Eelkesweblok

Algemien

Op 27 jannewaris 2017 waard it fernijde Thialf iepene. Se hiene my frege om it ferhaal bij de yn Thialf pleatste foto’s te fertellen. Dat is dit ferhaal

 

Op Tweede Kerstdag 1966 reden er voor het eerst schaatsers op het Thialf kunstijs. Ze waren vol bewondering. Twee jaar lang waren ze zaterdags of zondags met een bus naar Amsterdam of Deventer gegaan, om daar op kunstijs te kunnen trainen. Op ribbeltjeskunstijs. Het nieuwe Thialf had zijn vriesbuizen echter ín het beton gelegd, niet erop. Thialf ribbelde niet. Sterker, door de vijftig jaren heen heeft Thialf daarna in technische ontwikkeling steeds voorop gelopen. De fabrikanten van ijsmachines komen nu hier eerst vragen hoe het moet. Thialf heeft zijn medewerkers vaak uitgeleend aan andere banen. Ze konden vertellen hoe het wél moest.

Want iedereen zag dat het op Thialf werkte. Wat, ze zijn in drommen naar de heiligheid Thialf toegekomen. Niet alleen om te schaatsen, maar ook om eens te zien, hoe ze dat hier allemaal doen. Ik denk dat nu er een nieuwe ijsvloer ligt en er allemaal nieuwe ijsmachines en andere snufjes zijn, dat ijsmeester Beert Boomsma niet alle deuren meer wijd openzet. Hij wil weer eerste in de wereld worden. Je kunt het in zijn ogen zien, op de fantastische foto van hem die in de rondgang te bewonderen is.

Beert is namelijk onderdeel van de Tien van Thialf. Het tiental geeft de historie van de ontwikkeling in de ijswereld aan, die nergens anders als juist hier gestalte heeft gekregen. Elf? Ach, alles wordt in Fryslân altijd aan elf opgehangen, Thialf is anders. De Tien van Thialf. Bedacht door de oud directeur Eelco Derks. In de rondgang met schitterende foto’s wordt het verhaal verteld van de ontwikkeling van het schaatsen, en alle andere ijsbelevenissen. Vijftig jaar lang stond Thialf daarin centraal.

Het waren de jongens van de barre wintertochten op natuurijs,  die als eersten op Thialf schaatsten. Ja, die bocht was wat lastig, maar je kon tenminste altijd schaatsen. Ze kwamen eerst veel ook nog op houtsjes. Nu klappert de baan luidkeels en massaal. De technische ontwikkeling van de schaats werd hier uitgevoerd. Zeker toen Tonny de Jong (u ziet haar op een van de foto’s) twintig jaar geleden hier Europees kampioene werd. Als eerste internationale rijdster op de klapschaats. Een stap in de ontwikkeling van het fabriceren van schaatsen.

Ze werd 20 jaar geleden gehuldigd door een emotionele Atje Keulen-Deelstra. Atsje is intussen overleden. Ze beleefde in 1974 hier haar grote hoogtepunt. Twintigduizend man publiek per dag. Dat kon toen nog met extra tribunes, er zat nog geen dak in de weg. Er is heel veel van datzelfde publiek overgebleven. Aly Letema van  Bellingwolde ziet u op de foto, zij staat voor al die duizenden die hier plezier hebben ondervonden van wat hier in de loop van vijftig jaar georganiseerd is. Zelfs dat publiek heeft hier een ontwikkeling meegemaakt, het oranje schilderwerk is niet in een voetbalstadion uitgevonden, maar hier op Thialf.

Aly Letema maakte toen in februari 1974 de dag ook mee van Atje Keulen haar vierde wereldtitel. Een rijdster, die was af geserveerd door de schaatsbond, omdat ze te oud en moeder van drie kinderen was. Het is eigenlijk nooit meer goed gekomen tussen de schaatsbond en de Friese bevolking. En toch heeft ook de KNSB gelukkig niets anders kunnen doen, dan hier de schaatsontwikkeling te laten plaatsvinden. Al hadden ze dan weer geen grip op bijvoorbeeld Rintje Ritsma. Ook hij kijkt u aan op uw rondgang. Hij stapte uit de traditionele KNSB kernploeg en begon een eigen commerciële ploeg. Indachtig het succes van een ploeg zoals de fameuze ijshockeyformatie Feenstra Flyers, die natuurlijk ook een plaatsje in de rondgang heeft.

