Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

24 10 2018

Unsin-perfesser

Perfesser dr. Caspar van den Berg is heechleraar global en local governance oan de Fryske kampus fan de Grinzer universiteit. Ik wit net wat soks ynhâldt, mar hy wit mear fan ús as at we sels witte. Sokke heechleraren wurde al gau ta God útroppen. Van den Berg foar syn opmerking dat it logysk is dat Fryske jongens in bus mei anti- swarte-pitefolk tsjinhâlde, omt de Friezen no ienris sels bepale wolle hoe’t it hjir om en ta giet.

Ik ming my net yn dat sware-pite-geâldehoer en dy rjochtsaak. Ik fyn it wól moai dat der net safolle minsken wiene op de manifestaasje om sjen te litten dat der ek oare Friezen as blokkearders binne. Moai, omt de grutte mearderheid altyd stil en tefreden tús sit, bliid dat der sokke striders as Ate de Jong besteane. Yn’e stoel lêst dy mearderheid de wurden fan perfesser dr. Caspar van den Berg. Se lêze dus dat sy sels bepale wolle soenen wat der hjir bard.

Wat in ferskrikkelike ûnsin. Dat soe betsjutte dat de measte Friezen wolle dat wy ús fan Hollân en Grins ûntdogge, as Frij Fryslân trochgeane en sokken as Caspar van den Berg hjir net mear ha wolle. Dat wolle de measte Friezen net. Hy mei hjir bêst dekaan op dy kampus boartsje. At hy mar net seit dat wy alles sels bepale wolle. Want dat is net sa.

Ja, der binne Friezen dy wolle dat wy wat mear foech krije. Dy sitte yn de boarterstún fan de FNP. Wy Friezen litte lykwols hieltyd sjen dat wy hielendal neat mei foech kinne. Nim simpel mar it ûnderwiis yn it Frysk. Guon fine dat sa min, dat der no ien is dy wol dat alle yngreven Friezen nei de skoallen geane, de masters en juffen oan de kant skoue en de bern dan de krekte wurdsjes leare. Alders fine it bêst  dat de bern wat Frysk krije, mar net dat at se tus komme en sizze dat “it sa linkendewei skoof en skande is, sa’t boeren de hommaije fertuteazje litte”,  at der inkeld in te brede trekker tsjin in pealtsje riden is.

Wy kinne dat net. It Polderhoofdkanaal is in moaie farwei, mar der mei net mear fearn wurde. Want we libje yn it moaie natoerrike Fryslân, mar we ha te min natoerkompensaasje foar dat kanaaltsje  regele. Dan kin je wol sizze dat dy rjochter him net mei ús gedoch mei dat kanaaltsje bemoeie moat, mar oer te min natoerkompensaasje soenen we noch jierren en jierren oer hottefylje. Lês dêroer it skitterjende ferhaal fan ôfskiednimmende tige wurdearre kollega Halbe Hettema fan sneon yn de Ljouwerter.

We kin net iens diskusieare. Want at twa wethâlders yn Ljouwert in finansiële kompensaasje regelje mei in skoalle, skriuwe se mar net iens op wat der ôfpraten is, want dan kin je der sá lang oer hottefylje, dat Cambuur al lang en breed yn it Abe Lenstrastadion yn Hearrenfean  fuotballet.

Altyd at dy FNP-ers it oer eigen foech ha, dan neame se it gas wat hjir en dêr fûn wurdt. Dat soe dan hielendal fan ús wêze. No dan is it Grinzer gas dus fan de Grinzers. Dan wik ik jim dat der dêr noch folle mear út de grûn helle wie. Want gas kin je ferkeapje en Grinzers bin sljocht op jild. Dan hie hiel Grinslân no twa meter djipper nei ûnderen lein. Mar se hiene alle peallen om de hiele provinsje omheech te krikken sels betelje moatten. Dat hiene se net kinnen. Set dat mar oer nei Fryslân en je witte dat dat soarte ûnsin hjir net ferkocht wurde moat.

Ja, ûnsin perfesser. Lês ris in krante. Sjoch yn de wrâld dat net in lân mear syn eigen wil útfiere kin. No, Saudi Arabië miskien. Fryslân seker net. Sjoch perfesser, dy 200 Friezen yn de Prinsetún, en al dy minsken yn de stoel, sizze net sa folle. Ha wol in eigen miening, stimme, mar dogge dêrnei gewoan yn it gehiel mei. Harren frijheid yn hanneljen en dwaan, eigen wil, is nammentlik hiel wat oars.

