Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

18 12 2019

Net klear

Dit is myn lêste ferhaaltsje fan’t jier. Earste Krystdei útsliepe. Nijjiersdei mei’k wer. No hâld ik absoluut net fan lêste-fan-it-jier-dit en it-earste-fan-it-jier-dat. En dat kin ek net, der moat noch fan alles barre. Wylst moarn de krystborrel fan de Omrop al is, kin ik net iens hiel 2019 jier oereidzje, dêr bin noch net klear mei.

De polityk seker net. Der bin safolle skansearre dossiers, dat de Krystdagen bestege wurde moatte om alle laadsjes noch ris troch te sykjen at der noch earne wat leit. Dan sil se beslute nije ferkiezings te hâlden. Dy’t foar it oare ek gjin sin ha, omt dit folk yn fiif menuten samar fan de SP oerstapt nei Forum. Yn de koken fan de politisi stiet yntusken de stikstofpanne oer te sieden.

Se ha’t no leau’k safier krigen dat de boeren de Krystdagen yn it bûthús inkeld wat noartsk foar har útstoarje. En no wat dom omride. At ik dy boeren wie gie ik no mei dy 2000 trekkers nei de CO2-fleanbasis Ljouwert en besette dêr de hiele boel wiken en wiken lang. Dat soe pas in died wêze. Wy rinne yntusken wol rêstich nei de winkel en keapje goedkeape molke.

Yn de Krystdagen sizze alle wethâlders earlik tsjin harren relaasje dat se der wierskynlik nei de Kryst útkwakt wurde. De opposysje ropt lûd dat se wat ferkeard dien ha. Media litte skreauwers inkeld oan it wurd. Bestjoerders meie inkeld antwurdzje op de fraach wannear at se opstappe sille, krekt as wiene se fuotbaltrener.

Al dy wethâlders ha begruttingen mei ferlies ynlevere. Dat komt, sizze se, fan de jeugdsoarchkosten. Elkenien ropt no dat net ien dy kosten yn de hân hâlde kin, mar as jildjouwer moatte je dat gewoan goed regelje. Boppedat kin ik yn elke gemeente wol oare posten fine wêrby’t se oer de skreef geane. Se kinne boppedat de wurden erfskip fan kulturele haadstêd net mear. Dan grypt deputearre Sander de Rouwe yn. Hy krijt elke gemeente ûnder syn finansiëel bewâld. Dan kin je as wethâlder mar better ûnder de beam sitten bliuwe.

Sander moat fannemiddei ek noch jild kwyt oan de Fryske Akademy. At it belied dêr net feroaret bin dat weismiten miljoenen. Dêr hie Pieter de Groot it sneon yn de Ljouwerter ek al oer. Doe’t ik noch net mei pensioen wie, ha’k foar de Omrop ris in dokumentêre oer de Akademy makke. Doe bin ik echt skrokken fan it waas fan arro-en-bemoei-jim-net-mei-ús, dat dêr omhinne leit.

At dat sa bleaun is, en wêrom soene je Pieter net leauwe, dan kin de miljoenen better oars bestege wurde. Miskien wit ynterim-direkteur Willem Smink fan de Akademy wol wat. Want hy sil, wylst hy de finansiële sitewaasje fan de Akademy net ferbettere hat, nei de Noardelike Rekkenkeamer.

Dy Fryske Akademy stiet yn Ljouwert. Dat skreau in bryf nei de provinsje. Net oer de Akademy, dat kin hun neat skele. Nee, in seurbrief, sa’t Ljouwert dy al iuwen skriuwt: Ljouwert fielt himsels tekoart dien troch de provinsje. Miskind. “Wy bin dochs de grutste kearn, de moter fan de ekonomy en alle provinsiale foarsjenningen mei hjir sitte. Alle boeren komme hjir te protestearen. En jim wolle de Lelylijn net iens lâns Ljouwert oanlizze litte”.

No soe’k in hiel ferhaal begjinne kinne. Fan dat oer Ljouwert nei Grins foar de measte minsken “om” is. Dat Ljouwert yn 1973 net tagrypte en de A7 fan de Ofslútdyk nei Grins oer Drachten oanlizze liet, sûnder  te bewegen. Dat se al dy jierren inkeld mar seurd ha, as wienen se in soarte fan Dokkum. Dat se hast faillyt wiene doe’t se safolle betellen om Aegon te hâlden; is dat der noch wol? Dat se jierrenlang dy wichtige posysje dy’t se sels sizze te hawwen, net bewize koenen, ek al krij se no in Stadionplein.

