bytsje gelyk. At ik lâns de alve stêddefonteinen toffelje, fiel ik my yn it bûtenlân. Dy fonteinen bin ûnfrysk. Dêrom bin se hjir delsetten yn it jier dat we kulturele  haadstêd fan Europa wienen en tochten dat we dat fertale moasten yn allerhande bûtenlânsk gedoch. Doe wienen we ússels al net mear.

We ha wol gauris yn it bûtenlân west. Moai. Dan riden we wer werom en seine: hjir is it ek moai. At we by Nijemarrum troch it bosk ynienen by de Iselmar útkomme, dan hoech ik Gurbe net sjonge te hearen oer de Cliffs of Mohair, want we bin yn in unyk stikje fan Gasterlân. Sa soe ik trochgean kinne.  

Us eigen gebiet. De hiele provinsje. De súdeasthoeke hat gelyk, alles is unyk. Fryslân is net te fergelykjen mei hokker stikje fan de rest fan de wrâld. Lokkich soarget de corona der foar dat we net op fakânsje nei it bûtenlân hoege. We kinne, sûnder op de webside fan Merk Fryslân te sjen, hjir gewoan bliuwe.


Een reactie plaatsen

30 09 2020

Stadich

Lit ik it fersichtich sizze: de snelheid fan hanneljen fan de oerheid is net sa grut. Dat brekt dy oerheid yn dizze coronatiid seker op. Besmettingen gean hurder as it tinken dêroer. De oerheid is lykwols noait snel yn it nimmen fan beslúten. Dat is ús skuld, omt wy soarge ha dat we altyd oeral oer meihaffelje kinne. No dat dogge we dan ek.

It is foar it oare in wrâldwiid probleem. Âlde minsken lykas my gripe dan daliks wer werom nei de 60-er jierren. Oarloch yn Vietnam. Alle dagen de meast freeslike bylden op de telefyzje. Foar it earst kearde de wrâld him tsjin de Amerikaanse polityk.

We mochten fan in boer in stikje greide tusken Beetstersweach en Nij Beets brûke. Dêr sloegen we alle sneontemoarns allegear gatten yn. De middeis yn optocht dêrhinne. Dan setten we yn elk gat in krús, dat stie elk foar tsien deaden. Der stienen hûnderten krúsen op it lêst.

Soks barde de hiele wrâld oer. Op in gegeven stuit gie Amerika fuort út Vietnam. Folle letter ha we pas begrepen dat it net oan ús krúskes lei, mar omt de Noardvietnamezen better wienen yn in jungle-oarloch.  

Yntusken hienen we omraak Amerikaanse kearnwapens yn it lân. Dy woenen we wol fuort ha. Watte, sântich persint fan it Nederlanske folk woe dat wol graach. Sa’n 40 jier lang aksje. Lubbers hie lykwols  de Amerikanen fan alles tasein. Hy woe net om lyk. Uteinlik ha we it wûn, mar likegoed lizze se noch yn Volkel. De SP is fannewike wer aksje begûn om se dêr toch ek mar wei te heljen.   

Doe makken we nije spandoeken. Tsjin kearnerzjy. Dat rêdden we rap op, fanwege Tsjernobyl. Doe wie de oerheid ek benaud. Dat is de VVD no net mear, dus dy begjinne no wer spandoeken fóar kearnenerzjy te skilderjen.  

Dat bin fan dy ivige disksjes. Dy bliuwe alsmar trochgean en dan wurdt de oerheid noch folle stadiger. Nim no yn Fryslân. De igge lâns it waad waard in dyk. De see dêrnjonken foel droech. Boeren seagen dêrnei en seine dat kin we wol brûke. At we dêr jirpels sette, hoecht mem der yn de keuken gjin sâlt mear oer te dwaan.

Begjin 70-er jierren wiene der lykwols in hiel soad lju dy’t mear fan frettende fûgels hâlden as fan Waadjirpels. Natuerfreaks. Lange, heel  lange diskusjes. De natuer wûn úteinlik. Dy natuerlju boartsje troch. Se wolle no ek de boere binnen de dyk ferdriuwe. Fersilting. Dan kin dy fûgels ek efter de dyk frette. Moai om te sjen dat de boeren har no fersette op deselde wize sa’t de natuerminsken dat yndertiid dwaan moasten.   

It alderstadigst dogge se fansels mei de fleanbasis Ljouwert. Sa stadich dat ik dêr net mear oer kin. Ferline wike op twitter in berjochtsje fan de basis dat de F16s fan Ljouwert no ferantwurdlik  binne foar de ferdediging fan de loft boppe de Benelux. Yn de takomst dogge de F35s dat. Dy bin trije kear sa lûd. Dy binne net te beteljen. At der ûnwaar is boppe de Benelux wurdt der net ferdigene. We bin dochs ferdoarje net yn oarloch of sa. Ferdediging fan de loft.  Skyt omheech.

De befolking fan Fryslân en seker de lju om de basis hinne wurde kear op kear al 75 jier lang ferneukt.

Altyd mar wer dat it lûd net te lûd is, mar dat kin je net heare omt dy fleantugen te lûd binne.

Altyd mar wer regearingspartijen dy’t sizze dat we safolle wurkgelegenheid fan dy fleanbasis ha. Mar at it wurk fanwege corona der net mear is, sizze se dat der mei gauens oar wurk is. Sykje dat dan ek foar de fleanbasis.

En altyd mar wer, stel dat de Russen in kear komme. Fantasten.

Ik ha der myn nocht fan. Ik soe wolle dat jim dizze twadde coronagolf brûke om, mei my, ris hiel goed nei te tinken wat foar wrede aksje je dwaan kinne soenen om dy ivige mieninkjes yn ien kear fuort te soademieterjen. Sjitte of konstant drônes is te maklik. We moatte net mear tsjin de basis wêze; we moatte in beweging foarmje om de basis definityf fuort te krijen. Skouderophellers dogge net mear mei. Dan bin je fout nei de oarloch.