Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

14 11 2018

Gûnzjend sân

At je Swarte Pyt weromstjoere wolle nei syn heitelân , prima. At je net wolle dat guon dat wolle, ek bêst. Kin my allegear hielendal neat skele. Dat fechte jim allegear mar út op vlogs, blogs, en by de rjochter. Mar hâldt op mei ien fan dy ploechjes ûnder de Fryske flagge te skouen. De hiele Fryske mienskip tinkt nammentlik  ferskillend. Ik soe hast begjinne oer it ferhaal dat der yn Fryslân en troch guon Friezen ek hiel wat ferkeard gien is mei de slavernij, lês it ûndersyk fan Margiet Fokken fan foarich jier der noch marris op nei, mar dan begjint elk der fuort wer yn om te haffeljen, en it giet my no inkeld om dy Fryske flagge.

Dy hysje we elk jier by Laaksum. No ja, dat docht in lyts ploechje mei in fleuchje nasjonalisme. Enwat Macron ek sei dit wykein, dat mei ek. Sterker, dy flagge moat eins altyd hingjen bliuwe. As paadwizer. Want at je dan in eintsje trochfytse kom je by Murns. En dan benimt it útsicht je suver de siken. Wat ha wy in moaie Iselmarkust.

Dat begjint by Makkum. Nee, de Ofslútdyk-kant is dêr aanst net folle mear mei dy hûnderten soesjende hege wynmunen. En de út de VVD kwakte Gert Jaap van Ulzen wol dêr leaver in kearnsintrale ha, en dat wylst hy himsels nuchtere Fries neamt. Dus gjin mienskipsflagge dêr.

Mar de súdkant fan Makkum oant Hylpen is al skitterjend. De fûgels hiene dat al earder útfûn as at wy dat hiene. At je noch nea in leppelbek sjoen ha, dan mar efkes simmermoarns om fiif oere nei de fûgelsjochhutte, krekt boppe Gaast. Dan Hylpen en Starum, âlde Súdersee-ikoanen mei de flecht fan rekreanten. Moaie mjuks. En at je dan trochride nei Murns is it byld fan de Iselmar oerrinnend yn it beboske Gaasterlân in juweeltsje. Net fierder sjen, want dêr skeine dy frekte wynmûnen fan Urk de mar, mar dat leit bûten Fryslân. Lit mar.

Lit mar? Ho efkes! Dêrom hingje we dy Fryske flagge net op. It is ús Súdersee, dêr ha we dy hollanders yndertiid wer ynjage. Dêr ha we ús yn wosken, op syld en ús fisk úthelle. Dêr bin we ek yn fersopen en  de see is op ús lân kaam. Ik helje hiel wat jiertallen troch elkoar, mar dat moat efkes. It is no ús Iselmar.

Op sa’n 5 kilometer ten súden fan Murns is de mar noch mar. Hoewol, safolle wetter stiet dêr ek wer net, grutte skipppen moatte noch al wat súdeliker om. Dêr is wol sân. Dat wolle se dêr weihelje. Net foar dy skippen, mar foar de bou. Sa’n 2 miljoen kub per jier. Tritich jier lang. Op plakken wol 60 meter djip wei. Dat wol it baggerbedriuw Royal Smals dwaan fanôf in grut wurkeilân fan sa’n 7 bunder. Dêr komt in sânferwurkingsfabryk op, want wy domme lju tinke dat sân inkeld sân is, mar dat is net sa.

Royal Smals seit dat it eilân by de Noardeastpolder komt, mar it leit echt yn Fryslân. Gemeente de Fryske Marren. Dy bin dêr baas wurden oer see en grûn doe’t se Gaasterlân anneksearden. Dus se moatte der no op de Jouwer, sa’n 45 kilometer fan it plak ôf, oer redendiele.

Eins moat dy riedsleden nei Murns. Mar se kin no noch net sjen hoe’t dat eilân aanst it byld fersteurd. Je hearre der ek noch neat, mar de Murnsers ferwachtsje 24 oeren deis, 30 jier lang lûd te hearren. Zoem zoem sizze de Hollanders, wy sizze dus gûnz gûnz.  It gûnzet alle dagen troch. Inkeld sneins is it stil, mar dan gûnzet de tsjerke fan Bakhuzen, of bromme de toeristen it moaie dykje lâns.