Dat komt net fierder as: “Wat wolst foar ijsko ha, wy nimme allegear in readen of in gielen”. “Ik wol in grienen”. Da’s Frysk.

Advertenties


1 reactie

17 10 2018

Ypie en Sjoeke

Ferline wike wie’k by in wylde boerinne. Nee, net ien of oar geil frommis út de greide, mar in sjongstik yn Drylts. It spilet fannewike noch, mar at jim gjin kaarten ha, kin jim der net hinne. Dy bin útferkocht, alle 9 kear. Dus ik fertel jim it ferhaal mar efkes. Makke nei oanlieding fan in boek fan Teatse Eeltsje Holtrop. Dy libbe om 1900 hinne.

Hy skreau yndertiid oer in boerinne, dy’t widdow waard. Se woe doe net mei de âlde buorman boaskje. Dêrom moast se fan him rjocht fan reed betelje om by har kij te kommen. Dat ferdomde se. Mar doe’t se dea wie, moast de kiste dat paad dochs lâns. Sa wûn dy âlde boer fan jonge widdow. Hy hie de stipe fan de boargemaster, dûmny en de roddeljende mienskip, dy’t de boerinne wyld neamden.

Lekker ferhaaltsje. Sa’n fyftich Drylsters ha der fûn ik in prachtich iepenloftsjongspul fan makke. Efter de buorkerij fan Ten Woude. Gesellich. Gjin skoft. En dat moat ek net. Want dan ha de lju dy’t dat wolle alle tiid om nei ôfrin efkes mei elkoar te âldehoeren. Dêr bin ik ien fan.

Doe hearde ik fan in soad lju: ”dit wie suver moaier as de Stormruiter”. Dat gefoel hie ik ek wol wat. Stormruiter wie moai, al is it Dútse ferhaal “der Schimmelreuter” frij meger. Mar regisseur Jos Thie hat der allegear aardige sketsen efter elkoar setten. Inkeld, dat wie it dan  ek. Der kaam net in echt fonkje. Ik hie’t net graach misse wollen hear,  safolle moais siet der wol yn. Mar dy Wylde Boerinne rekke my krekt mear.

Jitris, neat ten neidiele fan Jos Thie, dy kin sûnt Abe by my hielendal noait wer stikken. En at je 22 kear 5000 man krije mei de Stormruiter is it hartstikke goed gien. Niks mis mei. Mar de Drylsters moasten fansels al mei in wat legere begrutting wurkje.

Ik tocht efkes wer werom oan noch in oare frou: Marijke Muoi. Se wie begin dit jier yn Ljouwert yn de Grutte Tsjerke. Dat ferhaal spruts  my ynhâldlik net bot oan. Dy skiednis is te faak werskreaun, dan wurde alle minsken better as at se wiene. Mar de wize werop at dat stik opsetten wie, ik stie fersteld. De taskôgers waarden ferspraad oer tsien groepkes, je mochten net iens by je eigen frou. Guon wiene tsjerkebesiker, oaren opruier, dan wer in groepke hugenoaten, ensafuorthinne.

Dy sieten earst apart en kamen dêrnei yn de grutte tsjerkeseal mei in koptillefoan op. Dêr koene je it stik folgje. Mar dy groepkes waarden hieltyd hin en wer skuord troch de tsjerke. Jo groep hearde hieltiid wer by in oare groep. Mar de regisseur hie mei alles rekken hâlden en je hearden op jo koptillefoan inkel mar wat je hearre moasten. Hieltiid wer oare kombinaasjes. Doe ha’k myn geastlike pet ôflutsen foar dy regisseur. Sjoeke Marije Wallendal.

Oan har tocht ik yn Drylts. Want dêr wie ek in frou baas. Ypie ZIjsling. Har safolste pûrbêste prestaasje. Se hie begjin dit jier al in skitterjend trijelûk oer Drylts mei “de Frijtinker”. Je moasten doe rinnende troch Drylts, trije tsjerken yn en oeral waard wat oars dien. Ypie Zijsling hat de ôfrûne jierren it 750 jierrich bestean fan Drylts sjen litten yn ferskate foarstellings. De boerinne wie de útsetter.

