Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

22 04 2020

Oardelmetermienskip

Rutte wie juster dúdlik. Hy begrypt o sa dat jo je heit fan 98 noch in kear moetsje wolle. En dat jo nedich nei de kapper moatte. Mar it kin net. Der kin net sa folle mear dit jier. Rutte sei earst hou vol. Dat ha we dien. Mar no moat we linkendewei nei in oardelmetermienskip. In skets fan takom jier, 2021.

In skûtsje is 19 meter lang en trije meter breed. Dus der soenen noch sa’n sân bemanningsleden oardel meter fan elkoar op in skûtsje sitte kinne. Dan moat de âlde swurdslierkes der wer op. Seil en fok swier reve, oars kin se it net sjorre. Foar my as sjurylid by de SKS wurdt it makliker. At de skippen net tichter as oardelmeter by elkoar lâns meie, ha wy neat te dwaan.

Yn Ealahuzen is in pear jier lyn in lyts restaurantsje kaam. Yn it kantoarke fan de âlde molkfabryk. Dus hjit it restaurantsje ‘de nieuwe Melkfabriek’. Dêr kin je ite yn in romte fan pak’m beet fiif by fiif. Yn de oardelmetermienskip kin dêr dus mar trije minsken ite.

Ek gâns oare restaurants ha aanst swirrichheden. At it iten serveard wurdt, gean de gasten der nei it slokje earst wer út, at se de ober teminsten ferstean efter syn mûlkapke. Dan set dy ober it iten op tafel en dan komt it duo iters, want mear mei net oan ien taffeltsje, wer werom. Yngewikkeld.

Foar guon minsken wurdt it lykwols fleurich. Wat moai dat jo kapper aanst in mûlkapke foar ha sil. Dan hâldt er einliks in kear de mûle, ynsté fan allerhande domme fragen te stellen oer je bern of oer de fakânsjes. Dy’t je ek al net mear ha.

De oardelmetermienskip hâldt yn dat we aanst altyd op syn ingelsk, dus netsjes op oardel meter fan elkoar, yn de rige stean moatte. Stel,  Hearrenfean-Ajax lûkt 20.000 taskôgers. At dy yn de oardelmeter rige stean, dan is dy rige 30 km lang. Jim begripe it, dan starte by it Cambuur stadion.

Elkenien moat fan Rutte sykje nei syn oardelmeter. Myn acupuncturist  is al oan it oefenjen mei prikkers fan oardel meter. Plus it fiif sentimeter nuddeltsje

De dûnslearaar hat no in plestik poppe. Dêr dûnset hy mei om sjen te litten hoe’t dat moat. Net mear oan de echte klanten komme. Gean sa mar troch.

Oan de oare kant is it ek wol goed. Dat we ús de hannen faker waskje. Dat we net altyd oan elkoar sitte te griemen. De winkels giet no dochs prima. It is ek net mis dat je no as bijfertsjinste  karkeferskjinnen ha kinne. En dat dy grouwélige buorfrou fan 200 kilo jo net mear oan de kant reaget.

Prima dat grutte bedriuwen de freeslike kantoartunen ôfskaffe sille. Ik ferjit noait wer dat ik der by de Omrop ynkaam en dat der net in plak mear foar my wieyn sa’n tún. Keapje mar wat fan dy winkels dy’t leech stean omt se alles fia ynternet dogge, en meitsje dêr kantoaren fan. En splits jim grutte direksjekantoaren mar yn tsienen.

We bin ek ôf fan it probleem dat guon wrede âlden har bern tsjin de holle slagge. Mei net mear, dan is de oardelmeter fuort. Bankiere, parkeare en wat al net, it sit aanst allegear yn appkes op ús telefoan.

Boufakers woene earst allegear mei eigen auto nei de klant, mar dat is tefolle CO2. Nee, se moat aanst folle bredere auto’s meitsje, dan kin se oardelmeter fan elkoar ôf sitte. It betsjut wol dat we oeral ienrjochtingsferkear krije, der kin mar ien sa’n breden oer de dyk.

Ien ding ha’k noch net oplost. Echte mienskip. De seks dus. Rutte en Van Dissel hear je dêr  noait oer. Hou vol sizze se, mar dat slacht neffens my dêr net op. At je no op ien plak de sykte oerdrage kinne, is dat mei seks. Dat kin je net dwaan op oardel meter ôfstân. Mei in mûlkapke wol ek net. En je kin seker net mear oeral en mei elk seks ha, sa’t ek wol in soad bard.

Hoe regelje we de seks yn de oardelmetermienskip. Aah natuerlik, in stikje pleksiglês der tusken yn. Ek wer oplost. We bin der klear foar.


1 reactie

15 04 2020

Frij

Hjoed is it 15 april. In bysûndere dei. Us befrijingsdei. Dat wist ik lykwols pas doe’t ik  tweintich waard. Us âlden ha ús noait wat oer de oarloch ferteld. Dat wie net sa frjemd hear. Ik ha gâns oare leeftiidsgenoaten heard, by wa’t it presies sa wie. Je learden pas op skoalle wat der oan de hân west hie, lykwols saken út in boekje bin altyd lichter te fertarren as it echte ferhaal. Mar goed, ik hearde dus pas doe’t ik tweintich wie dat der in flagge op de Aldehou kaem op 15 april. Doe wie it 25 jier lyn dat de Canadezen de flagge hysten yn Ljouwert.

Fryslân frij. Dat wie yn de 70-er jierren in kreet dy’t neat mear mei de oarloch te krijen hie. It wie de slachsin fan in hantsjefol oerdwealske djip-Friezen, dy’t frij fan de Rânnestêd woenen. Troch harren krewearjen waard 15 april ynienen ús bysûndere dei; wichtiger as 5 maaie at we fiere dat hiel Nederlân frij kaam.