Dus dy riedsleden stean dêr aanst op it dykje. Se sjogge en hearre noch neat. At se dat sa hâlde wolle, dan moatte se yngean tsjin Royal Smals, Rykswettersteat, de provinsje en har eigen b. en w. Dan moat se mar efkes nei rjochts sjen. Dêr wappert de Fryske mienskipsflagge by Laaksum. Om oan te jaan dat de nije tiid je ek te hastich ynhelje kin. Tritich jier lang alle dagen gûnzjen by in hillich plak foar de Friezen. Dat kin net.

Advertenties


Een reactie plaatsen

07 11 2018

Ternaard

Yn Amerika wiene juster ferkiezings foar it Senaat en Huis van Afge vaardigden.  Normalerwize ha we dêr net sa hiel folle omtinken foar, mar omt yn Amerika lange rigen foar de stimburo’s stiene en omt Trump fia de ferkiezings sterker of swakker wurde soe, stienen we  hjir op de earste rige.. Ik hearde Jouster Charles Groenhuizen oates en toates fertellen hoe’t it 20 jier lyn yn Amerika wie.

Op 21 novimber bin der gemeenteriedsferkiezings foar de nije gemeente Noardeast-Fryslân. Op in gewoane ferkiezingsdei soenen we der totaal gjin omtinken foar ha. Mar no bin se ynienen wichtiger as de provinsiale ferkiezings. Miskien altyd wol, mar dêr ha we it no net oer.

Njoggen partijen dogge mei. Hoe kin der njoggen minsken yn Noardeast-Fryslân sa ferskillend fan elkoar tinke dat se in partij oprjochte ha. In ellinde foar in gesprekslieder fan in ferkiezingsjûn want se ha alle njoggen rjocht op praten. Dat wie fannewike ek sa. Se wiene yn Ternaard. Dat wie moai, want der is wat mis mei Ternaard en at se dy ferkiezingsjûn net hân hienen, hienen we it noait witten. Gas. Dat wat we noch brûke meie yn Nederlân, moat ûnder Ternaard wei komme.

Ternaard leit net sa fier fan Grinslân ôf. Dat is fanwege gasboarings sa fersakke dat de NS no betocht hat dat je der mar wat hurder weikomme kinne moatte. It is net mear as in  kertier, mar it moaie dêrfan wie dat Jehannes Kramer en Assen lilk waarden en dan krij je as Grinzer wer wat mear selsbetrouen.

Ternaard. Besoargd dat it ek fersakje sil. Miskien dondert de hiele seedyk wol yn elkoar. Jehannes Kramer en al dy oare provinsiale hotemetoten soenen folle hurder oan hokker belle dan ek skuorre moatte, mar se litte Ternaard iensum modderje. Dat dogge we allegearre. At Holwerd-aan-Zee triomfantelik fuortdroegen wurdt troch Sybolt Buma, dan sizze dy Holwerters net: set ús efkes del Buma, want we moat it earst efkes oer ús buorlju ha. Nee. Dus gjin wûnder dat it de hiele ferkiezingsjûn oer it gas gie yn Ternaard.

In folslein ûnsinnich debat. Je kin alle njoggen wol wat ferskillends  fine, mar de ien komt no ienris út in gruttere partij as in oaren. Je kin op sa’n ferkiezingsjûn as ienling wol wat lûder roppe as ien fan it CDA, at de stimbryfkes ynfuld wurde hat it CDA der fansels alles te sizzen. Ik kin dêr wol in hiel ferhaal oer hâlde, mar dan noch sizze de measte lju dêr dat se krekt sa stimme sille as at heit se yndertiid leard hat.

It CDA, Liuwe Sytsma, hie op de jûn in skitterjende ûntwykferhaal. Ja miskien soe it better wêze dat der net nei gas board wurde soe, mar yn elts gefal moat der wol los gien wurde mei in nij ynisjatyf fan de ryksoerheid. In omgevingsvisie, ik lit it mar hollânsk. Prate mei de befolking fan Ternaard. Dan kin se dêr fertelle wat se graach oan betingsten ha wolle soene, at der board waard. Dus net: der mei al of net board wurde. Nee, wat at der wol board wurdt.