De ijshockeykampioenen leerden de schaatswereld hier wat het woord ploeg betekent. Wat zij deden en wat Rintje Ritsma bereikte, leidde tot het huidige ploegenstelsel. En dat leidde weer tot de twee aller-succesvolste schaatsers die wereld ooit heeft gekend, en waarschijnlijk zal kennen. Zij maakten  hier hun complete ontwikkeling mee: Ireen Wüst en Sven Kramer.

Zelfs zij hebben in hun aller vroegste jeugd niet meegemaakt wat de jeugd van nu op Thialf kan meemaken. In vijftig jaar is de opzet van het jeugdschaatsen vele malen veranderd, maar het principe daarvan niet: ambitie, ook als Thialf, om zoveel mogelijk jeugd op het ijs te krijgen in alle variaties die er bestaan. De exponent was jaren en is nog de Vikingrace, die de topschaatsjeugd uit alle landen naar het Thialf ijs heeft getrokken. Fabienne Diniz van de Bornse Schaatsvereniging was een van de winnaars van vorig jaar, zij kijkt vanuit de rondgang neer op de volgende Vikingrace, begin maart.

Een ontwikkeling is dat het niet allen meer om schaatsen gaat. Met een moeilijk woord noemen we dat tegenwoordig multi-discipline. Alles wat met ijs te maken heeft, hier kunnen doen. In 1967 heeft de Stichting Noord Nederlandsche Kunstijsbaan veel geld gestoken in ijshockey en kunstrijden. Friezen waren te houterig om elegant op dat ijs om te springen en ze vonden dat Amerikaanse gedoe met dat stokje een soort van absurde halloween. Maar de schaatsbestuurders die Thialf als hun eigen paleis bestuurden, kregen het van de grond. Zoals de rest ook voeding kreeg. Shorttrack, heel erg levend nu, schoonrijden, curling, ijsspeedway en wat er straks nog meer bedacht wordt.

Zelfs toen het dak in 1985 op Thialf kwam, bleef in eerste instantie de kortebaanpoot, die er in ’66 zonder discussie was neergelegd, nog bestaan. De kortebaan is onderdeel van de Friese historie van het schaatsen, daar is alles op begonnen. En als sprinter Piet de Boer hier negen nationale titels kortebaan wint, maar ook marathon reed, dan is duidelijk dat iedereen van meet af aan, toen het woord nog niet eens bestond, dat multi-disciplinaire karakter heeft onderstreept. Daarvoor hangt Piet als voorbeeld in de rondgang.

Thialf werd de meest voorname gastheer van de internationale toernooien. De bodem werd daarvoor gelegd in 1977 toen de dooi het wereldkampioenschap in Davos verstierde en de Heerenveense bestuurders er binnen een week in slaagden het toernooi hier te organiseren. Honderden vrijwilligers zorgen er nog steeds voor dat die toernooien zo vlekkeloos mogelijk verlopen. Ze waren er in 1967, diezelfde mensen zijn er nog. Aangevuld met nieuwe mensen, omdat de toernooien in  massaliteit zijn gestegen. Ze worden in de rondgang vertegenwoordigd door de markante stem van Thialf, Joop Bleeker.

Dit is geen verhaal over de historie van Thialf. Dat is een heel ander verhaal. Dat gaat over centen. Over het twintigtal directeuren die Thialf kende. Over de diverse eigenaren. En over de politieke discussie of je wel ooit een schaatshal exploitabel kan gaan maken, of er als overheid structureel geld in steekt. En of je dat moet compenseren met Tina Turner. Dat zijn ook ontwikkelingen die hier hebben plaatsgevonden. Maar die staan niet in de Tien van Thialf, die enkel bedoeld is om te laten zien dat Friese schaatshistorie, ontwikkelingen in de schaatssport, de techniek, de ijsbereiding en de belangstelling van vrijwilligers en publiek voedingsbodem waren, voor het Thialf wat hier nu staat.