Mar dat sis ik allegear net. Want yn dyselde bryf seit Ljouwert, dat tsjintwurdich ek lytse doarpen hoedet, dat de provinsje no echt wat dwaan moat oan it feangreidegebiet. Foar it earst seit Ljouwert wat oer de rest fan Fryslân. Dat dêr ek fan alles ferkeard giet. De provinsje docht it foar Ljouwert allegear te stadich. Nimt gjin echte beslissings. Krekt sa’t Ljouwert it eartiids allegear sels die, wêrtroch at se no miskind wurde. Soms wurkje spegels. Dan is Ljouwert samar ús echte haadstêd.

 

 

 

 


Een reactie plaatsen

11 12 2019

De boer

De boer dat is in keerl, it stiet heech yn de top 2000. Wol logysk dat  Normaal sjongt dat de boer in keerl is, oars is it in boerinne. Dan hyt se leau’k Alie. No witte wý ek net goed hoe en wat in boer is. Elkenien hat it tsjintwurdich oer ‘de boeren’, mar dat is hielendal net in ienriedich ploechje. Sterker, yn it Lânbouwblêd stie ferline wike in tige nijsgjirrich ferhaal oer dat it eins oarloch is yn dat boerefermidden. It waard skreaun troch in boer. Wy hearre dêr fierder net sa hele folle fan, want de iene helte fan dy boeren is ferrekte stil.

Dêr sit ek wat opportunisme yn. Want at de oare helte boeren, dy’t yn de media radikaal neamd wurde, bygelyks it wetterskip ynstappe, en se krije it jild der al ôf, ja, dan kin je as stille moai meiprofiteare. Oan de oare kant soenen krekt dy swijende boeren graach lânbouminister Schouten de hân jaan wolle en har stypje mei de drege saken dy’t se útfiere moat en sizze ‘sa diene we it al, of sa sil we it dwaan”.

Dat dogge se noch net. Want de saneamde radikalen roppe noch te    lûd. Rûchwei sitte se by Farmers Defence Force. Sieta van Keimpema fiert harren mei oan. Tidens de stakingen hie’k efkes it idé dat se aksje eins noch moaier fynt as buorkjen.

De radikalen sizze no dat wy nije wike woansdei tige hurde aksjes ferwachtsje meie. En o heden at wy dan ús kalkoen net út it skap helje meie, no dan wurde wy like dwers, want sa sit de mienskip tsjintwurdich yn elkoar. Dan sizze we ynienen wer dat de boeren, alle boeren, smoarge profiteurs binne, dy’t al iuwen subsydzje krije fan Europa.

Of fan de provinsje. De LTO yn Fryslân sei ferline wike ynienen ek dat de Fryske feangreide opkwikt wurde moat. Dat moat eins mei wetter, de boeren wolle dat tagelyk opheegje en dan dreinaazje oanlizze. Dûbeld wurk, in kwak jild, mar Hoogland die de beurs iepen en dêr siet noch wol 35 miljoen foar feangreide yn. Grou jild foar wat boeren yn ús namme en dy fan de grutwinkels fertuteaze ha. Der  komme no proeven. Spitich dat se it dêrby ek ha oer de Hege Warren, dat is nutteleas. Dêr wol in oare deputearre, Avina Fokkens, wer sáfolle wetter by dwaan, dat frachtskippen nei Drachten farre kinne.

Der bin dus in soad boeren dy’t net inkeld mar yn de kont hingje wolle en wol prate wolle. Der is sels in Lânbou Kollektyf oprjochte weryn alle boereorganisaasjes sitte. Dy kamen lykwols mei in fierstente meger plan by lânbouminister Carola Schouten, dy’t tinkt dat der folle swierdere maatregels needsaaklik binne. Se hat dat kollektyf yn in laadsje stoppe, te radikaal.