Ternaard leit flak by Grins. Grinzers ha kopertried útfûn doe’t se fochten foar in sint. Dus der wiene op dy jûn nochal wat lju dy seine: dan kin we moai wat jild freegje at der board wurdt. No, dêr krij je dan as it de NAM de boaren yn’e grûn stekt miskien de helte fan. As je foar it omgevingsproces binne, bin je foar boaren, seinen oaren.

Sterker, de partijen Sociaal in Noardeast-Fryslân en de Waddenpartij krigen applaus fan de soarglike Ternaarders, doe’t se seine dat se net mei in partij yn it kolleezje sitten gean dy’t in omgevingsproces wol ha wol. Ja, dat kin se maklik sizze, it is net wierskynlik dat se frege wurde sille om yn it kolleezje. En at dat wol sa wêze soe, kin je better yntern fechte, as dat je net mei dogge, want dan bin je mar ien dei de held fan de befolking.

Mar tink jim no echt dat al of net gas yn Ternaard beslikke wurdt troch gemeentlike jonkjes en famkes. Dat beslisse oaren. Foardat de gemeenteried ynstalleard is, is der al lang board. Sa’k sei, in ûnsindiskusje. Want we wit no noch net op wa’t we stimme moatte.


1 reactie

31 10 2018

Grip

Der is in nij wurd yn de polityk. It wurdsje grip. As oerdrachtelike foarm fan immen of guon by de strôt ha. Grip. It is snein yntroduseard troch Aukje de Vries. Aukje siet eartiids yn de Ljouwerter gemeenteried en is opklom nei de Twadde Keamer. Aukje is in fleurich frommis, hat net folle strapatsen. En dan kin je yn in partij as de VVD maklik opklimme. Want dat is de partij fan Aukje. It makket net út wat dy partij seit of docht, Aukje rint der like goed efteroan. Of foarop.

Dat lêste omt hieltyd mear VVD–ers te fleurich binne en dêrút wei sels ondogens wurde kinne. Dêrom wie Aukje oan bar om de dividintbelêsting ôf te skaffen. Dat wol sizze, dat soene Rutte en syn jongens en famkes dwaan. Dan soe Aukje yn de Twadde Keamer sizze dat se it dêr mei iens wie en dan hie it foar de reade en brúne jonkjes en famkes gjin doel mear en lul der op troch.

Mar ja, ús kening is noch ondogenser as VVD-ers. Hy sei ynienen tsjin Ingelske kranteskriuwers dat de Brexit net trochgean moat. Hy sei it letter ek tsjin de Ingelske keninginne, mar doe hiene de grutfertsjinjende Ingelske ûndernimmers al sein dat se neat mear mei dat oranje lântsje te krijen ha wolle. At dy Rutte syn kening net iens yn de hân hat, gjin grip op de kening hat, poeh. Dy grip wie noch net fan Aukje.

It hie lykwols fan gefolgen dat dy Ingelske dikfertsjinners net nei Hollân giene en dus moast Aukje ynienen yn de Twadde Keamer sizze dat de dividintbelêsting bestean bliuwt. Besykje Aukje no net te fergjen op wat se no echt fynt, dividintbelêsting of gjin dividintbelêsting. Dat andert hat se net. It makket har gjin soademiter út, se folget blyn  Rutte. Dy bepaalt wat Aukje tinkt.

Aukje wennet noch yn Ljouwert. Se sil de Ljouwerter Krante ek noch wol lêze. En dêr lies se dat ROC de Friese Poort net mear wol dat de lêsnimmende famkes oerstjoer reitsje fan dy tatoëerde Cambuur fuotballers. Sterker, de hiele Friese Poort is foar de bou al fan de tribune ôfgien.

Ferline wike wie’t hjerstfakânsje. De Twadde Keamer hâldt dan altyd efkes op mei regearen, want Twadde Keamerleden witte mar al te krekt dat de oppassintrales djoer binne. Aukje hie’t oan tiid en koe wol efkes fleurich foar de radio. Buro de Vries, it programma is yndertiid al nei har neamd. Se hienen it dêryn oer dat it yn Fryslân no sa is dat al of net in fuotbalstadion ôfhinget fan hoe’t ûnderwizers yn de fakânsje fan bêd komme. Dat fynt Aukje net goed.