 

Doe’t Eelco Derks ein 2016 ôfskie naam as direkteur fan Thialf frege hy my wat te sizzen. Dat koe’k wol 

Dit is een wat vreemde bijeenkomst. Normaal gesproken kom je op afscheidsrecepties en dan wordt er afscheid wordt genomen van mensen die met pensioen gaan of mensen die in de ambitie van hun leven wat anders willen doen, maar dat is vaak niet meer dan gewoon weggepromoveerd worden. Maar ik weet niet wat het hier is. Waarschijnlijk hebben wat hoge heren tegen Eelco Derks gezegd, nou jonge: mooi dat Thialf er nou staat, en het lijkt ook niet eens onaardig, maar we redden ons er nu verder wel mee. Maar misschien is het wel anders. En horen we dat nog later nog eens, zoals we gewend zijn in dit land dat er altijd weer in slaagt de zaken niet in de goede logische volgorde te doen. En in elk geval niet in het openbaar.  Hetgeen in dit geval toch vreemd is, omdat de bevolking van Fryslân deze hal uiteindelijk betaald heeft.

Het is al weer een paar jaar geleden. Eelco Derks had mij uitgenodigd. Even praten, zei hij. Dat gesprek duurde twee en een half uur. Want hij wilde alles weten over Thialf. De beleving van het Friese schaatsvolk. Het gevoel voor Thialf. Vreugde, verdriet. De historie. Alles. Want zo zei hij, we moeten in het nieuwe Thialf de waarde van die beleving, die historie, die schitterende mooie gedenkwaardige momenten van Thialf vastleggen. En daarmee de nieuwe bezoekers prikkelen. Prikkelen om te komen, te blijven komen en daarbij ook nog te zorgen dat anderen ook geprikkeld worden.

Ik viel de eerste tien minuten van dat gesprek bijna van  de stoel. Eelco was de eerste van de twintigtal directeuren die Thialf heeft gehad, die dat gevoel wilde uitdragen. Van die andere twintig hebben wel een paar dat gevoel wel gehad, maar ze hebben het niet onder woorden kunnen brengen, niet kunnen vangen. Eelco kon dat wel; verraste mij met ideeën waar en hoe je dat zou kunnen doen. Hij was tegelijkertijd heel nieuwsgierig naar het hoe en wat van Thialf in het verleden. En toen Hedman Bijlsma, tophistoricus van het schaatsen in Fryslân, vertelde over de oude Koninklijke IJsvereniging Thialf met die rijke historie en hoe die eigenlijk als vanzelf overging in een kunstijsbaan met toebehoren, voelde Eelco zich een soort voortzetter van die historie. Dat voelde goed. Want het basketballertje dat naar Amerika ging bleek daar niet, zoals we wel hadden verwacht, veranderd in een technocratische commerciële computergestuurde jongen die de wereld ziet door de bril die bestaat uit getallen en verwachtingen. Niets van dat. Gevoel !

Dus u mag van mij weten dat ik het zonde vind dat Eelco vertrekt bij Thialf. En ik ben er vrij zeker van dat velen dat met mij spijtig vinden. Want het was echt wel goed gekomen. In een andere functie maakte ik hem bijvoorbeeld mee als een voortreffelijk voorvechter voor schoolschaatsen. Haal die bevolking op, laat ze kennismaken en jongens als straks die hal klaar is……  Ik sprak laatst met wat kinderen die hier de afgelopen weken schoolschaatsten, nou die krijgen maandag allemaal nieuwe schaatsen. Weet overigens ook dat we zelden een Thialf directeur hebben gehad die precies weet hoe het sportverenigings- en sportbondsleven in elkaar zit.

In de advertenties voor de komende world cup wordt Thialf het schaatshart van de wereld genoemd. Als hij het zelf niet bedacht heeft, is het toch een uitvinding van Eelco Derks: hij blijft een sportman die het allerhoogste wil bereiken. Hier dus een schaatstempel waar je de 5000 meter onder de zes minuten kunt rijden, waar de KNSB niet en nooit meer om heen kan, maar waar tegelijk de hele bevolking van Fryslân trots op is en waar ze zich een heel jaar kunnen bewegen op de manier die zij graag willen.

Dit is, zei ik een vreemde bijeenkomst. Ik sta hier zelf ook wat vreemd, want woorden  op een afscheidsreceptie worden gesproken namens mensen of organisaties. Ik sta hier alleen als mezelf. Maar ik weet wel dat ik voor veel mensen hier sta. Een avondje de baan rondlopen, en luisteren naar gewone en topschaatsers: no, dy lange doocht wol.

En ik sprak vorige week een oude schaatsbestuurder, die via de baancommissie van gewest Fryslân vele jaren contact had met de veelheid aan Thialf directeuren. “Mar mei Eelco koe’k wurkje”, zo mompelde hij. En dat is in Fryslân de hoogste onderscheiding die je kunt krijgen.