En yndied, ek it Fryske Lanbou Kollektief rint efter de radikalen oan. Se easkje dat deputearre Jehannes Kramer tsjin de minister seit dat boeren net minder stikstof útstjitte wolle, mar like folle as at se wend wienen. At alle boeren dêr efter stean soene, dan is der neat mear mooglik. Mar Kramer is skitende benaud. Hy docht neat, kiest net tusken twa partijen boeren.

Dus komt der boereoarloch. Oan de iene kant it radikale leger. Oan de oare kant de stillen. Soms yn groepkes, meast op harsels. Se komme amper fan de pôlle en besykje dêr de wei yn te slaan dy’t de wittenskip oanjûn hat. Eins moat boereorganisaasje LTO harren fertsjintwurdigje, mar dy ha ek dwerse bestjoerders, dus dy dogge neat. Se sil it no ûndersykje, da’s te let.

Sieta wint dy boere-oarloch. Dan wurde boeren lju dy’t op de ien of oare wize oan ús desimbergefoel komme sille. En de yndied wat op in nuver tiidstip ferhege wetterskipslêsten net betelje, wylst wy dat likegoed wol dogge. At se dat net dogge smite se harren lêste redmiddel ek fuort. It wetterskip wie dochs fan boeren?

Mar at de ôfgeande dykgraaf Paul van Erkelens seit dat de fêststelde sitten foar boeren yn it wetterskip better ferdwine kinne. Dat it miskien wol better is dat it belied van it wetterskip tenei op polityke wize bepaalt wurd. Dan bedarje we echt yn de earste fjildslach fan dy oarloch. Dan is it ek ús oarloch wurden.

 

 


Een reactie plaatsen

04 12 2019

Sjoernalistiek

It is skandalich dat de nasjonale media net mear omtinken jûn ha oan it alhiel ferkearde andert fan minister Wiebes oer it ûndersyk dat de noardelike omroppen dien ha nei de gasboarings.

At hy sels eartiids sei dat der net board wurde sil yn oare as Grinzer lytse gasfjilden en no seit dat Nederlân genôch gas opsmite moat om oan de bûtenlânske kontrakten te foldwaan en dus de oare lytse gasfjilden yn Ternaard en sa noch brûke moat, dan wit elkenien dat hy der gjin lover ferstân fan hat of weromfluite is troch Rutte, dy´t graach de golle kontrakten mei wa dan ek yn de wrâld goed hâlde wol, want dan kin syn maten, dy´t allegear ûndernimmer binne, der noch genôch oan fertsjinje.

Dat wie in lange sin. Sokke lange sinnen hie Wiebes ek nedich om te ferbergjen dat de noardelike ûndersyksjonges en famkes eins wol wat gelyk ha, mar dat hy net oars kin as te soargjen dat der noch gas bliuwt, wylst Grins net fierder sakje mei. Sels al betsjut dat dan dat Fryslân wol sakket, skuorren yn de muorkes krijt, en dat de ierpels yn it hok ynienen fuortrôlje fan it plak wêr’t se al 50 jier lein ha.

Typysk ús regearing: ‘Ja, het is niet goed, maar we doen wat we willen’. Se komme der ek noch mei wei. Wy bin no ienris in folk dat graach 130 ride wol at we om in boadskipke geane. En wat seit wat PFAS-baltsjes yn de grûn, dy lizze toch ek te pronkjen op de strânnen fan de eilânnen.

It wurdt in lyts bytsje oars. Hieltyd faker skoue we bestjoerders oan de kant, foar flaters fan har foargongers. De polityke wrâld bliuwt likegoed fol sittten mei lju dy´t foar in goed salaris en in soad wachtjild genôch idioatichheden fertelle wolle. Of sizze dat se har it al of net dea meitsjen fan 70 ûnskuldige lju net herinnerje. Sokken lit we ek noch gewoan sitte.

Werom nei myn earste rigel. It stotterferhaal fan Wiebes kaam net yn de nasjonale media, hoe graach dy ek politisi stroffelje litte wolle. Mar dat djipteûndersyk is dien troch noardelike omropkes. Konkurrinten. Dan pak je it andert net op, al hoe dom at it ek is. Gefolch: sakjend Fryslân wurdt net in ûnderwerp. It ûndersyk leit yn in laatsje en dat kin se yn Den Haach noait wer fine. En wy moat wer terpen boue.