Hooplik net Ypie har útsetter. Ik wit wol, de hiele Dryltser befolking  docht mei. Dat hat op alle oare plakken ûnder de toer ek sa west, geweldich. Mar Ypie stekt der as regisseur wat boppe út. Eins moatte sy en Sjoeke âldjiersdei as in earbetoan yn de belside oer it iis lutsen wurde troch tritich  Frysk-kulturele hynders.

Beide moat dan rille gau ek wer út de slide komme. Oan de slach mei moaie nije saken. Fryslân hat yn dit kulturele jier bûten provinsje en lân socht nei stipe. Dêr waard noch wol wat oer grommele hjir en dêr. Ypie en Sjoeke ha sjen litten dat we sels ek noch wol wat kinne. Oeds Westerhof hat it optheden wat drok mei fertellen dat hjir  njonken blokkear-Friezen ek noch gewoan folk wennet. Oeds komt dus efkes net oan syn kulturele haadstêderfenis ta. Mar dy kin Ypie en Sjoeke foar in part wol ynfulle.


Een reactie plaatsen

10 10 2018

(troch)seure

Us heit fûn yn de 70-er jierren dat Nederlân út de NAVO moast. Op in partij-jûn yn de Lawei sei Joop den Uyl dat soks net koe. Us heit ferskuorde yn it publyk syn lidmaatskipskaart fan de PvdA, mar hy hat der noait wer in bek oer iepen dien. Net seure. Sa bin ik ek. Ik woe de dividindbelêsting bestean litte, Rutte net. Doe ha’k Unilever belle en dy mannen seine dat regelje we. No hoech ik net mear te seuren.

Inkeld dy dingen wêr’t gjin beslissing oer naam wurdt, dêr bliuwt elkenien altyd oer seuren. Wintertiid of simmertiid: diskusje, stimme en dan moat we der noait mear oer seure. Ik wurd ek sa lulk dat sadré at de pipernuten wer yn de supermerk lizze, augustus leau’k, dat dan dy swarte piete diskusje wer begjint. No dat geâldehoer de hele wike yn de rjochtbank, mislik wurd ik der fan. Gjin wûnder dat sa’n rjochter út de tiid rekket. Gewoan ien beslissing nimme: gjin sinterklaas mear, de bern krije wol een pakje ûnder de krystbeam. Dan seure dy ek net mear.

Dus at je no fyftjin jier diskusje en geâldehoer hân ha oer de ôffalferbrâningsynstallaasje it REC yn Harns, dan tink ik: hâldt no mar op fan seuren. Mar dát waard wat oars.

Sneontemoarn kaam der nammentlik stoom út it REC. Ik tocht noch, ach, der stiet ien fan dy meiwurkers fan it REC efkes yn it fjoer te pisjen, mar dat wie net sa. In stoomlieding yn de tsjettel wie stikken gien. Doe moast it ferbârnen ophâlde en dus ha se wetter oer it fjoer spuite. Dat joech stoom.

It wiete ôffal moast út de tsjettel helle wurde, want wiet spul kin je net ferbrâne sûnder stoom en oer stoom wurdt seurd troch Afvaloven Nee. Die seurden daliks ek al wer dat sý twa oeren nei de stoom pas op de hichte steld waarden fan dat der stoom frijkaam wie. Se wolle tenei earst warskôge wurde, foardat minsken yn it REC harren rotsoai opromje.

En dy wienen noch lang net klear. Sneontejûn reizge de brânwar sels nei it REC. Se krigen it meast singeliere fersyk wat se ea krigen ha: blus de brân yn de ferbrâningsoune. Want dy REC-jongens koenen de rommel net útkrije. Der bleau wiete rommel op it roaster lizzen en dat bleau barnen en dat joech wer stoom. De brânwar ferklearre it ta middelgrutte brân en hat it nei in pear oeren útmakke.

Wit jim wat dy direkteur fan it REC John Vernooy sei. Ja, sa’n liedinkje brekt wol faker. De gassen fan in ferbrâningsoune taaste de piipen oan.

Gassen? Wat foar gassen?

Dêr joech Vernooy gjin andert op. Hy sei inkeld: Wês net ûngerêst, yn maart krij we nije liedingen. Dêr sitte dan tsjokkere beskermingslagen omhinne. Dan duorret it wer wat langer foardat se oantaast wurde.