Mar Aukje helle ek in soad oare âlde Ljouwerters út de bûse en lies deryn allerhande saken fan  Ljouwert. Ferkearde saken. Der skynt dêr ferlet te wêzen fan immen dy’t goed siferkes optelle kin. Yn elk gefal kaam Aukje ta de ferskuorrende konstatearing dat it gemeentebestjoer fan Ljouwert syn grip oan it ferliezen is.

Ik ha it no efkes net oer al of net goed bestjoer. Net oer dat it tiid wurdt dat dy oeral oanwêzige wethâlders fan Ljouwert no ek ris wat opskriuwe of opskriuwe litte, at se wat tsjin ien of oar tasizze. Nee, ik wol it ha oer dy grip. Want ik ha gjin grip op alles wêr’t  Aukje grip op ha wol. Betsjut dat at oerheden goed funksioneare dat se dan de befolking yn har grip ha? Us sadanich by de strôt ha dat we inkeld noch wat rocheljend oer strjitte swalkje? Dat goede funksjonearende oerheden ús ta smots wurgje? En dat de saken ferkeard geane at oerheden dy grip ferlieze?

It is sa linkendewei ferbjusterjend dat bestjoerders, keazen bestjoerders ek noch, sá tinke. Dat je grip op de mienskip ha moatte en dat it dan allegear wol goed komt. Polityk sei dat se hieltyd transparanter wurde en se freegje de minsken hieltyd faker om mei te praten. Mar we ha dus blykber wol in hâlsbân om. En at in bestjoerder dy bân efkes wat loslit wurdt dy bestjoerder ûntslein. Dy is skuldich, opsoademiterje. Want frijheid foar it folk bestiet net mear. De oerheid regeart mei fêste grip.


Een reactie plaatsen

24 10 2018

Unsin-perfesser

Perfesser dr. Caspar van den Berg is heechleraar global en local governance oan de Fryske kampus fan de Grinzer universiteit. Ik wit net wat soks ynhâldt, mar hy wit mear fan ús as at we sels witte. Sokke heechleraren wurde al gau ta God útroppen. Van den Berg foar syn opmerking dat it logysk is dat Fryske jongens in bus mei anti- swarte-pitefolk tsjinhâlde, omt de Friezen no ienris sels bepale wolle hoe’t it hjir om en ta giet.

Ik ming my net yn dat sware-pite-geâldehoer en dy rjochtsaak. Ik fyn it wól moai dat der net safolle minsken wiene op de manifestaasje om sjen te litten dat der ek oare Friezen as blokkearders binne. Moai, omt de grutte mearderheid altyd stil en tefreden tús sit, bliid dat der sokke striders as Ate de Jong besteane. Yn’e stoel lêst dy mearderheid de wurden fan perfesser dr. Caspar van den Berg. Se lêze dus dat sy sels bepale wolle soenen wat der hjir bard.

Wat in ferskrikkelike ûnsin. Dat soe betsjutte dat de measte Friezen wolle dat wy ús fan Hollân en Grins ûntdogge, as Frij Fryslân trochgeane en sokken as Caspar van den Berg hjir net mear ha wolle. Dat wolle de measte Friezen net. Hy mei hjir bêst dekaan op dy kampus boartsje. At hy mar net seit dat wy alles sels bepale wolle. Want dat is net sa.

Ja, der binne Friezen dy wolle dat wy wat mear foech krije. Dy sitte yn de boarterstún fan de FNP. Wy Friezen litte lykwols hieltyd sjen dat wy hielendal neat mei foech kinne. Nim simpel mar it ûnderwiis yn it Frysk. Guon fine dat sa min, dat der no ien is dy wol dat alle yngreven Friezen nei de skoallen geane, de masters en juffen oan de kant skoue en de bern dan de krekte wurdsjes leare. Alders fine it bêst  dat de bern wat Frysk krije, mar net dat at se tus komme en sizze dat “it sa linkendewei skoof en skande is, sa’t boeren de hommaije fertuteazje litte”,  at der inkeld in te brede trekker tsjin in pealtsje riden is.