We fiele ús hjoed frij. We bin fansels hielendal net frij. Ik tink dat Pake Sytse, ien fan de haadpersoanen út in boek fan Rink van der Velde, de lêste man yn Fryslân wie dy’t hielendal frij wie. Benammen frii fan alle formalisme wat yn dy 75 jier oer ús kaam is. Der bin noch wol lju dy fechte har dea tsjin dat formalisme, mar se gean de boat yn.

Fryslân as provinsje hat ferplichtings ten opsichte fan de sintrale oerheid en mienskip. At we alle ferplichtings oerboard smite, soenen we net bestean kinne. Wat dy lju fan de FNP ek sizze. Ek al wol dy optheden net mear Fryslân Frij, mar wol se foech ha. Foech is lykwols ek formalistysk. Der sjitte we gjin soademiter mei op. Boppedat ha we al sjen littten, dat we dêr ek net mei omgean kinne.

Fryslân is in hiel lyts stipke op de wrâld-ierdbol. In bytsje minder read as de rânnestêd, dus wy wenje blykber noch net hutje mutje. Likegoed fuotbalje en fytse de Fryske sporttopppers yn it bûtenlân. Likegoed ha boeren pleatsen yn Ruslân, Canada en Denemarken. Likegoed ferkeapje we ús kij rûnom yn de wrâld. Likegoed lit we ús sipels yn Poalen yn in netsje flechtsje. Likegoed litte we ús garnalen yn Marokko pelle. Likegoed gean we op fakânje nei Thialân, Bali, Egypte of wêr ek op de wrâld. Likegoed ha flechteligen út Syrië of Iran hjir in gol plak. Likegoed studeare wy yn Tokio of Peking. Likegoed helje we ús Oerolstunts út Brazilië of Guatamala. Likegoed wurde de yn Colombia en Ecuador makke drugs op it Waad oan lân brocht. Likegoed ferplege ús susters de siken yn Mali en Congo. Likegoed bin der op Amelân altyd mear Dútsers as Friezen, ek 75 jier letter. Likegoed….  Ik kin noch oeren trochgean. Koartsein: Fryslân is in foar harsels wêzenlik ûnderdiel fan de hiele wrâld.

En dat jild foar de measte minsken yn de measte lannen. En at je earne ûnderdiel fan binne, ha je ferplichtings nei elkoar ta. Dus bin je net frij fan elkoar. Fryslân Frij bestiet net.

Wat fiere we dan hjoed? No dat we doe los kamen fan ôftwongen net-frij wêzen. Dat de ferplichtings je mei in gewear yn de oanslach ôftwong waarden. En at je “frij” rôpen en dienen, waard der echt sketten. Dat wie op dy 15e april foarby.

De ferplichtings dy’t we no ha, ha we oer ússels ôfroppen. Jawis, we sputterje noch wolris tsjin, want we wolle eins yn dit gekke stikje wrâld alles sels betinke en útfine. Wetter, witte we alles fan. Fine we sels út. Mar at der in Fries komt en dy lit in finne wetter fan A nei B streame yn Timboektoe, dan ha dy timboektoenezen der miskien net oer meipraten. Dy bin noch net frij.

Dus at der hjir yn Fryslân ris sân, wyn of sâlt wûn wurdt en we wisten it net en we ha der net oer mei âldehoerd, dan wurde we dwers. Hiel dwers. Dat is goed. Mar hoe lang bin we dat noch? Doe’t ik 20 wie stie in hiele seal oerein at der immen wie, dy’t sei kin jim ek gewoan hollânsk prate. En no? No helje we de skouders op.


Een reactie plaatsen

08 04 2020

Yn’ e kelder

Ik ha Jort Kelder noait lije mochten. Mar der wie gjin reden om it dêr mei jim oer te hawwen. Ik tocht dat we hjir yn Fryslân noait wat mei sa’n grachtegordelman te krijen ha soenen. Dat geaffektearde stimke kin ommers nea in Frysk wurd fetsoenlik útsprekke. Boppedat fyn ik at je it nea oer persoanen ha moatte. Net Rutte fertelt ús dat it ea 28 april wurde sil, mar de regearing. Wêr’t Rutte wer tafallich foarsitter fan is.

No moat ik in bytsje earlik wêze, ik doch dat ek wol en ha it ek dien: de polityke saak yn de skuon fan in persoan triuwe. Ik skriuw ek dat Sietske Poepjes wol dat der in nije Fryske kultuer komme moat, wylst dat de algemiene polityke opiny is, dy’t Sietske útfiere moat en miskien sels wol net iens sitten sjocht. Derby komt dat Kelder radio en telefyzjeprogramma’s makket. En dy makket hy op syn wize sa ynhâldik dat ik it bêst efkes oer de persoan Jort Kelder ha kin.

Dy Jort Kelder tinkt dat hy in bûtengewoan geweldige man is, dy’t alles better wit as in oar. Dat tinke wol mear radio- en telefyzjeminsken. Dat makket de wrâld fan radio en telefyzje en wit ik wat foar sosiale en ûnsosiale media ek, ta in ferkearde wrâld. Dat sjoch je ek op dit stuit fan de corona. Elk haffelt der op syn of har wize mar yn om. De harkers en sjoggers lêze of heare dat en sizze: it komt sa en sa. Nee. Sa tinke dy radio en telefyzjeminsken dat it komt. En dy sizze dat op in toan dy’t Ruttiger is as Rutte sels.

Werom nei ferline wike: In medium, Omrop Fryslân, ynterfjoet in oar medium: Jort Kelder. Want dat is in medium op himsels. Krekt sa’t de Ljouwerter Krante de oud-Leeuwarder Wilfried Genee ynterfjoede oer in plaatsje-lulkoek programma wat dy Genee presenteare sil. It is al slim dat der guon minsken nei harkje wolle, skriuw der asjeblieft net oer. En seker net mei in man dy’t de bek noait iepen dwaan wol en dus ûnfersteanber troch alles en elkenien hinne jeuzelt. In wûnder dat minsken sizze dat hy sa goed is: ik ha noch noait ferstien wat hy sei.