Op 9 augustus 2016, op de foarjûn fan de Freulepartij is der yn Wommels altyd in ploechje lju dy’t nei in ferhaleferteller harket. Dat jier wie ik oan bar. Hjir is it ferhaal

Keatsen stiet Fryslân yn it paad

Op it dressoir stie in jiskebakje. It like wol fan koper, mar it wie inkeld in koperkleurich blikje. Op dat jiskebakje siet in houten stjoerrêdsje, sa’t je dy wol op grutte skippen hiene. En yn dat rêdsje hong in beltsje. Dat klingele hiel sêft at ik der oan kaam. En ik kaam der oan. Want dat dressoir stie by ús yn’e hús. Doe’t ik te âld wie om noch te klingeljen, fertelde myn heit dat hy it wûn hy by in twadde klas keatspartij. No, dêr wie ik suver grutsk op. Hie doe net yn rekken dat myn heit grut, breed en sterk wie, no en dat wie it ienigste wat je as keatser wêze hoegden. En efterôf tink ik ek dat it net mear as in tredde priiske west hat.

Keatsen wie yn Drachten, dêr wennen we, net hiel echt hiem. Lei op de rânne fan it net iens sa grutte keatsgebiet. Der wie al in keatsklub. Keatsklubke. Frans Oazinga wie foarsitter, siktaris, skathâlder en hy fierljepte ek noch. Ien kear hiene se in earste klas keatspartij yn Drachten. Op it âlde VVV terrein, dêr wêr’t no de auto’s steane fan lju dy’t nei de Lawei gean. Hotse Schuil, grut, breed en sterk, keatste dêr ek. Yn in lange swarte ûnderbroek. Hy hie in soad leven. In lyts jonkje lei dy middeis de keatsblokjes del. Dat jonkje wie ik. Ferwyt my dus net dat ik gjin histoarysk besef oer keatsen ha soe.

We hiene yn Fryslân eartiids terpen. Dus wy hoegden hielendal gjin diken. Mar ynienen wie der in boer yn it Bildt en dy woe Bildtstar ferboue. Dat wol net op in terp, want dan krijst skeve ierpels. Dus dy man liet in dyk oanlizze. Dat dienen Hollanders. Ja, wy Friezen hiene ommers gjin ferstân fan diken. Want wy hienen terpen. Boppedat lieten we sok smoarch en grouwélich swier wurk graach oer oan allochtoanen. Dan koenen wy lekker mei it piipke oan yn de sinne op de terp sitte. Dy dykdollers út Hollân hienen sa no en dan ek wol wat ûntspanning, dy boarten dan efkes mei elkoar. Mar se woenen net switte, want dat dienen se op dy dyk wol. En yn dy tiid hiest yn de hiele wrâld al fan dy lju yn moaie pakjes. Jim witte wol, koaningen, keizers, admiraals, pages, ridders en wylde froulje. Dy boarten ek wol, mar dy ferklaaiden har der ek net foar, want dat koste soms wol in dei. Dus dat boartsjen mocht gjin swit opsmite, se hienen dy moaie klean dochs al te lang oan. No, dan sloegen se mei in baltsje wat hin en wer. Wat foar bal? Een kaatsebal.

Dat dienen dy hollanske dykmakkers dan ek mar. No no, wat seagen wy piipsmookjende Friezen, of leaver Biltkerts, der mei in soad wille nei. En grouwélich rike Friezen wedden dan sels wa’t winne soe. Dat mocht doe noch. No en doe woene de Fryske jonkjes wol jild fertsjinje mei matchfixing, dus dy begûnen ek tsjin dat baltsje te slaan. Dat mocht, at it mar net op snein wie. En doe fersloegen dy Fryske grutte brede sterke jonkjes dy Hollanders. Doe’t dy Hollanders de dyk klear hienen, dienen de terpen tsjin elkoar. Mar op elke terp wennen mar trije jonkjes. Dus trije tsjin trije. Dat moat sawat de earste Bûnspartij west ha. 1505. Keatsen is in erfstik fan dy Hollanders, mar de plúzjende Fryske historisi sizze noch altyd dat it Fryske terpkeatsen troch ússels útfûn is. Histoarysk besef, jim heare it.