Ja tocht ik, dan kinst krekt salang dy frjemde gassen wer feilich de loft ynpompe, oant dasto ôfskie naam hast as direkteur. Net te leauwen, in lieding brekt, dat bart seit Vernooy yn alle ferbrâningsounen en jim ha hjir yn Harns net in pear reserve piipkes lizzen? Wat bin jim foar prutsers. Provinsje, gryp yn! No, miskien. Dy wolle earst in ûndersyk dwaan, wy hearre oer in heal jier wol mear.

It giet fansels oer de skea dy’t je de befolking oandogge. Oant yn Mullum ta sizze se dêr dat se sneon yn de stjonkende stoom sitten ha. De brânwar soe noch mjitte at der ek skealike stoffen yn de loft sieten. Ik tink dat de lju dêr oer twa wike in kear it risseltaat fan sjen sille. De measten lizze dan al yn it sikenhûs of sa.

Dat klinkt wat wreed, en it falt miskien ek wol wat ta, mar oerlêst is wol slim. Der is jierren en jierren diskusje west at it REC der wol komme moast. Dat kaam der úteinlik al. Dan tink je: net mear seure.

 

 

Mar at je sa faak fan dy stomme mankeminten ha as it REC, dan mei der om my best krekt sa lang seurd wurde as dat de hiele ferbrâningsoune ferbrând is. Gjin mûlkapkes, trochseure.

Eh, hoe moat we dan ús rotsoai kwyt reitsje? Wat in geseur altyd!


Een reactie plaatsen

03 10 2018

Slach ferlern

Sil ik ek ris út de kast komme? No, ík moat tajaan dat ik noch nea by de Slach by Warns-betinking west ha. Elke nije ferslachjouwer fan Omrop Frysân waard dêr altyd in kear, dat wie genôch, hinne dirigeard. Mar ik ha my altyd wat efter de sport ferskûle, ik koe noait. Dy  betinking is nammentlik altyd op de sneon dy’t it tichtste by 26 septimber sit. Altyd as ik de reportaazjes fan de kollega’s hearde of seach wie’k wol lokkich dat ik net hoecht hie.

Dêrtroch wit ik net hokker minsken dêr altyd binne op dy ivige Fryske tsjerketsjinst sa’t de LC ferslachjouwer it dit jier skreau. Tusken de 150 en 200 minsken bin der. Altyd deselden. In soarte fan reünie werby it Frysk folskliet song wurdt, wêrnei at se folspuite wurde mei Frysk selsrespekt.

It is wol logysk dat tusken 1345 en 1500 elk jier Friezen nei dy dyk giene, om te betinken dat se op dy 26ste septimber yn 1345 graaf Willem IV fan Hollân de see wer yn joegen. Sa wiene de Friezen wer in pear jier frij folk. Dy Slach is noch in hiel yngewikkeld ferhaal. Dy Friezen wiene wat tûker as dy hollanders, ferdielden se. Eins is it measte by Starum bard, mar yn de jieren dêrnei woene de Starumers gjin gewoane Friezen mear yn de kroech. Dus doe moasten se foar sa’n betinking nei Laaksum by Warns. Dat kafee stiet dêr noch.

Ferjit net dat Friezen fechten moai wurk fûneHollanders fuort?, no dan sloegen se elkoar mar de harsus yn. De iene partij neamde harsels Vetkeapers. de oaren Schieringers. Doe’t de measte Friezen wol dea   wiene koe Albrecht van Saksen de rest fan it folkje maklik de frijheid ûntnimme. Doe giene se mar net mear nei Laaksum.

Dyselde Saksen ha ús yn de twadde wrâldkriich wer wekker skodde. Fan 1945 ôf waard de Slach wer betocht. Dêrre wêr’t de kommunist Gerrit Roorda in tsjokke stien delsmiet, wêr’t op stie dat Friezen leaver dea as slaaf binne. Dat bûnze yn ús ieren om.

Ofrûne sneon stiene se der wer te brûzen en sieden. Der is in mikrofoan, dus der praat immen. Se kamen wer net fierder as de âld foarsitter Roel Falkena. Dy seach om him hinne, seach dy 150 man,  en sei dat de Fryske mienskip te beheind is. Jehannes Kramer andere mei syn oerbekinde tekst: we sille der nei sjen.