Wy kinne dat net. It Polderhoofdkanaal is in moaie farwei, mar der mei net mear fearn wurde. Want we libje yn it moaie natoerrike Fryslân, mar we ha te min natoerkompensaasje foar dat kanaaltsje  regele. Dan kin je wol sizze dat dy rjochter him net mei ús gedoch mei dat kanaaltsje bemoeie moat, mar oer te min natoerkompensaasje soenen we noch jierren en jierren oer hottefylje. Lês dêroer it skitterjende ferhaal fan ôfskiednimmende tige wurdearre kollega Halbe Hettema fan sneon yn de Ljouwerter.

We kin net iens diskusieare. Want at twa wethâlders yn Ljouwert in finansiële kompensaasje regelje mei in skoalle, skriuwe se mar net iens op wat der ôfpraten is, want dan kin je der sá lang oer hottefylje, dat Cambuur al lang en breed yn it Abe Lenstrastadion yn Hearrenfean  fuotballet.

Altyd at dy FNP-ers it oer eigen foech ha, dan neame se it gas wat hjir en dêr fûn wurdt. Dat soe dan hielendal fan ús wêze. No dan is it Grinzer gas dus fan de Grinzers. Dan wik ik jim dat der dêr noch folle mear út de grûn helle wie. Want gas kin je ferkeapje en Grinzers bin sljocht op jild. Dan hie hiel Grinslân no twa meter djipper nei ûnderen lein. Mar se hiene alle peallen om de hiele provinsje omheech te krikken sels betelje moatten. Dat hiene se net kinnen. Set dat mar oer nei Fryslân en je witte dat dat soarte ûnsin hjir net ferkocht wurde moat.

Ja, ûnsin perfesser. Lês ris in krante. Sjoch yn de wrâld dat net in lân mear syn eigen wil útfiere kin. No, Saudi Arabië miskien. Fryslân seker net. Sjoch perfesser, dy 200 Friezen yn de Prinsetún, en al dy minsken yn de stoel, sizze net sa folle. Ha wol in eigen miening, stimme, mar dogge dêrnei gewoan yn it gehiel mei. Harren frijheid yn hanneljen en dwaan, eigen wil, is nammentlik hiel wat oars.

Dat komt net fierder as: “Wat wolst foar ijsko ha, wy nimme allegear in readen of in gielen”. “Ik wol in grienen”. Da’s Frysk.


1 reactie

17 10 2018

Ypie en Sjoeke

Ferline wike wie’k by in wylde boerinne. Nee, net ien of oar geil frommis út de greide, mar in sjongstik yn Drylts. It spilet fannewike noch, mar at jim gjin kaarten ha, kin jim der net hinne. Dy bin útferkocht, alle 9 kear. Dus ik fertel jim it ferhaal mar efkes. Makke nei oanlieding fan in boek fan Teatse Eeltsje Holtrop. Dy libbe om 1900 hinne.

Hy skreau yndertiid oer in boerinne, dy’t widdow waard. Se woe doe net mei de âlde buorman boaskje. Dêrom moast se fan him rjocht fan reed betelje om by har kij te kommen. Dat ferdomde se. Mar doe’t se dea wie, moast de kiste dat paad dochs lâns. Sa wûn dy âlde boer fan jonge widdow. Hy hie de stipe fan de boargemaster, dûmny en de roddeljende mienskip, dy’t de boerinne wyld neamden.

Lekker ferhaaltsje. Sa’n fyftich Drylsters ha der fûn ik in prachtich iepenloftsjongspul fan makke. Efter de buorkerij fan Ten Woude. Gesellich. Gjin skoft. En dat moat ek net. Want dan ha de lju dy’t dat wolle alle tiid om nei ôfrin efkes mei elkoar te âldehoeren. Dêr bin ik ien fan.

Doe hearde ik fan in soad lju: ”dit wie suver moaier as de Stormruiter”. Dat gefoel hie ik ek wol wat. Stormruiter wie moai, al is it Dútse ferhaal “der Schimmelreuter” frij meger. Mar regisseur Jos Thie hat der allegear aardige sketsen efter elkoar setten. Inkeld, dat wie it dan  ek. Der kaam net in echt fonkje. Ik hie’t net graach misse wollen hear,  safolle moais siet der wol yn. Mar dy Wylde Boerinne rekke my krekt mear.