Jort Kelder. Hy hat in hûske op Skylge, al tinkt hy dat it op Terschelling stiet. Minsken dy’t in hûske op Skylge ha bin toeristen, rekreanten, twadde hûs besitters en -brûkers. Rike lju dus, mar gewoane rike lju. Kelder is bysûnder, fynt hysels. Dus de gemeente Skylge moat him, sa fynt hy, behannelje as in ynwenner fan Skylge as him dat better past.

Want  hy wol hin en wer reizgjen bliuwe nei en fan it eilân. Hy wie deabenaud dat de Waadboargemasters beslisse soenen dat toeristen net komme meie en seker net hin en wer reizgje kinne. Want hy wol sa no en dan wer nei de Skylger dúnen, want dêr prate de kninen him noait tsjin. Dus hy wol no ynienen Skylger wêze. In Fries dus. En gjin toerist.

Dat mei fan my allegear. Dat bin inkeld mar oantsjuttingen fan de individualiteit. Dat is wol ferskriklik, mar dat dat kin we net mear keare. Kelder praat altyd troch oare minsken hinne en dat die hy doe ek. Hy sei ynienen dat al dy maatregels hielendal ferkeard foar de ekonomy binne. Elkenien moat fan him hin en wer farre kinne, dan wurdt hy ek wer gewoan toerist. Hy sei der efter oan dat it dochs dwaas is dat we no miljarden ferspylje om in pear âlde núten dy’t smoke en te swier binne en dochs binnen twa jier dea binne, te sparjen of fersoargjen tsjin corona.

De logyske reaksjes (fan respektleas oant walchelik) op dy útspraak fûn hy sneontemiddei yn syn radioprogramma oerdreaun. Letterlijk ”ik wil echt niet alle bejaarden dood  hebben”. Niet alle. Ik ha in stien troch de radio soademitere. En ik fyn dat de boargemaster fan Skylge, of nee dy is wethâlder yn Ljouwert wurden, dat Arno Brok dy Kelder met in oardel meter lange stok fan it eilân ôfjage moat en as net-winske frjemdling oer de grins sette moat. Ja, dy meie altyd noch yn dit lân bliuwe. Kelder net.


Een reactie plaatsen

01 04 2020

Reprise twa

Hoe’t je it ek wende en keare, je bin optheden mear allinne as at je oars binne. Dat is it meast sneu en hurd foar âldere minsken, mar dy hearst net. Inkeld dejingen, dy’t oars heechút ien kien kear yn de moanne by heit of mem komme. Dy seure, hiere in heechwerker om efkes nei heit te swaaien of tútsje mem troch it iepen rút. Dat is foar it oare itselde as in deafonnis tekenje. No ja, dat soe kinne.

At je mear allinne binne, ha je tiid om goed nei te tinken. En ferstannich praat te hawwen. Moai sein, mar it wurket net. De baarlike nonsens, dy’t minsken optheden útkrame, lit je winskje dat elk wer gau oan it wurk kin. Sa sil der hjoed in goarre oan goare 1 april grappen oer de sosiale media streame. Dat komt ek omt de lju  noch aardich fleurich binne, mar dat hâldt heal april wol op.

It duorret foar it gefoel noch langer, omt wy no ien kear it poldermodel ha. We haffelje allegear mei. Eins soenen je yn sa’n krisis better yn Sjina of Ruslân wenje kinne. Ien dy ropt wat en dat is it belied. Al kin dat ek wer net altyd, want soms is dat it belied wêr’t de heegste polityke bazen en rike ûndernimmers sels it measte belang by ha.

By ús docht my lykwols dat ivige geanalysear echt sear. Ja it kin lang duorje en ja it kin ek wol koarter duorje. Dat witte we net, we sjogge it wol. Aldehoer dêr net sa oer. Dat jout de lju wer alle romte der út te fiskjen wat oan har eigen pessimistyske of optimistyske ynslach beandert.

Dan giet it net inkeld oer de corona, de sykte, mar ek oer alles wat we no oars dogge of dwaan moatte. It soe altyd goed wêze om de hannen ris te waskjen. En dat domme gedoch fan oates en toates elk de hân te skodzjen, hâld se yn de bûse. It is hielendal net frjemd om wat faker tús te bliuwen. Bêrn witte wer wat spultsjes binne, heit lêst wer in boek.

Elkenien mei nei de winkel, mar it is moai rêstich yn de buorren, want je hoege nearne mear hinne. Je hoege net altyd by elkoar oan de kofje te sitten, yn de kroech. Of op fakânsje fier fuort. Dat auto’s en fleantúgen minder funksjoneare skilt moai wat stikstof. Lit de boeren dat dan mar brûke, se bin no oan it jarjen en kin toch net mei de trekker nei Den Haach. En wy fleane de wrâld net mear yn om elk skytwissewasje. Moai skype mei de sjef yn India, kin ek wol.

Soks leare bedriuwen yn Nederlân no ek. Tús wurkje. De wrâld oan ynternetgedoch sil de nije ekonomy stypje. We moat fansels ta, merke we no ek, op in folle hechtere ekonomie. Dat is no in glêzen hûs wat by it earste coronasuchtsje yn elkoar soademitert.

Wat we no ek leare dat we fiersten te yndividualistysk wiene. Ik ek. Der binne allerhande groepen minsken dy’t no yn it ferhef komme. Dizze maatregels kin wy neat mei want…..  Legio. At je dêr dy goede tinzen ris oer gean litte soenen: hoe kin je soks aanst better dwaan.

Dat better meitsjen hoech je net te oerdriuwen. De lju dy’t aanst  beginne te roppen dat we der 5000 IC-bêdden by ha moatte doge ek net, want dit is unyk. In oare kear komt der wer in oare ramp of pandemie, en dan moat we wer oars.