Nasjonale media en Fryslân. Fryslân is inkeld mar yn byld at it oer trije nachten miskien ien graad frieze sil: dan kin je it oer de alvestêddetocht ha. Dêr kin je mei skoare. Skoare doch je yn it fuotbaljen.

Deroer praat: Je soenen tsjin Hearrenfeantrainer Johnny Jansen sizze moatte dat Hearrenfean yn de earste helte krekt sa spylje moat as yn de twadde, dy is meast folle aardiger. De nasjonale media ha al lykwols al lang útfûn dat soks oan de ploegen by hún wei leit. Dy spylje ynienen minder. Net iens inkeld by Feijenoord en PSV, nee ek Vitesse wie ynsakke. Ik ha’t net sjoen.

De lannelike media prate of skriuwe net oer Hearrenfean of Emmen, dêr stiet gjin trener op de sigen. It giet inkeld mar oer popkes. Hearrenfean wûn terjochte fan Vitesse freed, it gie inkeld mar oer Sloetsky. Dy wie útskodde.

Ik hâld net fan it geseur dat Fryslân der by hearre moat. Wy krûpe der te gau ûnder, en dat fine oaren bêst. Net dwaan. Fansels, yn it begjin fan myn wurk by Omrop Fryslân moast ik de earmtakken noch wolris slypje. Dat is ytusken aardich bykaam. Je eigen paad gean en goed wurk leverje, dan komt it fansels.

Der is no in oprop om in nije stjoerder te meitsjen, foar minsken dy’t yn dit lân it hurdste skreauwe en dêrom net heard wurde. Wy Friezen, ha al sûnt 1946 in eigen stjoerder. Sjoernalisten fan dy stjoerder ha útfûn dat it belied fan minister Eric Derk Wiebes net yn oerienstimming is mei wat opskreaun en tasein is. Sjoernalisten ha noed oer de boarings, omt de ynwenners fan de provinsje der noed oer ha. Dan wolle we in beter andert, as wat we no krigen.

Oars komme se der mei de folgjende alvesteddetocht net mear yn.

 

 


Een reactie plaatsen

27 11 2019

Skiednis

It meast lêzen berjocht yn de Ljouwerter Krante wie yn it wykein dat se op in terrein oan de westkant fan Ljouwert yn de rjochting fan Ritsemasyl, wêr’t aanst in grut sinnepanielepark komt, dat se dêr wat âld stienguod fûnen. Tichelwurken. Dêr bakten se stien en dakpannen yn. Eartiids teminsten, we ha it oer de 17de ieu.

Dan soe ik sizze: helje it bêst bewarre oerbleaune tichelwurk der wei en bring dat nei it Fries Museum. Dan kin it dêr moai yn de kelder lizze, want we ha wol ris mear stienrotsoai sjoen. In fotootsje kin je bestelle fia de web-side fan it Fries Museum. Dan kin der yntusken  moai wer trochboud wurde oan it sinnepark.

Likegoed wie de fynst fan tichelwurken it meast lêzen berjocht yn de Ljouwerter Krante. Yn in tiid dat de iene helte fan de wrâld de oare helte deamakket omdat se net it selde leauwe ha, yn in tiid dat Rutte him al net mear yn it sin bringe kin dat Nederlân yndertiid ek oan dy spultsjes meidie, is it finen fan in pear hielendal net seldsume âlde tichelwurken ynienen it meast lêzen nijs. Dêr ha’k lang oer neitocht. Want wêr komt it wei dat we yn dizze tiid sa’n belangstelling ha foar it ferline. Krantestikken oer saken út it ferline rane de wykeinbylages út. En der ferskine gâns histoaryske boeken.

Sju, ús generaasje fûn neat oan skiednis, want we hoegden inkeld mar jiertallen te learen. Mar at we no lêze net allinich dat we yn 1345 de Hollanders de Súdersee ynjage ha by Warns, mar ek wêrom, wurde de ferhâldingen wat dúdliker. Doe wienen we noch in dom kneppelfolk, dêrnei waarden we ferstannich, ha hollânsk leard en harren gewoan noege om hjir te sizzen dat se gjin Frysk fersteane. We ha noch ien kear yn 1951 de kneppel brûkt om te soargjen dat we sels in bytsje Frysk prate bliuwe mochten.