En wat stiigt it keatsen dêrmei ek út boppe dy oare Fryske kultuerhistoaryske dinkjes, wêr’t we noch hieltyd in orgasme fan krije. Pas op 24 augustus 1767 waard der yn Baard foar it earst fierljept. En ek noch mar gewoan mei in houten stokje oer de Boalserter Feart sjen te kommen. En op 16 augustus 1837 wiene de skûtsjes foar it earst pas aktyf op de Snitsermar yn in wedstriid, en doe wiene it ek noch lytse houten fearskipkes. En keatsen dus al yn 1505. Wauw.

It bin foar it oare jiertallen wer’t de Fryske politisi wip fan yn de angel krije. Watte, alle Fryske polityke partijen ha yn har provinsiale programma stean dat dizze âlde ferneamde kultuerhistoaryske eveneminten, dy’t troch guon lju ek noch sport neamd wurde, stipe wurde moatte. Net dat se dat dogge; se sizze inkeld dat it moatte soe. Guon partijen ha der ek noch Frysk damjen by stean. Dy witte net dat at je foar it earst mei jo bern fan fjouwer jier damje, dan lit je dat bern rjocht oer slaan. De âldere lju yn de Gaastmar en Aldegea bin yn yntelliginsje nea fierder kaam, dy mochten op dy wize trochdamje. En dat neame se dan Frysk damjen, want net yntelliginte lju wennen inkeld yn Fryslân. Mar at jo rjochtút slaan wolle, hoege jo net grut, breed en sterk te wêzen. Foar dy oare eveneminten wol, dy bin dus pas echt Frysk.

Unnoazele Fryske politisi. Ha gjin aan fan de belibbing tsjintwurdich fan de minsken, at se no al of net yn Fryslân wenje. Dy bringe de jonge bern nei gjimmestiek. Yn de hoop dat der Epkes útrolje. Of se krije mei fiif jier al klapredens. Ja, en se meie allegear op tennisjen, sju dy Bertens fertsjinnet ek al in soad, kin Harmke miskien ek wol. Fuotbalfjilden fol embryojonkjes, jonge Abe’s, Cruijffies en Messis. Keatse? Wat is dat?

Doe’t ik yn 1975 by Omrop Fryslân kaam hie’k noch it byld dat keatsen in wichtige sport wie. Letter ha’k pas ûntdutsen dat it wurd sport net fan tapassing is. En wichtich ek net. It is in spultsje mei in djippe, machtich moaie histoarje. Ik die ferslach fan it keatsen. Nei de PC. Ik wie lokkigernôch sjoernalist  yn in tiid dat je noch gewoan fertelle mochten wat der barde yn de wrâld. Of op it keatsfjild. Ik hoegde net oerdreaun te razen. Want je kin hielendal net lûd raze by keatsen. Der bart nammentlik trije kwart fan de tiid hielendal neat by keatsen. Keatswedstriden hjitte ek net wedstriden, mar keats-partijen. Da’s hiel wat oars. Dizze partijtsjes bestean út lang oerlis tusken keatsers en kootsjes; it oandwaan fan de want mei fyftjin meter tried om de pols te winen; mei goed stean te gean yn it perk, nee, nee, nee, noch in sentimeterke nei foaren; mei it eineleas op de hân hin en wer stuiterjen mei it baltsje troch de opslagger. Sa no en dan docht ien in slach. Dat is it dan.

Dus it ferslach fan de PC finale wie simpel: musyk, en pas oan it ein fan it earst der yn. At dat net yn ien slach dien wie, dan efkes oer eardere partijen fan dy dei prate. Dan de einslach fan dat earst en dan wer gau musyk. Tsjintwurdich wurdt it allegear folluld, en dogge se net inkel de finale mar de hiele partij de hiele dei allegear live ferslach fan ûnsin. It is absoluut net fol te lullen. No ja, dat miskien noch wol, mar dan harket der net ien mear. It giet tsjin mysels, mar der bin dus in soad minsken ôfheakke fan it keatsen fanwege it ferslach. Tillefyzje is hielendal neat. Inkel is aardich as de PC finale oan de ein komt en dan moat je sjen oft Geart van Tuinen der dan yn slagget om earder as de mem fan de winnende keatser by dy keatser te kommen. Syn hiele ynterfjoes steane dêrnei bol fan minsken dy’t tusken troch skouder slaan en tútsje. Je begripe der net safolle fan, it is wat in eigen folklore foar insiders.