Al dy ferstannich tús sittende en hânwaskjende yndividuen dreame dat it aanst better gean sil. Mar we moat earlik wêze: Al dy jongeren dy’t by elkoar hokjen en sûpen bliuwe. Al dy túswurkers dy’t noch minder dogge as op it bedriuw mei in kofjeapperaat. Al dy strân- en boskinners dy’t dêr de file sa leuk fine. Al dy lju mei smoarge fize hannen. De mearderheidwurdt ôfgeunstich op dy miderheid. ‘Dat docht hy toch ek, dan kin ik der ek wol hinne. Der komt dochs in ferpleegster by heit, dan kin ik toch ek wol’.

Dus, dream allegear mar in pear moanne troch. Der sil echt yn maaie of juny wol neat feroarje. Wy bin net oars.

 


Een reactie plaatsen

25 03 2020

Reprise

Al moannen foardat it wurd corona bestie, rûnen der alle dagen, at it net reinde teminsten, twa manlju troch Heech. Tachtigers sa te sjen. It nuvere fan dy mannen wie dat de iene tsien meter efter de oare rûn, wylst de stoepe breed genôch wie. Ik tocht earst at de iene de oare ynhelle hie, mar it blykte dat se ûnderweis ek wol dingen nei elkoar rôpen. En se hiene itselde jaske oan, tagelyk kocht. Se hearden by elkoar. Mar werom dy tsien meter dan.

Ik kaam se fannewike wer in pear kear tsjin. Ik ha’t net frege, mar tocht moai, dizze risikogroep hat de oardel meter al ta útgongspunt naam foardat de corona der wie.

Corona dus. Ik wie frege troch de freonen fan de Omrop om op 22 april wat te fertellen oer de fjirttich jier dat ik by de Omrop wurke ha. Fansels fregen se derby om spesiaal efkes omtinken te jaan oan de sniewinter fan 1979.  Prima, want dêrtroch is dy freoneklub úteinlik ek oprjochte.

Dy byienkomst giet fansels net troch. Oars hie’k dêr fertelle kinnen dat we doe yn ’79  in wike itselde hienen wat we no al tiden ha en noch ha sille. It wie wol wat in folsleinere lockdown, de bergen snie behinderen alle ferpleatsen. Mar fansels is it no folle slimmer mei dy freeslike sykte dêrby. Doe foelen der gjin deaden. Al ha we der op de earste dei wol oer ynsitten, wie elk op tiid út syn ynsneide auto kropen. Ja.

At je noch in fergeliking dogge, doe wie de mienskipssin wol hiel wat goller as no. We spuie no raar guod op Facebook at pasjinten út de oerfolle Brabânske sikenhûzen nei it noarden brocht wurde. En it optreden fan kriminelen dy’t de sjippe en hân-gel fan de winkeltaffeltsjes rôfje sadat in oar neat mear skjin meitsje kin, is de inktswarte tekening fan ús yndividualiteit.

Dat hienen we in 79 net. Der waarden krekt as no allegear dingen betocht om oaren te stypjen. In plastik tas oan de doarkruk joech oan dat je graach woenen dat immen  foar je boadskippe. Elkenien holp mei. We dienen alles sels. De polityk die net mei, want dy koenen elkoat net berikke. Inkeld fia de radio en wy stjoerden dat allegear út, fiif dagen lang. Foar ús wie alles nij, sa’t it no foar Hilversum nei is. Alles gie fia ús. It wie de berte fan Omrop Fryslân.

Der bin no ek allerhande aksjes dy’t prima binne en weryn de echt mienskip te werkennen is. Miskien dat soks wol mear betsjut as de minne dingen, dy’t no nei foaren komme omt elk syn of har miening jaan kin op de sosiale media en dat ek docht. En dy miening moat heaks stean op de wenstige gong fan saken of op it oerheidsbelied. Want je ha toch inkeld mar sels gelyk, in oar net.

At je wat âlder binne en je bin yn tinzen oer wat der allegear optheden bard, sjoch je noch mear nei it ferline. Nee, ik ha 1866 doe’t de PC net trochgie fanwege in goalera-epidemie, net meimakke. De Spaanske griep fan 1918 ek net. Ik kom pas op’e proppen mei de oaljekrisis fan 1973. Doe’t we autoleaze sneinen hiene. Mar ik siet yn de organisaasje fan in wrâldkampioenskip moderne ritmyske gjimmestiek yn Ahoy Rotterdam. Presies, dêr wêr’t Hessel no net yn koe en ek it Eurovisiesjongfestival net trochgiet. Doe gie alles troch en ik mocht dy sneins ek gewoan ride. Dus ik murk it net.

By de MKZ-krisis yn 2001 waarden we ek net feraltearre. Ja kollega Sjouke Lousma moast troch in tobke desynfetktearend wetter bargje  as hy syn deistige ferhaal opnaam mei de doe allinnich noch boer wêzende Sjoerd Galama fan Hartwerd. Wol in soad ach en wee, mar hiel slim wie’t no ek wer net.

Mar no. Ik riidt troch Wâldsein. Moat wachtsje op in fytser. In 60-er sa te sjen. Dúdlik ien dy’t ferlegen is mei syn opleine frijheid, want dêr kin we net oer. Hy set de fyts del en skuord oan de doar fan de snackbar, it is ommers tsjin de middei. Ticht. De man skoddet de holle en stapt wer op de fyts. Hy begrypt der neat mear fan.

 


Een reactie plaatsen

18 03 2020

At

At ik mei Oerol op Skylge bin nim ik dêr wolris in meksikaansk pilske. In Corona. Likegoed kin je aanst dêr net roppe ‘jou my mar corona’, dan giet it hiele terras leech fansels. Sneu, dus moat we it mar efkes oer it coronafirus ha.