No hat Fryslân mei de ûnfryske kulturele haadstêd Ljouwert in kwak miljoenen útjûn om nei it wurd klúnen no ek it wurd mienskip yn it wurdboek te krijen. Wý ha mienskiplik al dy foarstellings besjoen. Wy ha mienskiplik wurke oan it kulturele jier. Wy ha dêrfoar mienskipsjild útjûn. En we sjogge no mienskiplik hoe’t dat fierder moat.

En no sizze sé ynienen by de Slach dat dy mienskip der net is. Se bedoele fansels dat se fine dat de Fryske taal hieltiid mear tebek rint.  En ja hear, dat leit, sizze se, oan dat hjir allegear Hollanders en oaren komme te wenjen en dy wolle net dat we Frysk prate.

Dus we betinke by de Slach, dat we Hollanders wer see ynjoegen en dan sizze we dêr dat dy ús no dochs ynnaam ha en ien fan ús lêste frijheden ôfpakt ha. Flean op!

Wy sjonge net mear it bêste lan fan ierde, teminsten net yn it Frysk. We bin inkeld noch oan it ivich hottefyljen oer dat je taalbelied ha moatte om it Frysk wer wat mear te brûken.

Neat gjin belied! Gefoel! Gefoel foar eigen taal, mar ek respekt foar al dy oaren, Hollanders en bûtenlanners, dy’t hjir komme, it hjir moai fine, mar ús taal net machtich binne.

Selsrespekt prima. Mar dat geseur keart oaren folle fierder fan it Frysk ôf. Sjoch yn de spegel!

Sju, ik koe sneon wer net komme by de Slach. Ik siet by Menno Sappé op syn skip. Dy hâlde op as pontbaas by ús en dêr dronken we in borrel op, hy is 75. Doe kaam der in Hollander binnen dy’t dêr by ús wennet. Hy ferstiet yntusken Frysk. Hy wie by de Slach betinking west.

“Leuk”. Sei er. “Maar waar gaat het eigenlijk allemaal over?”

Ik soe it net witte jong.


Een reactie plaatsen

26 09 2019

Dokkum

Yn de jierren 70 fan de foarige iuw hienen we hjir yn Fryslân in mânske diskusje oer in streekplan. We dienen allegear mei. Fjouwer jier lang. Earst de Nota Wonen, doe Wurkjen, dêrnei Rekreaasje en it fjirde jier wie foar it hiele streekplan. Yn alle kafees yn alle doarpen waard manmachtich moai diskusieard

De steaten ferkloaten yn de úteinlike sitting nochal wat fan de plannen, deabenaud jild te fergriemen. Slimmer wie dat de CDA-PvdA diskusje doe sa skerp wie, dat dêrtroch ek nochal wat saken yn it laad telânne kamen. Mar goed, we ha úteinlik mei syn allen bepaald dat de minsken fanút de Wâlden ferhûzje moasten nei de klaai, dan kaam de befolking wat yn lykwicht. In dwaas plan, mar we wienen it der oer iens.

It kaam der net fan fansels. De polityk hat sa as altyd in eigen paad rûn. It middenpaad. Se ha ús wol wer frege om noch in kear mei te dwaan. Dat ha we net dien. Fan ús streekplan wie ommers neat oerein bleaun, dan ha je je nocht der wol ôf. We bleauen tús.

Tsjintwurdich hyt soks net mear in streekplan, mar in omgevingsvisie. Ja, ik kaam yn de katakomben fan de provinsiale webside it wurd omjouwingsvisie wol tsjin, mar dat wurd bestiet net. Omgevingsvisie. Dêr hat de provinsje ek besocht om mei ús oer te praten, mar it wie der net drok. Likegoed bin se no kaam mei in koersdocument omgevingsvisie. Dêr stiet hiel wat yn. Jim lêze him marris, ik winskje jim sterkte. Ik bin nei trije yngewikkelde pagina’s non-taal ophâlden.