Jitris, neat ten neidiele fan Jos Thie, dy kin sûnt Abe by my hielendal noait wer stikken. En at je 22 kear 5000 man krije mei de Stormruiter is it hartstikke goed gien. Niks mis mei. Mar de Drylsters moasten fansels al mei in wat legere begrutting wurkje.

Ik tocht efkes wer werom oan noch in oare frou: Marijke Muoi. Se wie begin dit jier yn Ljouwert yn de Grutte Tsjerke. Dat ferhaal spruts  my ynhâldlik net bot oan. Dy skiednis is te faak werskreaun, dan wurde alle minsken better as at se wiene. Mar de wize werop at dat stik opsetten wie, ik stie fersteld. De taskôgers waarden ferspraad oer tsien groepkes, je mochten net iens by je eigen frou. Guon wiene tsjerkebesiker, oaren opruier, dan wer in groepke hugenoaten, ensafuorthinne.

Dy sieten earst apart en kamen dêrnei yn de grutte tsjerkeseal mei in koptillefoan op. Dêr koene je it stik folgje. Mar dy groepkes waarden hieltyd hin en wer skuord troch de tsjerke. Jo groep hearde hieltiid wer by in oare groep. Mar de regisseur hie mei alles rekken hâlden en je hearden op jo koptillefoan inkel mar wat je hearre moasten. Hieltiid wer oare kombinaasjes. Doe ha’k myn geastlike pet ôflutsen foar dy regisseur. Sjoeke Marije Wallendal.

Oan har tocht ik yn Drylts. Want dêr wie ek in frou baas. Ypie ZIjsling. Har safolste pûrbêste prestaasje. Se hie begjin dit jier al in skitterjend trijelûk oer Drylts mei “de Frijtinker”. Je moasten doe rinnende troch Drylts, trije tsjerken yn en oeral waard wat oars dien. Ypie Zijsling hat de ôfrûne jierren it 750 jierrich bestean fan Drylts sjen litten yn ferskate foarstellings. De boerinne wie de útsetter.

Hooplik net Ypie har útsetter. Ik wit wol, de hiele Dryltser befolking  docht mei. Dat hat op alle oare plakken ûnder de toer ek sa west, geweldich. Mar Ypie stekt der as regisseur wat boppe út. Eins moatte sy en Sjoeke âldjiersdei as in earbetoan yn de belside oer it iis lutsen wurde troch tritich  Frysk-kulturele hynders.

Beide moat dan rille gau ek wer út de slide komme. Oan de slach mei moaie nije saken. Fryslân hat yn dit kulturele jier bûten provinsje en lân socht nei stipe. Dêr waard noch wol wat oer grommele hjir en dêr. Ypie en Sjoeke ha sjen litten dat we sels ek noch wol wat kinne. Oeds Westerhof hat it optheden wat drok mei fertellen dat hjir  njonken blokkear-Friezen ek noch gewoan folk wennet. Oeds komt dus efkes net oan syn kulturele haadstêderfenis ta. Mar dy kin Ypie en Sjoeke foar in part wol ynfulle.


Een reactie plaatsen

10 10 2018

(troch)seure

Us heit fûn yn de 70-er jierren dat Nederlân út de NAVO moast. Op in partij-jûn yn de Lawei sei Joop den Uyl dat soks net koe. Us heit ferskuorde yn it publyk syn lidmaatskipskaart fan de PvdA, mar hy hat der noait wer in bek oer iepen dien. Net seure. Sa bin ik ek. Ik woe de dividindbelêsting bestean litte, Rutte net. Doe ha’k Unilever belle en dy mannen seine dat regelje we. No hoech ik net mear te seuren.

Inkeld dy dingen wêr’t gjin beslissing oer naam wurdt, dêr bliuwt elkenien altyd oer seuren. Wintertiid of simmertiid: diskusje, stimme en dan moat we der noait mear oer seure. Ik wurd ek sa lulk dat sadré at de pipernuten wer yn de supermerk lizze, augustus leau’k, dat dan dy swarte piete diskusje wer begjint. No dat geâldehoer de hele wike yn de rjochtbank, mislik wurd ik der fan. Gjin wûnder dat sa’n rjochter út de tiid rekket. Gewoan ien beslissing nimme: gjin sinterklaas mear, de bern krije wol een pakje ûnder de krystbeam. Dan seure dy ek net mear.