At de lju alle skytpapier út de winkels klauwe en je sjogge dêrnei nei de grappen dy’t dêr oer gean, dan wit je dat wa’t noch net siik is de earnst fan in pandemie net befetsje kinne en dêrtroch siik gedrach fertoand. Da’s net besmettelik, mar at je de sosiale media besjogge,  tink je dat it wol sa is. It soe goed wêze alle sosiale media ôf te sluten foar elkenien salang at dizze epidemie der is. En at it goed foldocht, it sa mar te hâlden.

At je tús sitten bliuwe moatte omt je wat snotterich binne, dan belje je in pear coronafrije maten op. Klaverjasse mannen. Dat kin net. Omt elk dy kaarten yn hannen hat en we der net hieltiid mei in ûntsmettingsdoekje oer hinne strike kinne. We ha dus noch gjin inkelde noasje fan de maatregels dy’t je echt nimme moatte as de sykte trochset.

At it gemeentebestjoer fan Achtkarspelen in berjocht nei bûten bringt weryn stiet, wylst der tsien gefallen fan corona yn Fryslân binne, wy ha it hjir by ús yn Achtkarspelen noch net. Dan is der wat mis yn de holle fan dejinge dy’t opskreaun hat, want inkeld as je siik binne tink je yn dizze wrâld noch oan je sels.

At FNP-er Sybren Posthumus op twitter de ûndernimmers yn Fryslân fertelt dat at se finansieel lijen ha dat se dan op de burokratyske helpregelingen fan de nasjonale oerheid sjen kinne, tink ik: kom no, corona is gjin regionale sykte, fnp.

At Rutte seit dat de skoallen net ticht geane, dat die hy ferline wike noch, omt de âlden nedich binne by de soarch of plysje en dus net op harren eigen bern passe kinne, tink ik dat Rutte en syn ministers wat op’e doele binne. Oars tink je net dat elk skoalbern in plysje as heit en in ferpleechster as mem hat. Mar no traapje ik yn deselde falle weryn alle radio en telefyzjeprogramma’s foelen doe’t se Rutte syn taspraak allegeare beâldehoerden, ynsté fan der nei te harkjen.

At de regearing alle musea slút dan is it Museum Drachten sa siik dat se iepen bliuwe. Der bin wol mear musea dy’t sizze koenen: we litte der net mear as 100 besikers yn. Se kinne yn Drachten it wurd mienskiplik net.

At ‘geluidsmeetnet rond de vliegbasis’ sjocht dat oeral yn de wrâld de fleantúgen oan de grûn bliuwe, mjitte sij dat op de fleanbasis gewoan noch altyd de fleantugen mei tefolle leven de loft yngean. Kin dy dingen gjin corona krije.

At benammen horekabedriuwen al begjinne te skriemen at se in pear dagen tsien minsken minder oan tafel ha, en se wolle stipe ha yn harren bedriuw, dan binne harren marzjes wol hiel smel. Dan is in  part fan de horeka goed siik, ek bûten it coronaseisoen.

At by in epidemie de earste wurden fan ûndernimmers net binne ‘hoe hâlde we elts sa sûn mooglik’, mar ynsté dêrfan ‘hoe kin we wurktiidferkoarting oanfreegje en wannear barre we stipe fan de oerheid’, dan is ús mienskip wol hiel siik. Dan bin we allegear de Grinzers wurden fan de sniewinter ’79. Wylst wy hjir seine ‘hoe kin we elkoar stypje’,  seine se dêr ‘wie sol dat betoalen?’. As hear ik it wer.

At je in winkel of sikenhûs ynkomme en it fleske mei ûntsmettingsmiddel, de plastiken mofkes en de sjippe binne fan it taffeltje by de yngong stellen, dan wit je dat dizze mienskip sa yndivualistysk is, dat se gjin corona nedich hân hienen om siik te wurden

At reedrider Hans van Helden, hy wie goed yn de 70-er jierren, gryp krige dan dronk hy syn eigen urine op. Dêr sieten de afweerstoffen yn sei hy. Hy wie altyd mar hiel koart siik. It wie in gebrûk wat eartiids wol wat mear hiem wie, al prate nimmen der oer. Ik drink corona. Ik ha’t noch net. Mar at ik it al krij dan moat ik yndied mar efkes wat oars drinke.

 


Een reactie plaatsen

11 03 2020

Alderein

We ha yn Nederlân twa planburo’s. Ien dêrfan is it Sintraal Planburo, it CPB. Dat sjocht nei de ekonomyske ûntwikkeling yn it lân. Se sizze al jierren dat we it hjir poerbêst ha, en dat alle persintaazjes wer omheech geane. Dy donderje no yn elkoar, dus dêr kin je ek net fan op oan. Ik sil it ha oer it Sosiaal Kultureel Planburo, it SCP. Dat docht sosiaal wittenskiplik ûndersyk en dat jout ús, frege en net frege, allerhande advyzen.

De baas fan dat bureau is Kim Putters. Hy joech ferline wike by Max in advys. Dat is by my hingjen bleaun. Ik tink ek wol yn de measte noardeastelike fryske holtsjes. Hy sei nammentlik dat der in Deltaplan komme moat. Foar meardere gebieten yn it lân, foar Fryslân it noardeasten.

Noardeast-Fryslân krimpt. En Putters seit no dat soks komt troch de fergrizing. Alle âlderen wurde hieltiid âlder, mar se gean net út harren wente wei. Dat moat neffens Putters al. Syn Deltaplan bestiet der út dat de jongeren net mear nei Grins of Amsterdam gean, mar nei in ferbouinkje yn de hûskes fan dy âlde lju krûpe. At de jongeren der wenjen bliuwe komt der gjin krimp. Seit Putters.

Wêr moat dy âlderen hinne?  Putters hat it oer lytser wenjen. Murmelt wat oer apparteminten of sa. Sjoch Putters, eartiids, yn myn jeugd, wienen de âlderen at se 65 waarden der klear foar. Nei it bejaardenhûs. Dy stiene oeral, oant yn de lytste doarpen ta. Drees die wol mear as in pensioentsje regelje. Efkes wachtsje op de folgjende griepepidemie en dan koenen se dêr terjochte.