Boppedat tinke dy hollanders net mear oan it feroverjen fan Fryslân. Wat moat je dêrmei. Oeral yn Nederlân komme mear fakânsjegasten, útsein Fryslân. En wy organisearen toch o sokke moaie busreizen lâns alve ûnbegryplike fonteinen. Langer moat je hjir blykber ek net omhingje.

Hiel singelier wie dan ek dat it sjoen waard as in soarte fan hillige Verlossing fan Domela dat der yn Den Haach sein waard dat se serieus sjen sille nei de Lelylijn. Dat is in spoarline fan Lelystêd, fia Emmeloard, Hearrenfean en Drachten nei Grins. Miskien noch wol troch nei Hamburg. At dy Dútsers nei de grappen fan Marco van Basten teminsten noch wol wat mei ús wolle.

It entosjasme fan benammen de noardelike bestjoerders wie op de sosiale media euforysk. Se sloegen harsels o sa grutsk op it boarst. En seagen net fierder. Ik lies dêr lykwols Wikipedia. Dat sei dat de Lelylijn hiel bot liket op it plan foar de Suderseespoarline, wat yn 2007 yn de kachel smiten is. By de minsken tús is skiednis wichtich, by de politisi net. Dy kinne net iens jiertallen. Dat it noch mar sa koart lyn is dat itselde plan fuortsmiten waard, se witte it net iens.

At dy spoarline der al komme soe, dan is dat pas klear oer siz mar tweintich jier. Mar se skriuwe as is dat ding der no al. En dat moat ek,  want dy trein kin hurder as hun auto. Wat is hurd. Deputearre Avina Fokens rint njonken de skuon dat se no klear krigen hat wat Jehannes Kramer yn 8 jier net slagge: de NS sil besykje de trein nei Ljouwert wat sneller te plak te krijen.

Dat kin no noch net, want de trein kin noch net sa hurd oer dy bonkige rails. Dy moat opknapt wurde. Dan kin we dus oer tsien jier fjouwer menuten sneller yn Ljouwert wêze fanút de rânnestêd. Fjouwer menuten. Ik wik jim dat stopje yn Akkrum, Wolvega en miskien wol yn Hearrenfean tenei fan de baan is.

De skiednis hat ús leard dat fan soksoarte yngewikkelde plannen noait wat telânne komt. Want wy kin net hurd. In diskusje oer wêr’t it stasjon yn Drachten komme moat, sil langer duorje as de needsaak om de line oan te lizzen. Want dan kin je al lang mei in drone fan Lelystêd nei Eelde.

 

 

 

 


Een reactie plaatsen

20 11 2019

Stella en Maarten

Hûnderten wethâlders rûnen moandei wat yn Den Haach om. Se wisten sels ek net goed wat se der dwaan moasten, mar at de boeren, bouwers, ûnderwizers en ferpleechsters dêr sa no en dan ek omsjouwe, dan moat je dêr as wethâlders ek wol ris in kear efkes sjen fansels. Se hienen ek wol wat te seuren, elkenien komt nei Den Haach om mear jild. Se seinen dat se der foar de jeugdsoarch wiene, mar ast goed heardest, gie it inkeld om sinten foar dy jeugdsoarch.

Fansels is it net goed dat de ryksoerheid, at se der yn Den Haach net mear útkomme, tsjin provinsjes en gemeenten seit dat sý it mar oplosse moatte. Dat hat by gemeenten in omkeard effekt. Sa woe boargemaster Van der Zwan fan Hearrenfean ôfrûne wykein al ha dat de ryksoerheid it oprêdden fan de PFAS yn syn gemeente betellet. Van der Zwan, jonge, it makket ús werklik net in moer út, at it by dy út de kontbûse komt of by Klaas Dijkhoff út bûske fan syn frjemde festje.

It kin ús wól wat skille at gemeenten al of net goed bestjoerd wurde. Se ha allegear grutte tekoarten. Kinne net begrutsje. Dêrom bin der rûnom al wethâlders fuort of is der wol polityke deilis. Fryske Marren, Tytjerksteradiel, Smellingerlân, Dantumadiel, Weststellingwerf, gean sa mar troch. Yn alle kolleezjes en dus yn de rieden bin se wol op de iene of oare wize oan it oarloch fieren. At we der noch neat fan heard ha, komt omt se elkoar yn it genyp narje.