Dus at je no fyftjin jier diskusje en geâldehoer hân ha oer de ôffalferbrâningsynstallaasje it REC yn Harns, dan tink ik: hâldt no mar op fan seuren. Mar dát waard wat oars.

Sneontemoarn kaam der nammentlik stoom út it REC. Ik tocht noch, ach, der stiet ien fan dy meiwurkers fan it REC efkes yn it fjoer te pisjen, mar dat wie net sa. In stoomlieding yn de tsjettel wie stikken gien. Doe moast it ferbârnen ophâlde en dus ha se wetter oer it fjoer spuite. Dat joech stoom.

It wiete ôffal moast út de tsjettel helle wurde, want wiet spul kin je net ferbrâne sûnder stoom en oer stoom wurdt seurd troch Afvaloven Nee. Die seurden daliks ek al wer dat sý twa oeren nei de stoom pas op de hichte steld waarden fan dat der stoom frijkaam wie. Se wolle tenei earst warskôge wurde, foardat minsken yn it REC harren rotsoai opromje.

En dy wienen noch lang net klear. Sneontejûn reizge de brânwar sels nei it REC. Se krigen it meast singeliere fersyk wat se ea krigen ha: blus de brân yn de ferbrâningsoune. Want dy REC-jongens koenen de rommel net útkrije. Der bleau wiete rommel op it roaster lizzen en dat bleau barnen en dat joech wer stoom. De brânwar ferklearre it ta middelgrutte brân en hat it nei in pear oeren útmakke.

Wit jim wat dy direkteur fan it REC John Vernooy sei. Ja, sa’n liedinkje brekt wol faker. De gassen fan in ferbrâningsoune taaste de piipen oan.

Gassen? Wat foar gassen?

Dêr joech Vernooy gjin andert op. Hy sei inkeld: Wês net ûngerêst, yn maart krij we nije liedingen. Dêr sitte dan tsjokkere beskermingslagen omhinne. Dan duorret it wer wat langer foardat se oantaast wurde.

Ja tocht ik, dan kinst krekt salang dy frjemde gassen wer feilich de loft ynpompe, oant dasto ôfskie naam hast as direkteur. Net te leauwen, in lieding brekt, dat bart seit Vernooy yn alle ferbrâningsounen en jim ha hjir yn Harns net in pear reserve piipkes lizzen? Wat bin jim foar prutsers. Provinsje, gryp yn! No, miskien. Dy wolle earst in ûndersyk dwaan, wy hearre oer in heal jier wol mear.

It giet fansels oer de skea dy’t je de befolking oandogge. Oant yn Mullum ta sizze se dêr dat se sneon yn de stjonkende stoom sitten ha. De brânwar soe noch mjitte at der ek skealike stoffen yn de loft sieten. Ik tink dat de lju dêr oer twa wike in kear it risseltaat fan sjen sille. De measten lizze dan al yn it sikenhûs of sa.

Dat klinkt wat wreed, en it falt miskien ek wol wat ta, mar oerlêst is wol slim. Der is jierren en jierren diskusje west at it REC der wol komme moast. Dat kaam der úteinlik al. Dan tink je: net mear seure.

 

 

Mar at je sa faak fan dy stomme mankeminten ha as it REC, dan mei der om my best krekt sa lang seurd wurde as dat de hiele ferbrâningsoune ferbrând is. Gjin mûlkapkes, trochseure.

Eh, hoe moat we dan ús rotsoai kwyt reitsje? Wat in geseur altyd!


Een reactie plaatsen

03 10 2018

Slach ferlern

Sil ik ek ris út de kast komme? No, ík moat tajaan dat ik noch nea by de Slach by Warns-betinking west ha. Elke nije ferslachjouwer fan Omrop Frysân waard dêr altyd in kear, dat wie genôch, hinne dirigeard. Mar ik ha my altyd wat efter de sport ferskûle, ik koe noait. Dy  betinking is nammentlik altyd op de sneon dy’t it tichtste by 26 septimber sit. Altyd as ik de reportaazjes fan de kollega’s hearde of seach wie’k wol lokkich dat ik net hoecht hie.