Dy pagina’s gienen oer Dokkum. Yn dat streekplan fan de foarige iuw, kamen doarpen en stêden op in ranglist, dan koenen je sjen at de provinsje noch wat foar je die. Foar buorskippen neat. Gewoane lytse doarpen hienen rjocht op in multifinksjoneel sintrum, dat se doarpshûs neame mochten. Dan de juskes gruttere doarpen. Sokken as  Akkrum, Bakkefean, Heech,  Koudum, Noardwâlde, Aldeberkeap, soksoarten. Dêr koe nochris in hoekje bedriuweterrein komme. Echte provinsiale stipe wie der foar de saneamde regionale kearnen, Balk, Boalsert, Bûtenpost, Burgum, Franeker, Gerdyk, Grou, Joure, Kollum, Lemmer, Makkum, Easterwâlde, St. Anne, Surhusterfean, Wolvegea, Warkum.

En folsleine meiwurking wie der foar de F4 (Ljouwert, Drachten Hearrenfean en Snits) en dêr mochten Harns en Dokkum ek oanskoue. En no moat neffens it koersdokumint Dokkum dêr by wei.  Dat ferlear Waanders en kaam leger op dy ranglist. Yn it nirwana. Want sels de regionale kearnen hearre aanst net mear by it provinsiale interessegebiet. Dêr moat de gemeenten mar mei rêdde. Romke de Jong fan D66 sei it ferline wike al yn it Polytburo, de provinsje moat mear taken oan de gemeente jaan. Dat kin se net Romke. Eaststellingwerf sit al yn de reade sifers, hoe sil sokken dat beprutse.

Oke, we witte net at it koersdokumint it wol hâlde sil. CDA-deputearre Sander de Rouwe is lulk op VVD-kollega Klaas Kielstra. Dy hat dat koersdokumint blykber stiekem sa skreaun, want no is Dokkum nidich en yn Dokkum sit Sander syn kiezers. Fanôf dit stuit moat je goed troch alle besluten en úteringen fan it provinsiaal bestjoer hinne lêze. Dy bin n et mear kollegiaal.

It is gewoan de safolste boade fan in nije tsjustere tiid. Sander de Rouwe hat al sein: Fryslân hat de Nuonjilden opfretten en yn it kulturele fjûr smiten, we moat no 100 miljoen suniger. De twadde warskôging kaam van kommissaris Arno Brok. Dy  sei dat Friezen ôf moatte fan harren spandoek ”it hat altyd sa west en dat moat ek sa bliuwe”.

Ik moat earlik wêze. Ik bin ornaris ek sa dat at je witte dat eat goed giet, der dan net al tefolle yn om te houwen. Dus ik fielde my suver wat bestraffend oansprutsen troch Brok. Mar doe tocht ik: in provinsjebestjoer wat earst mei in soad sinten, ik wit net iens mear hoefolle, in sintrale as oanleit om Dokkum en tichter by de gewoane wrâld te bringen; as datselde provinsiale bestjoer dan Dokkum no wer út de omgevingsvisie kwakt en oerlit oan syn eigen gemeente, oan himsels dus; dan wie alles sa’t we wend wiene ek sa te hâlden, dochs wol wat better west.

 


Een reactie plaatsen

19 09 2018

Doarpsfrysk

Yn de simmer joegen de sis mar te djippe Friezen har del. Doe wiene  hjir nammentlik Dútsers dy’t schnaps ha wolle. Japanners dy’t freegje werom at dy lju dy’t yn it mortuarium yn Weidum lizze, net stean gean. Belgen dy’t daliks de lieding krije fan ús kultuer. Frânsen dy’t sjogge at hjir ek genoch jild is om hjir in kear de Tour de France te begjinnen. Hollanders dy’t besykje alve stêden lâns te swimmen. Reuzen dy’t grommelje dat se elke dei sa’n ein troch Ljouwert rinne moatte. Hynders dy’t ek al Frânsk grinzgje. Fonteinen dy’t de hiele droege simmer wetter spuien bleauen. Amerikanen dy’t it sa moai fine dat Dan Brown Fryslân makke hat. En sekken fol Europeanen en Aziaten dy’t hjir troch Lonely Planet hinne stjoerd binne en hieltyd yn har eigen taal freegje werom at dat is, want by harren is it dochs like moai.