Fansels wienen der ek genôch âlderen dy’t der hielendal net yn woenen. Dy seagen it mienskiplike gedrach besteande út biljerten,  kaartspyljen, bingo, breidzjen en foaral mei elkoar jeuzelje, net sitten. Mar de measten giene graach, en harren hûs kaam frij foar de bern.

Dy âldereinhûzen bin der net mear. Dy ha wý ôfskaft. De grutsten ha we ferboud ta fersoargingshûs. We ha de âlderein wiis makke dat se sa lang mooglik tús bliuwe moatte, ek al ferfele se har dêr dea. Sjoch nei dy iene moarn jeu de boule efter it doarpshûs. Dêr komme se op ôf. Of oare sportaktiviteiten. Of ien kear yn de wike nei it  fersoargingshûs om mei âlde kunde té te drinken.

Mar dat is it dan ek. En de sûnenssoarch yn de fersoargingshûzen kin har hielendal net dwaande hâlde mei lju dy’t inkeld de steunsokken oan hoege en har fierder sels wol rêdde kinne. Dat moat de bern mar dwaan. Mar dy wenje yn Amsterdam.

En no seit sa’n man fan it Deltaplanburo dat we wer nei it ferline moatte. Foardat Putters it sei, wiene se dêr ek al mei oan de slach.  Grutte gebouen dy’t om wat foar reden leech kamen te stean midden yn doarpen en stêdden wurde no ferboud ta apparteminten. Hiel wat oars as it bejaardehûskeamerke mei in bêd yn de hoeke fan de keamer.

No bin it faak wat útwrydske dingen. Want soks wurdt net oanpakt troch oerheden of wenteboukorporaasjes, mar troch ynfestearders. Dy wolle der oan fertsjinje. At je jild ha, kin je te plak, dus der hoege ek net sa folle boud te wurden. De rest fan de âlderein heukert yn eigen hûs om, of soarget gau yn it fersoargingshûs te kommen nei de earste beste oerhaal.

Ik skets wat in rûch byld, hjir en dêr is it bêst goed. Mar ik sit wol yn de put mei it ferhaal fan Putters. Der is net ien dy’t sa’n fjouwer apparteminten op it alde kleasterterrein fan Nijewier boue sil. Der wolle de alderen net hinne. At se der al hinne gean soenen, is der miskien ien jong stelsje wat wol wenje wol yn sa’n âld hûs. Tinkt Putters no echt dat dêrmei de krimp oan Nijewier foarby giet?

Wis, âlderein  moat in goed plak ha. En sels bepale. It gedoch, krekt as mei Nij Ylostins yn Drylts, moat net mear hoege. Foar it tsjingean fan krimp moat we lykwols in hiel nij belied ha. Yn Fryslân in apart belied omt we safolle doarpkes ha en hâlde wolle. Dat belied moatte provinsje en gemeente betinke litte. Net troch it Sosiaal Kultureel Planburo. Want hjir hiene we net om frege.

 


Een reactie plaatsen

04 03 2020

Wiet

Kollega-kollumnisten Nynke en Botte ha ferline wike reageard op myn kollum fan twa wike werom oer de Reinbôgeflagge. De earste twa ha my ôfskildere as in te ûnferskillige hetero. Der wienen al lju op twitter dy’t woenen dat ik dêr wer op reageare soe. Dat doch ik amper, want de harkers fan Omrop Fryslân ha neat oan kollumnisten dy’t wat mei elkoar hottefylje. Inkeld, omt Nynke en Botte myn, blykber te rûch delsetten wurden, ferkeard ynterpretearre ha, efkes ien rjochtsetting:

Ik fyn it tige tige wichtich dat hiel Fryslân folslein iepen stiet foar de seksuele geaardheid fan alle minsken. Ik fyn it lykwols net wichtich dat dêrfoar in flagge oan it provinsjehûs hong wurdt. Dat jout gjin inkelde wissichheid. At je in soad lju nei trije pilskes op in jierdei heare, dan is it net mear as in flagge op in strontpream. Ik bin foar it oare folledich ynsetber om mei Botte alle Fryske flaggen te striken. Dy bin yndied gjin garânsje dat dêrmei de Fryske eigen- en eigenaardigheden bewarre bliuwe.

Lykas it ir. D.F.Woudagemaal yn Teakesyl by Lemmer. De flagge hinget dêr altyd út. Want dy izer- en koperbulte yn dat ûnsjogge gebou lit we sjen oan wa’t dat mar wol. We bin der grutsk op. Dat is terjochte. As je optheden troch Fryslân ride sjoch je it wetter oeral heech stean. Net inkeld yn kanalen en marren, ek yn de sleaten. Rûch sein wie Fryslân altyd it lân wat yn de winters, sa’t we dy no ek ha, folslein splis kaam te stean. En no drukke we op de startknop fan de âlde Wouda en floep, dy mealt it wetter fuort. Moai dat je sa’n monumintsje ek noch goed brûke kinne.

It reint noch alle dagen. En it wetter giet net iens hurd fuort. De wyn, oars in moaie droechtepomp, stuwt it wetter no hieltyd heech de provinsje rjochting it noardeasten yn. En dochs is der wat feroare. Ik hear sizzen dat op it boerelân it wetter noch noait sa heech stien hat, sûnt der dykjes en kearingen oanlein binne. Oeral stean lytse markes op it gêrs. Boeren gnize , de mûzen ha gjin swimkapkes genôch. Dy fersûpe optheden massaal. De boeren bin ek wrantelich. Se meie jarre útride, mar se kin neat. De trekkers kin wol nei Den Haach, mar hjir sûgje se fêst yn de weake grûn. Se bin no al benaud foar at aanst de earste snee meand wurde moat. Mei de seine, mannen.