Sa seagen we dat wethâlder Stella van Gent ynienen troch it rút fan it gemeentehûs fan Súdwest-Fryslân nei bûten kwakt waard. In oare wethâlder, Maarten Offinga, rôp troch it stikkende rút dat er wat oars fan de PvdA ha wol. Mar nei it Stella-effekt by de ferkiezings, is dy dêr hillich. Dus dy rûnen fuort.

In healoerke dêrnei seine de provinsiale media dat dit kaam nei in perioade fan heechoprûne spanningen yn it kolleezje. En dat it dêr in slangekûle is. Dêr hienen wy hielendal noch noait wat fan heard. Sa se it no delsetten wie’t of wisten dy sjoernalisten dat al lang. No, fertel it ús dan ek.

It frjemde wie dat ik in pear dagen dêrnei hiel wat bryfkes en mailtsjes út de hiele provinsje krige fan lju dy’t ek al seinen al lang te witten dat it dêr yn Súdwest net doogde. Ik fertel net wa’t dat wienen, mar wit no dat neffens harren Maarten Offinga fan it CDA in op macht beluste man is, dy’t de baas spylje wol. Mar ek dat Stella van Gent in heak fan in frommis mei in grutte bek is en dêrom ek altyd deilis wie mei Maarten. En dan helle de Ljouwerter Krante ynienen ek noch it seksleven fan wethâlder Gea Wielinga der by. Betiizjend, want dat hie der net mei te krijen.

De oare polityke partijen stean lykwols al wer klear om de sit fan de PvdA oer te nimmen. Sels al ha se ek wol te lijen hân fan it saneamde baas-boartsjen fan Offinga, wat trouwens ek net mear is as it oerwicht fan it CDA beklamtoane. Durk Stoker,FNP, dy’t doe’t hy dêr wethâlder wie ek net troch deselde doar as Offinga koe, is toch fuort.  De FNP wol no wol wer. By D66 seit Miriam Bakker dat se har net herinnerje kin dat Offinga baas boarte. Da’s tsjintwurdich in topútdrukking yn de polityk, dus se stiet wer klear. De ChristenUnie hie no wol wollen dat se net sa kritysk west hienen oer Offinga syn begrutting, want oars……. As ratten komme se allegeare op de liken ôf.

Ik skets dit om sjen te litten dat it lang duorje sil en in soad jild kostet foardat se wer op de rigel binne. En dat der wer wurke wurdt troch sa’n kolleezje. At we wer ferkiezings krije hoege al dy wethâlders om my noait wer fleurich te sizzen dat se it o sa mei elkoar iens binne as it kolleezje ienris foarme is. En at net mei elkoar omgean kinne de grûn is om út elkoar te gean, moatte se har allegear yn en yn djip skamje.


Een reactie plaatsen

13 11 2019

Balâns

Earste Keamerlid Joop Atsma ramde sneon as in trekker troch it CDA- kongres. It gefolch wie dat it wurdsje ‘belangrijker’ ferfong waard troch ‘in balans’. Joop, dy’t ea as steatsiktaris op deselde wize de foar de Wadden bestimde miljoenen terjochte komme liet yn de binnenstêd fan Den Helder of it tsjerkje fan Pingjum, koe tefreden  nei Surhústerfean werom. De byldfoarming doogde wer, it CDA wie wer boerepartij.

De wittenskippers fan it CDA stienen yn hun himd. In wittenskipper fan it CDA mei nammentlik net opskriuwe hoe’t it presies sit, mar  inkel mei konklúzjes komme dy’t stroke mei de polityke line fan de partij. En at se dy line net fine kinne, bin se ûnnoazel. Seinen Joop Atsma. En al dy oare trekkers dêrre. Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik makke noch mear leven as Joop en waard keninginne yn de Telegraaf. Yn de Volkskrante waarden Joop en Annie lykwols dom neamd. No, dan kies ik mar foar it wurd koartsichtich. Oars hâldt kollumkollega Ferdinand de Jong op fan harkjen.