Yn sa’n simmer komt de ivige striid foar de Fryske taal wat yn de knel. We hiene hjir wol Lân fan Taal, in projekt yn it ramt fan kulturele haadstêd, mar dat woe net sa bot. Se freegje no at ien dy tinte út de Prinsetún ek ha wol. Deryn skyn je moai mei taal boartsje te kinnen, om te bewizen dat wy de minsken te wurd stean kinne yn it hollânsk,  flaamsk, frânsk, ingelsk, dúts, kroatysk, syrisch en sinees. We hienen it Frysk net oan tiid.

Dat begjint no wer. DjipFriezen, nee TaalFriezen, nee OeroerdreauneTaalenEigenfoechfobieerde Friezen  komme wer ûnder de strânstuollen wei en begjinne der wer yn om te haffeljen. Frysk blinders! Dat sels Rimmer Mulder, de âld haadredakteur fan de Ljouwerter Krante, him der foar liende om der ek yn om te haffeljen. Hy wie sa provosearend relativearjend dat se gâns pagina’s yn de Ljouwerter nedich ha om der tsjin yn te gean. Hoe begjin je in oarloch.

Elkenien docht der daliks ek wer oan mei. Sels Ljouwert, wêr’t je nea in Frysk wurd hearre, praat moarn oer hat in Fryske nota taalbefoardering. Mar de Ried fan de Fryse beweging fynt it daliks al wer neat. Wit jim wêrom net? No de telefoan wurdt yn Ljouwert net yn it Frysk opnaam. Nee, fansels net. At der in grut bedriuw meldet dat se har dêr festigje wolle, lit dan net ien of oar yn it hollânsk opfieden famke Ljouwert mompelje. Dan bellet dy ûndernimmer wol mei Hearrenfean of Drachten, dat ferstean je twatalich.

Mar wit jim dat Ljouwert dy nota makke hat omt in part fan Littenseradiel der by kaam is en dêr is 75 persint fan it folk frysktalich. Ik soe meartalich sizze, mar toe dan mar. Se ha wol gelyk, yn de doarpen wurdt Frysk praten. Al moat je dat ek wer net oerdriuwe: we ha it Bildt, de Stellingwerven, de eilannen, Harns, Hylpen ensafuorthinne. Ek Jannewietske sil noch hiel wat dwaan moatte oan dat frjemde Snitser gebrabbel.

De doarpen. Dy sitte yn need. De doarpenota’s hjitte tsjintwurdich al “krimp en leefberens”. De provinsje Fryslân wol nij doarpebelied meitsje. Dêr sil nije wike de steaten oer gear. It is ek wol moai dat Doarpswurk, wat aanst gjin subsydzje mear krijt, no pleitet foar in algemiene organisaasje dy’t ûngefear itselde wurk docht as Doarpswurk no. Dat tsjut oan dat de diskusjes gelyk bliuwe. De skoallen ha we ferlern. We wolle dat it doarpshûs bliuwt. En deryn moat we hieltyd wer diskussieare oer krimp en leefberens. Dus goed dat der níj doarpebelied komt.

Rimmer Mulder seit oan de oare kant dat taalbelied fan de provinsje ûnsin is. De Friezen sels bin ferantwurdlik foar it yn stân hâlden fan it Frysk. Der hoecht in provinsje de minsken net yn te stjoeren, dat keart de lju fan it Frysk ôf. Willem Verf andert dat taalbelied nedich is. Hy is lykwols noch net sa dwers as dy hiele djipdjipFriezen dy’t wolle dat alle minsken dy’t hjir wenje yntegreard wurde moatte yn it Frysk. En oars wol opsoademiterje kinne.

It is folle simpeler. Taal hâld automatysk stân yn de doarpen. Dat jild ek foar it Frysk. Dus we ha yndied net in nota taalbelied nedich. We ha in nota doarpebelied nedich. Goed passend yn Fryslân. Dan mei om my de Fryske flagge wol efkes út.

 


Een reactie plaatsen

12 09 2018

Polityk

Kollega-kollumnist Ferdinand de Jong hie sneon fansels folslein gelyk  mei syn kollum oer wat der allegear mis is yn de nasjonale polityk. En doe wie Syrië noch net iens bekind. In polityk dy’t net nei de minsken harket. Hoewol, de Jong hie syn kollum amper foarlêzen en doe wiene Lili en Howick al frij. Feroardield ta it wenjen bliuwen yn dit polityke ûnlân. Want mei it frijlitten fan dy bern hat de VVD no mei fêste hân D66 en ChristenUnie by de strôt, dy dividindbelêsting giet der fansels no wis ôf.