De fûgeltsjelju stean oan ien kant ek te gnizen. Dit bin de foarboades  fan in gouden fûgelmaaitiid. Fûgels fine it hearlik om mei de poatsjes yn it wetter stean te fretten. Sa wiet ha dy fûgeltsjelju it no altyd wol ha wollen. Likegoed belûke se ek wer, want der kin fansels ek gjin rûge dong útriden wurde.

It meast ferwûnderlike is dat je by al dy millimeters rein tinke dat we no gjin lêst mear ha fan de droechte, sa’t dy de lêste twa simmers ús grûn toar makke ha. Yn it easten fan it lân ha se sjoen dat it boppewetter noch in meter boppe it ûnderwetter sit. Dêr bliuwt it dus droech.

Hjir yn Fryslân is it wat better wurden, seit wettermeester Henk Flikkema fan it wetterskip. Mar ien droege wike yn maaie en it is wer mis. De boppelaach, tige ynklonken fanwege de droechte en it boerewurk, lit net genôch wetter mear troch. Dat rint nei de sleaten en dy moat Wouda dan leechpompe, oars ha de einen en reidhintsjes gjin plak mear foar har nêst. En rint it wetter wer oer it lân en dan groeit it gêrs net, want der komt ek gjin stront oer.

At je it iene oplosse, of at it waar dat docht, bin der oare saken dy ’t fuort wer net doge. Dat betsjut dat elk ûntefreden is. Alles bart heal. Hiel stadich komme oerheid, boeren en natoerminsken tichterby elkoar. Elk begrypt ommers dat it sa net trochgean kin.

Dus it reint. It waeit. It is kâld. It earste ljipaai is der hjir noch net. Dus praat noch mar efkes troch. Mar ek wer net té stadich, want dan komt it net klear. Pas at it dat al komt, hingje ik de flagge út.

 


Een reactie plaatsen

26 02 2020

Ferkear

We seure hjir wolris, mar optheden is Fryslân hieltyd bot yn it lannelike nijs. Benammen op Radio 1, dat docht nammentlik fjouwer kear per oere ferkearsynformaasje. Der giet gjin dei foarby of Fryslân sit dêr yn. De A7. Somtiden de Dútse kant wat oer, en Purmerend is der ek wol by. Mar it meast tusken Hearenfean en Grins.

Ik kom fan Drachten. Foar 1965 gie ik mei de hûn te kuierjen op it plak wêr’t no dy A7 leit. Pake en beppe wennen yn Emmeloard. Hiel soms rieden we dan op snein fan Drachten oer Beetstersweach, de Gerdyk, Langsweachen, de Knipe, Hearenfean, binnentroch nei de Jouwer, dan oer Sint Nyk nei Dunegea, Eastergea, dan troch de Lemmer, bûtenom oer Rutten, Creil en Espel nei Emmeloard. Twa, trije oeren ûnderweis. En we moasten dyselde dei ek noch wer werom.

Drachten-Emmeloard is no in heal oerke. De A7 wie earst in lege dyk, mar je kin der no net mear mei de hûn lâns. Sels midden yn de nacht falt je op hoefolle ferkear der is op dy A7. Ien grutte brei oan auto’s.

Neat gjin geseur fan my oer de diken hjirre. Dat leit der allegear moai hinne. Al blykt no at it te hurd reint je dan net fanôf de A6 rjochting Snits kinne; in see fan wetter. En tusken de Jouwer en Grins sitte op de A7 sa’n dikke tsien op- en ôfritten. Dêr giet it mis. Want je moat dêr ferweven wurde mei dy lânsridende brei. Ynbreidzje.

Net elkenien kin dat likegoed. Boppedat soargje elkoar ynheljende frachtweinen foar in soad lulkens. Dêrtroch en troch eigen dommens riidt sa’n 80 persint fan ús te hurd. Dan kin Grien Links wol tinke dat soks oer is at aanst de 100 kilometer op de buordsjes stiet, ik leau der gjin bliksem fan. Se ride allegear fierstente hurd. Se bumperkleve omraak. Se ha allegear de telefoan oan it ear. De oarsaken fan ûngemakken bin dúdlik. Boppedat, wy Friezen kin fansels alhiel net autoride. Der leit ek alle dagen wol in auto yn in feartsje lâns in binnendykje, wylst we hjir dochs amper oan karnaval dogge.

Dé oplossing dy’t we yn Nederlân útfûn ha foar te folle ferkear, is nóch mear dyk oanlizze. Dat helpt. Even. Dan bin dy ek fol en moat je wer. Sa wurdt it Griene Hert in asfaltfabryk en Fryslân moat fierder sûnder ljippen.

Ho, no net folle mear sizze. De noardelike bestjoerders en ûndernimmers, dy’t har ferienige ha yn de Lelylijnlobby, hingje my no blommen om de nekke. Want se sizze dat ik no ymplisiet sis: lis dy spoarline fan Lelystêd nei Bremen mar oan. Dat sis ik net. Want ferkear is foar in grut part in oerheidssaakje. En dy oerheid kin der, hjir yn Fryslân alteast, net folle fan.

De trein fan Starum nei Snits sit moarns ien kear oan de nok ta fol. Bern nei skoalle yn Snits. Fan Snits nei Ljouwert sit it ek grôtfol mei jongfolk, dat heger ûnderwiis yn Ljouwert folget. Ik ha ferhalen heard fan âldere minsken dy’t it om it wurk wol mei dy trein kinne, mar gjin plak ha. Oplossing: minder treinen oerdei, langeren moarns en jûns. Se ha al útfûn dat de earste klas der wol út kin.

Dy âlderen ha likegoed noch in probleem. Je stean op in stasjon, en it reint en waeit dat it rikket, we ha hjir net oars. En je moat trije kilometer fierder. Of nei Hallum. Mei de bus dus. Mar dy riidt amper.