By de Fedde Schurerlêzing sneon wie nimmen koartsichtich. Natoerperfesser Theunis Piersma hâlde dêr syn wittenskiplik ferhaal. Dat kinne we. Sýn namme komt yn de Telegraaf net mear foar. Boer Pieter van der Valk, dy’t ek noch grutter en mear produsearend wurde wol, wie it wol wat mei Piersma iens: de súvelprodusinten ha it lân sadanich misbrûke litten foar produksjeferheging, dat it him no tsjin ús keard. En al dy oerheden, mei hast altyd it CDA deryn, ha dêr noait wat oan en tsjin dien. Mei as gefolch it gesoademiter wat we no allegear ha.

De konkluzjes yn de diskusjes yn de ôfrûne 20, 30 jier oer dit ûnderwerp wiene altyd: de konsumint moat mear betelje wolle foar de molke. Dan laken de grutwinkelbedriuwen har stikken en hellen goedkeape molke út Dútslân. Wy, konsuminten, kochten en keapje dat goedkeape Dútse pak. Oars kin we Netflix ommers net betelje.

Oerheden hiene fansels al lang yngripe moatten. At je wolle dat je allegear bioboeren krije, ek al neam je dy no kringloopboeren, soargje dan ek dat de prizen gelyk binne. At se dat foar oalje, gas en sigretten wol foar mekoar krije, dan moat it dochs mei molke en ierpels ek kinne? Mar wat dogge se? Se feroarje de wurdsjes. Dan kin se wer alle kanten út. At we in minister-president  ha dy’t seit him net herinnerje te kinnen oft hy doe en doe al wist dat we 70 ûnskuldige lju deasketten ha, dan wit jim dat sokke oerheden inkel mar yn wurden tinke. Net yn dieden.

Sis net dat we it hjir yn Fryslân better dogge. Ik sil al dy Noardhollânske boeren, dy’t o sa graach Fryske boer wurde wolle, mar efkes warskôgje. It liket wol wakker moai dat de Fryske oerheid it ferdomd om ek mar in proef te dwaan yn it feangreidegebiet om it wetter tsien sentimeter heger te bringen, al sizze wittenskippers dat soks nedich is. Dogge we net, we bin der foar de boeren. It CDA seit dat foldwaande is dat op papier stiet dat je miskien ea in proef dwaan kinne soenen. Mar se fertuteazje de hiele feangreide yntusken sadat der aanst net mear in boer buorkje kin en dat we tweintich jier fan koalsied libje moatte.

Dat jild trouwens ek foar de oare kant fan it ferhaal. We dogge neat mei it ferhaal dat oar feefoer foar minder stikstof soargje kin. We ûndersykje it net iens. En we gean mei in fleantúchje de loft yn om te ûndersykjen at we hjir yn Fryslân echt likefolle stikstof produseare as de rest fan it lân. En at dat net sa is, kin der noch mear fryske flachjes op de trekkers. Mei ferbetterings bin we net dwaande. De snelheden op provinsiale en gemeentelike diken kin toch hjoed al oanpast wurde, jim hoege dochs net op Rutte syn skytskoarjen te wachtsjen. Dy komt aanst mei in bak fol heale maatregels en holle wurden.

De lêste tsien jier kamen der allegear al lûden út de Fryske mienskip dy’t no mei haadletters yn de lannelike media steane. De Fryske oerheid hat sein it te begripen. Mar noait echt yngrepen. “We sille der nochris nei sjen”, seinen se hieltyd. Want dan bleau it CDA teminsten ‘yn balâns’.

 


1 reactie

06 11 2019

Boarterstún

De gemeente de Waadhoeke lûkt 50.000 euro út om dy njonken dyselde bedragen te lizzen fan de provinsje Fryslân en de rykstsjinst  foar Kultureel Erfguod. Dy 150.000 moat dan genôch wêze foar de UNESCO om it planetarium yn Frentsjer te beneamen as in stikje wrâlderfguod. Dat komt wol goed. En dan? Dan niks. It is in titel. Je krij der gjin jild foar. It regear krijt inkel de opdracht it te behâlden, wat it ek kostet. Miskien komt der wat mear publyk; of dat sil wol, want dat krigen de Waadsee en it Woudagemaal ek. Dy bin al wrâlderfguod.