Dêrtroch wit ik net hokker minsken dêr altyd binne op dy ivige Fryske tsjerketsjinst sa’t de LC ferslachjouwer it dit jier skreau. Tusken de 150 en 200 minsken bin der. Altyd deselden. In soarte fan reünie werby it Frysk folskliet song wurdt, wêrnei at se folspuite wurde mei Frysk selsrespekt.

It is wol logysk dat tusken 1345 en 1500 elk jier Friezen nei dy dyk giene, om te betinken dat se op dy 26ste septimber yn 1345 graaf Willem IV fan Hollân de see wer yn joegen. Sa wiene de Friezen wer in pear jier frij folk. Dy Slach is noch in hiel yngewikkeld ferhaal. Dy Friezen wiene wat tûker as dy hollanders, ferdielden se. Eins is it measte by Starum bard, mar yn de jieren dêrnei woene de Starumers gjin gewoane Friezen mear yn de kroech. Dus doe moasten se foar sa’n betinking nei Laaksum by Warns. Dat kafee stiet dêr noch.

Ferjit net dat Friezen fechten moai wurk fûneHollanders fuort?, no dan sloegen se elkoar mar de harsus yn. De iene partij neamde harsels Vetkeapers. de oaren Schieringers. Doe’t de measte Friezen wol dea   wiene koe Albrecht van Saksen de rest fan it folkje maklik de frijheid ûntnimme. Doe giene se mar net mear nei Laaksum.

Dyselde Saksen ha ús yn de twadde wrâldkriich wer wekker skodde. Fan 1945 ôf waard de Slach wer betocht. Dêrre wêr’t de kommunist Gerrit Roorda in tsjokke stien delsmiet, wêr’t op stie dat Friezen leaver dea as slaaf binne. Dat bûnze yn ús ieren om.

Ofrûne sneon stiene se der wer te brûzen en sieden. Der is in mikrofoan, dus der praat immen. Se kamen wer net fierder as de âld foarsitter Roel Falkena. Dy seach om him hinne, seach dy 150 man,  en sei dat de Fryske mienskip te beheind is. Jehannes Kramer andere mei syn oerbekinde tekst: we sille der nei sjen.

No hat Fryslân mei de ûnfryske kulturele haadstêd Ljouwert in kwak miljoenen útjûn om nei it wurd klúnen no ek it wurd mienskip yn it wurdboek te krijen. Wý ha mienskiplik al dy foarstellings besjoen. Wy ha mienskiplik wurke oan it kulturele jier. Wy ha dêrfoar mienskipsjild útjûn. En we sjogge no mienskiplik hoe’t dat fierder moat.

En no sizze sé ynienen by de Slach dat dy mienskip der net is. Se bedoele fansels dat se fine dat de Fryske taal hieltiid mear tebek rint.  En ja hear, dat leit, sizze se, oan dat hjir allegear Hollanders en oaren komme te wenjen en dy wolle net dat we Frysk prate.

Dus we betinke by de Slach, dat we Hollanders wer see ynjoegen en dan sizze we dêr dat dy ús no dochs ynnaam ha en ien fan ús lêste frijheden ôfpakt ha. Flean op!

Wy sjonge net mear it bêste lan fan ierde, teminsten net yn it Frysk. We bin inkeld noch oan it ivich hottefyljen oer dat je taalbelied ha moatte om it Frysk wer wat mear te brûken.

Neat gjin belied! Gefoel! Gefoel foar eigen taal, mar ek respekt foar al dy oaren, Hollanders en bûtenlanners, dy’t hjir komme, it hjir moai fine, mar ús taal net machtich binne.

Selsrespekt prima. Mar dat geseur keart oaren folle fierder fan it Frysk ôf. Sjoch yn de spegel!

Sju, ik koe sneon wer net komme by de Slach. Ik siet by Menno Sappé op syn skip. Dy hâlde op as pontbaas by ús en dêr dronken we in borrel op, hy is 75. Doe kaam der in Hollander binnen dy’t dêr by ús wennet. Hy ferstiet yntusken Frysk. Hy wie by de Slach betinking west.

“Leuk”. Sei er. “Maar waar gaat het eigenlijk allemaal over?”

Ik soe it net witte jong.