En dêr is neat mis mei. Keatsen is in moai gesellich spultsje. Je sjoggge ek hieltyd jongeren har oanmelden. Mar at de froulju yn it spul komme bin se wer fuort. It keatsen stiet bol fan de tradysjes. Werklik skitterend, je ha sûnt 1505 ek hiel wat opsette kinnen fansels. Dat moat je ek yn eare halde. Dat moat je elk jier wer opfiere. At op de fiifde woansdei fan july de klok fan de Martinitsjerke yn Frentsjer acht kear slacht dan moat Jehannes Westra, hy moat it noch mar wat jierren folhâlde, gewoan begjinne te âldehoeren, mei in seal fol folk, ophelle mei de bus út it bejaardehus. Jim tinke no dat ik de gek der mei ha, mar dat is net sa. Tradysjes moat je op de iene of oare wize yn eare hâlde. Oars gean de tradysjes it selde paad yn as it keatsen.

Tsien jier lyn hâlde ik op as sportferslachjouwer en doe ha’k in sneintemiddei mei hânnen yn’e bûse nei Doanjum west. Ik hearde de keatsferslachjouwers altyd sa opjaan oer de partijen en de keatsers. No, ik tocht ik wol noch wolris sa’n spektakulêre keatspartij sjen. In haadklasse partij. Fiifentweintich minsken lâns de kant. Der wie de hele middei neat oan, net ien raasde of sei wat. Ik ha my dea ferfeeld. Alle libben wie út it keatsen. Dochs hat dat der wol yn sitten.

Want at je minsken freegje wat bin eigenskippen fan Fryslân, wêryn stekke wy boppe de wrâld út, dan neame se taal, beerenburg, alvestêdetocht, dúmkes, folksliet, skûtsjesilen en keatsen.  Nochris: taal, beerenburg, alvestêdetocht, dúmkes, folksliet, skûtsjesilen en keatsen.

Earme Friezen.

It skûtsjesilen. Tsja. Al trije jier gean in tal IFKS skûtsjes nei Rotterdam, sile op de Kralingse plassen. Ien slachje, dan bin je al op de oare kant. It wurdt organisearre troch ûndernimmers, dus it jild wat dy lju fan de bank liene, wurdt yn dat skûtsjesilen propt. Dat is in kwak jild, mar ja dan prate dy lju ek ris mei elkoar no. Net wurkje. At dy lju it no oer it skûtsjesilen ha, dan is dat begjin juny, dêr by harren. Ja se leauwe dat de skûtsjes miskien ek noch wol earne yn Fryslân sile. No en dêr bin se ek al troch de sponsoaren oernaam. Wol it net skipper. Nee. Dan mar gau in oar skip, wat kostet dat? Trije, fjouwer ton? Nije wike is it der. Unfrysk.

It Fryske folksliet. Tsja. It Frysk folksliet is de begjintune fan alle feestjes yn Fryslân. Riemer van der Velde hat it betocht om elke wedstriid fan de SC Hearrenfean der mei te begjinnen. Soks soe striid opsmite, de oaren soene der fan  skrikke. Dat wie miskien sa yn de 15e ieu, mar no gnize de oaren har stikken, want der stean fiif seis bûtenlanders yn de rige fan SC Hearrenfean en dy ha it ide dat se yn Iislân belânne binne.

It krige ek noch in ferlingstikje. It is 1988 de profronde fan Surhústerfean. Ik stie njonken Marco Pantani. Dat lytse Italiaanske keale hurdfytserke, dat sa oan de strôt ta fol doaping siet. Dy wie krekt ynterfjoed troch Bareld de Vries, de heit fan Jannewietske. Want Bareld wie in grut leafhawwer fan opera, hy gie altyd nei Italie om mei te sjongen en koe dus in pear wurden Italiaansk. Bareld stelde in fraach fan likernoch seis menuten yn Bareld syn Italiaansk. Pantani seach him oan en andere: si. No en doe koe de profronde begjinne. Mar Joop Atsma die noch gau in lintsje omheech en dêr kamen in man mei in toeterke, in famke mei in trommeltsje en ien mei in gitaar. En dy spilen….. no sis mar in fariaasje fan it Frysk folksliet. Pantani seach my fergjend oan. Mar ik ha de eagen delslein, ik skamme my djip. Op de PC wurdt it folksliet twa kear spile. Ik stel eins foar dat jûns ek nochris te dwaan at de Bogt leechrint. It kin wêze dat it dan meisong wurdt, al wurdt de tekst wat ûnwerkenber.