Ljouwert waard ferline wike “UNESCO city of literature”. Fanwege it twataliche literêre fjild. Fertaald: Ljouwert krijt dy titel foar Fryske boeken. Dy’t miskien wol mear op it plattelân skreaun binne, mar hawar, Ljouwert is ek Fryslân. De media skriuwe der entosjast oer, mar net ien leit út wat je mei sa’n titel kinne. Wurde de Fryske boeken dêr better fan? Of Ljouwert? No ha’k ek net heard wat foar bedrach útjûn is om soks te wurden, mar ik ha gâns betrouen yn de Ljouwerter ried dat der net in Ljouwerter sint by wie. Dy ha se net mear.

Fansels moat we allegear in kear yn it Frentsjeter planetarium sjoen ha. We moat ek oer de Waadsee farre. Yn it Woudagemaal sjen. Of in Frysk boek lêze. Mar we hoege net altyd te learen. We moat ek genietsje. Ik bring jim wer werom nei jim jeugd. Skoalreiskes.

Wý wennen yn Drachten. Dus yn de bus nei Appelskea, dêr yn it sân omtouterje. Dan wer werom oer Olterterp, in gleske ranja út de molkbus, en dan dêr de boarterstún yn. Yn de súdwesthoeke kamen je fan 1964 ôf dan telânne yn Sybrandy’s fûgeltsjepark tusken Aldemarrum en Riis. Dat waard al rille gau Sybrandy’s speelpark, want hy boude der ek allerhande grutte boarterstastellen. De measte Fryske bern ha der wolris west. Op de hege skommel, yn de mûne of  op de draaiskiif. Dy is lykwols al ferdwûn, dêr soalden de lytse bern ôf.

Simen Sybrandy en soan Rienk, dy’t wol wat oars dwaan wol, woene de saak ferkeapje. Dat duorre lykwols lang. Sjerp Jaarsma fan de Hege Gerzen fertelde my dat hy hiel lang wachtsje moast om ek mar wat dwaan te kinnen. Frjemd, seker omdat elk mei wa’t je praten, sei dat it park bestean bliuwe moast. Elk hie dêr ommers syn of har wille hân eartiids. En elkenien wie der wer west mei bern en pakesizzers.

Uteinlik waard dochs iepenbier dat Jaarsma it wol regelje woe. Doe moast it lykwols yn sân hasten. Dat koe Jaarsma ek net fuortendaliks foar elkoar krije. Finansieel net, mar ek net omt natuerminsken blykber noait skoalreiskes hân ha, want dy woene witte hoe’t it dêr op de Hege Gerzen gean soe mei de natoer. Doe’t Jaarsma sei dat er de bern earst efkes troch de natoer jeije soe, wie’t goed.

Finansieel dan. Jaarsma krige wol wat útstel, krige in ton fan ynfstearders, mar frege de ried fan de Fryske Marren om in liening. 450.000. De ferhûzing en it nedige opkalefaterjen fan it park kostet noch wol wat. Hoewol, sa’n bedrachje as ynfestearing foar in bedriuw wat sa’n 40.000 besikers per jier opsmyt is net iens sa folle. Sokken as Rutte en Sander de Rouwe soenen der blyn foar tekenje.

De ried fan de Fryske Marren hâldt de saak lykwols efkes oan. Lykas alle rieden sa faak dogge. Omtouterje, noait wat beslisse. Gefolch: Dantumadiel is no faillyt, Tytjerksteradiel hat gjin ried mear. Yn de Fryske Marren fûnen se it bedrach nochal heech en bin se benaud foar Europeeske steatstipe-rigels. Suertsjes.

As ik soksoarte dingen lês wol ik de krante ferskuorre. Of it mobieltsje yn de de wc miterje. En dan bedimje ik my en betink in ferlechje foar dy ried. Wis, in gemeente is net in bank, mar moat wol dwaan wat de ynwenners graach wolle dat dien wurdt. In lieninkje. Sûnder rinte. De minsken dy’t fan dit park hâlde, soargje wol dat soks werom komt. Mar Jaarsma moat nije wike los. Elkenien wol dat.

En Europa? Ach beneam jim sels mar as UNESCO city of schooltrips, dan bin dy ek om.