Aukje de Vries moat as finansieel VVD-Keamerlid mei dat dividind ferhaal aanst de Keamer yn. Hoopje dat se tsjin wat gedram kin, want dit sit de opposysje hiel heech. En se kin ek net jankende werom nei Ljouwert, want dan komt se yn de Fryske polityk telânne. En dy is net in haar better. Ik wiis inkeld mar efkes nei FNP-deputearre Jehannes Kramer, dy’t nei oanlieding fan’e kringlooplânbounotysje fan Carola Schouten twittere dat it o sa moai is dat Fryslân al lang docht wat de minster wol.

Wêrom Kramer, is hjir dan de lânskipspine ûntstien en útdroegen. Wêrom Kramer, is it wetter yn de feangreidegebieten noch net omheech, wêrom ……  ach hâld op mei sok patserich praat. We soenen wólle dat jim it sa dienen, mar dat doch jim net. De Fryske polityk rint nea foarop.

Dus it moat oars. Ik bin ûndernimmer. Ik ha dik 300 man oan it wurk. Dêrfan wol ik der in swikje útsmite, want dan kin ik sels mear fertsjinje. Dus ik gean nei CDA-deputearre Sander de Rouwe en ik sis, kinst my wat jild jaan. Dat ha’k nedich om dy minsken derút te smiten. Ik moat ek wat nije draeibankjes ha, dan kin’k dêrnei mei noch minder minsken ta. Mar Sander de Rouwe laket my út en ik gean sûnder in sint syn doar út. Dat is ek logysk, Sander is der net foar soksoarte grappen.

Hoewol, kofjebrander en tésetter Jacobs Douwe Egberts op de Jouwer hie sa’n 350 man yn tsjinst. Se woenen der wol 90 fan kwyt. En se woenen ek noch nije téseefkes en koffiemealders ha. Dan koe der noch in soadsje fuort. Jacobs of Douwe, dêr wol’k ôf wêze, dy gie nei Sander de Rouwe en frege om jild. Sander helle fuort twa ton út de kontbûse, belle Frans Veltman op. Dy kin jim miskien net mar dy is ekonomysk CDA-wethâlder yn de Fryske Marren.

Dy woe net ûnder dwaan, en smiet ek twa ton op tafel. En doe’t se teagerre dêrnei wat yn dy iuwige subsydzjepot fan wijlen de Friesland Bank omrearden, kaam der noch 5 ton. En mei 9 ton gie Douwe wer nei it fabryk en kundige oan dat der in kwak minsken útfleane soe. Ja fia natuerlik ferrin, mar je koenen dat fersnelle mei dat jild fan provinsje en gemeente. O ja, Douwe sei ek noch dat syn kofje yn de winkel echt net goedkeaper wurde soe.

Wat is no it ferskil tusken Douwe en my.

Histoarje.

Yn 1753 gie Egbert Douwes mei syn wyfke Ake Thysses fan Idskenhusen  nei de Jouwer en dêr begûnen se in winkeltsje yn de saneamde koloniale waren. Syn sûkela en súdfruchten soenen úteinlik kofje, thee en tabak wurde. En linkendewei waard troch de famylje in moai bedriuw delsetten. Da’s histoarje. Dêr kin je noch hiele ferhalen by fertelle, omt har earste fabryksûnderkommen no museum is op de Jouwer. Unferbreklik mei elkoar ferbûn, de Jouwer en Douwe, dat mei net ferdwine.

Hoewol, de fabryk, ek al útwreide nei Utrecht, waard kocht troch Sara Lee. It krige rûnom yn de wrâld allerhande festigingen. Kocht ek in soad op. It is in sterk ynternasjonaal bedriuw. Dat in pear jier lyn net iens skrok, doe’t ynienen blykte dat se op de Braziliaanske festiging net telle kinne. Dat koste in pear hûndert miljoen of sa. Mar it bedriuw draeit no wer as in tierelier, fertsjinnet miljoenen.

It is no yn hannen fan Dútse ynfesteerders, dy’t ek noch in great Amerikaansk kofjekonsern opkocht ha. Dêrmei ha se no de hiele wrâldmerk fan de kofje wol yn hannen.

Mar wêrom krije dy dútsers no 9 ton. En ikke net.