Dumkes. Tsja. Dumkes bin sa hartstikkene hurd dat je de tosken der op slypje kinne. It bin gewoan te hurde koekjes, sa’t je dy oeral wol ha, allinne hjitte se dan oars. Krekt as fryske droege woarst. Dy smakket net in hout oars as Grinzer droege woarst. Sterker, at slachter van der Meer fan Warkum, dy’t fyn ik de bêste droege woarst fan de wrâld makket, at dy nei Delfsyl ferhûzet is dy Warkumer droege woarst dan ynienen Grinzer droege woarst wurden?

Alvestêddetocht. Tsja. Mei dat se dy no mei 30.000 lju tagelyk ride litte wolle moat de iislaach sa tsjok wurde at it eartiids op de Noardpoal wie, mar da’s yntusken ek allegear al wetter. De alvestêddetocht kin dus rêstich yn it skiednisboekje. Is fierder in Akadeemje spultsje. En wy Fryske kloaten bringe it yn fiif, seis reedryd musea ûnder, sadat dizze skiednis yn tsjinstelling ta it oare guod ús ek noch gjin jild opsmite sil. Heit, der giene yn 1940 fiif riders tagelyk oer de streek, mar ik sjoch mar fjouwer medailles. Ja jonge, mar it Frysk provinsiaal bestjoer hat eartiids dy fan Auke Adema kocht foar 2000 gûne en dy ha se doe mar oan it Skipfeartmuseum jûn. Trouwens oer musea sprutsen, it Keatsmuseum. Is dat no al of net iepen.

Beerenburg. Tsja. Frysk? Der stiet in kroech yn Amsterdam oan de De Ruyter kade, dêr ha se 70 merken beerenburg. Want yn elk doarp hat immen wol ien wat blêddetroep troch de jonge jenever griemd en dat ferkocht as beerenburg. Mar at je al dy flessen dan yn Amsterdam by elkoar sjogge en hjir net, dan is dat wer ien fan de safolle dingen dy’t Fryslân him dus ôfpakke litten  hat. Boppedat is beerenburg ek Amsterdamsk drankje hat Pieter de Groot ús lêsten yn de Ljouwerter Krante nochris útlein. Sonnema is allang oernaam troch de hollanders. En de echte fan de Weduwe, ja dy blykte koartlyn ek noch fan allerhande hollânske ynfestearders te wêzen. Sweeslaan mei Fryske produkten. Moat we der noch grutsk op wêze? No ja de weduwe leit no mei Bonnema op bêd. Mar dat wurdt aanst sa’n wûnder drankje, Joustra en Boomsma troch inoar hinne griemd, it kin bêst wêze dat Stenekes syn suertsjesdrank Sonnema dan wer lekker wurdt.

De Fryske taal. Tsja. No ja der is hjir en dêr noch in idioat dy’t in ferhaal fertelle moat oer it keatsen en dat yn it Frysk docht, mar foar de rest ferdwynt dat fansels.

En keatsen dan? Tsja. Ik sil inkel sizze dat ik sa no en dan in keatsfoto yn de krante stean sjoch. Der stean amper minsken te sjen. By twa huldigingsfoto’s joechhei, joechhei stie net ien, der wurdt by huldigingen by it keatsen net mear joechheid.

Yn de krante stie ek in ferhaal oer in keatser dy’t ynienen heech yn it klassemint kaam. Tsjisse Steenstra. In mich, absoluut net grut breed en sterk, mar hy skynt goed op te slaan.  Mar ik hie noch nea fan de man heard. Dat leit him oan my. Want ik kom net mear by it keatsen. Krekt as safolle oaren. Begryp my goed, ik set my net ôf tsjin de minsken dy’t har hiele libben yn dat keatsen fertize sieten en der ek net út wolle. Neat mis mei. Mar at Jehannes Westra inkeld noch kúpstuoltsjes op de PC delset omdat de minsken, dy’t elkoar eartiids om it libben brochten om in PC kaart, no net mear komme, dan is der dus echt wat oan de hân.