En aanst noch minder. Dat seit it provinsiaal bestjoer. Dat riidt wolris efter in bus wêr’t net ien yn sit. Dy bus krûpt stadich, want hy hoecht nearne mear te stopjen. En dan kin dy provinsiale bestjoerder der net lâns. Soademieterje op mei dy grutte bus, tinkt de deputearre. Mar se seit dat fermindering fan it busferfier in foarm fan effisiënsy is.

Witte jim wat folle effisiënter wêze soe? Werom nei  lytsere buskes. Dy’t ek noch wat regelmjittiger ride. En oeral komme kinne. En regelje de frijwilligers dy’t je brûke moatte net fanút elk doarp, sadat it in gaos is, mar regelje dat sintraal. At Fokkens effisiënter wol, regelje it dan ek. En at dat klear is doch dan ek noch mar in trajektkontrôle op de A7.


Een reactie plaatsen

19 02 2020

Reinbôgeflagge

De bûten-de-doar-wenjende Fries Sipke Jan Bousema is wichtiger as hokker ynwenner fan Fryslân dan ek. Hy begûn op de nasjonale telefyzje te skriemen oer dat Fryslân de reinbôgeflagge net oan it provinsjehûs hingjen hat. Dy reinbôgeflagge is bedoeld om oan te jaan dat hoe apart, frjemd, oarskleurich en ferskillend we ek allegear binne, dat we dochs gelyk binne. Yn myn ûnskuld tocht ik dat it folle wichtiger wêze soe dat alle ynwenners fan  Fryslân dy flagge úthingjen ha. Mar dat ynteresseart Sipke net, dy flagge moat op it provinsjehûs.

Doe betocht Sipke dat hy Fries is. In skriemende Fries komt yn aksje. Sipke praat no mei alle Fryske reinbôgegesinde polityke partijen. Dy sille no mei syn allen de Sipke Jan Bousemamoasje yntsjinje. Fansels giet deputearre Avina Fokkens dan oerstag. Omdat Sipke Jan mei syn Hilversumse mediarelaasjes Fryslân yn de publisiteit oars sa sear dwaan sil, dat we hjir noait wer in flagge ophingje kinne. Sels net de Fryske flagge, dy’t dochs ek hinget foar de gelykberjochtiging fan ús   eigen- en eigenaardigheden.

In flagge is inkeld mar in úthingboerd. Uthingbuorden joue

oan wat je der sels fan fine, net wat oaren fine. Der bin sat lju dy’t de

Fryske flagge ophingje en noch noait in wurd Frysk sprutsen ha,

“maar ik woon hier toch”.

 

Dêr wurdt hjir al jierren seurd oer in reinbôgeflagge. Alle oare

provinsjes ha sa’n ding hingjen. Om oan te jaan dat se op harren

begrutting in nutteleas bedrach stean ha om de befolking

op te fieden. Dy giet dan op de fuotbaltribune sitten en

skelt alle homo’s en swarte spilers ferrot. Mar dat hindert neat, je ha

toch geweldich dat jild op je begrutting stean.

 

Unsin. At it hjir moatten  hie, hie Arno Brok it al lang regele. Dy

fynt in skynfertoaning net nedich. At de Friezen mar net op dy

fuotbaltribune sitten gean. De Bousema’s dezer aarde tinke dat at je

úthingboarden ophingje, dat de wrâld dêr dan better fan wurdt.

Nee dus. Yn it Gelderse plakje Zevenaar docht de iepenbiere skoalle wol mei oan it karnaval, mar se neame it gjin karnaval, mar ferklaaifeest. Want karnaval is in roomsk feest en in iepenbiere skoalle wurket net mei roomske oantsjuttingen. Foar my wie in iepenbiere skoalle altyd it ienigste wat koe, mar at ik yn Zevenaar wenne brocht ik de bêrnsbêrn no nei de roomske skoalle.

Krekt sa dom as dat Swarte-Pite-gedoch. Nee stil mar, wat wy yndertiid dien ha oan de slavehannel wie net bêst. En wat guon fan ús no dogge mei diskrimminaasje is ferskriklik. Freegje de man fan it Sjineeske restaurant op de hoeke mar efkes. Mar in flagge poetst dat net fuort.

Noch in foarbyld. Oardel wike lyn hearde ik ynienen geweldige lûden út Súdeast-Fryslân. Dêr krigen se 15 miljoen út de saneamde regiodeal fan it ryk. No, no no. Deputearre Sander de Rouwe kraaide it út fan freugde. Pas letter die bliken dat it in foai is, dat allinne Súdeast-Fryslân al 25 miljoen tasein wie. Dat de eilannen yn swier waar komme, omt se de wenningbouplannen net wier meitsje kinne. Der wie op rekkene dat it jild wol komme soe.

De oerheid wurket mei flaggen, dy’t se like hurd wer strike. De provinsje likegoed. Elk doarp dat wat wol, wurdt oantrune dat op papier te setten en yn te tsjinjen. We ha allegear potsjes, rekkenje dêr mar op. De gemeenten moat ferdiele. By in goedkarde oanfraach it hiele frege bedrach útkeare. Mar der is fierstentemin jild, want hiel wat doarpen bin opnaaid om hjir oan mei te dwaan. De gemeenten wurde gek, want dy moat no aanst 80 persint teloarstelle, ek al omt de provinsje wer in hiel soad fan it ferline jier útlutsen bedrach ôfhelle hat.

Begryp jim it: Oeral hingje flaggen, mar der hinget net oeral in pûde mei jild of realiteit efter. Mar Sipke Jan Bousema rêdt it op. Tanksy de publisiteit komt de reinbôgeflagge aanst op it provinsjehûs. Mar dêrmei hat hy noch net klearkrigen dat der noait mear immen in skeldwurd nei in homo, boer of Frysktalige skreaut. Want fan de tsien minsken dy’t lâns it provinsjehûs oan de Twabaksmerk yn Ljouwert rinne, binne der fjouwer dy’t net witte wat in reinbôgeflagge betsjut. Of it kin har gjin soademiter skille.