Foar Fryslân, foar Merk Fryslân. De organisaasje dy’t Fryslân ferkeapje moat. En dy sit no yn de swierrichheden omt al dy typysk Fryske dingen net mear Frysk binne en omt keatsen dus gjin keatsen mear is. Ja, Merk Fryslân wie op himsels ek tidenlang in grutte swierrichheid, mar ik ha begrepen dat de safolste direkteur Martin Cnossen dêr no wat ûnderút komt. Oan de oare kant, Sander de Rouwe sit no op it Fryske jild, en dan wit we allegear: Martin Cnossen krijt ivich te min om Merk Fryslân folweardich te ûntwikkeljen. Mar dan soenen je as Merk Fryslân dan noch altyd de taal en keatsen ha, wêr’t je op wize kinne om de lju nei Fryslân te heljen. Dy’t foar de frjemdling mearwaarde ha, safolle dat se nei Fryslân ta komme om al dumkes frettend nei it skûtsjesilen te sjen. Mar mear en mear is inkel de mearwaarde fan Fryslân foar de benammen Dútske toeristen dat hjir no njonken it pilske ek in jonkje delset wurde mei troch de kroechbazen. En Martin Cnossen kin allinnich hielendal neat mei keatsen.

De minsken moat komme en der wille oan belibje. Dan kin hy der wat mei, dan kin hy it ferkeapje. Mar dat bart net en dus moat it oars. Nim no bygelyks yn juny dat Europeesk kampioenskip fuotbaljen. Safolle minsken at dêr op ôfkomme. Dat sels de Nederlânske tillefyzje der safolle omtinken oan jout, wylst we net iens mei diene. Mar we witte no alles fan de Europeeske fuotballer. Ik kin de Italiaan Chiellini dy keihurde ferdigener dy’t ek noch in goal makke, no út de pinne. Ik wit alles. En myn hert is fol fan de fol mei medeklinkers sittende Blasykofksy, de Poal, dy’t sa goed syn team stjoerde mei it beste middenfjild fan de wrâld en no by Dortmund spilet. Mar ik wit net wêr’t Tsjisse Steenstra wennet en at der al in faam hat. En syn maten ek net. Dy Fryske keatsers moat har dus omturnje ta fuotballers. Gjin fysiotherapeut om op it earmke hin en wer te striken, nee tattoos. En dan wol ik se allegear sjen. Dy fuotballers mei pas nei de wedstriid it shirt útdwaan, de keatsers ha der gjin reglemint foar. Ut dy rommel. Ja by de froulju kin soks miskien noch  in swierichheid wêze, mar at de froulju it útdogge, komme der teminsten eindelik ek manlju by it frouljuskeatsen te sjen. Of te hymjen. En de froulju wol ek wolris wat mear sjen by it manljuskeatsen as dat lytse baltsje. Dus by elke boppeslach it shirt út en in daverjende  eareronde meitsje. Mei al dy tattoos. Want de bealch moat folkalke wurde. Aaaah , dan lûkt aanst Hans Wassenaar syn shirt út en dan blykt dat der in hiele folle tillegraaf op syn boarst tatoeerd is, en dat kin omt hy wer in gewoane keatsers is, grut, breed en sterk. Alles oan de hans sizze de lju dan gnizend. En gjin gewoane prúkjes hier mear, nea keale koppen. Of frjemde kapsels fan de kanninefaten of Skiere mûntsen. Stiif fan it keatsfet. En burden. Woeste burden. Watte , Grutte Pier skyt yn de broek at de keatsers der oankomme. Op skuon mei twa, trije kleuren. Leafts roze en koskiten grien. By elke earst wat je winne stoarmje alle helpers, memmen, kootsjes en wa dan ek har it fjild op, joechheiend om de keatsers hinne. Yn it earstoan moat mem miskien noch ynhierd wurde, dêrnei komt dat fansels. De tillefyzje moat ek ynhierd wurde. Nee net om dat kloaterige lytse baltsje te folgjen, nee dy moat inkeld it publyk sjen litte. Want dat publyk komt ek net nei it keatsen te sjen, se sjogge nei harsels. Se sitte allegear mei sa’n selfie ding yn de hannen. Dy sjogge sa yn de kamera, dat se troch de Tour de France fytsers troch midden riden wurde. Mar dat is it wol. Ik freegje fan jim om der moarn al mei te begjinnen, hoe gauer hoe better. Fervje jim helendal op, fan ankels oan de krún yn de ferve. Alle flaggen fan de doarpen dy’t meidogge om de skouders. Ek genôch fan dy flaggen meinimme, want de keatsers moat nei elke wûne partij mei de flagge om de hals it fjild om rinne. Je sa gek mooglik ferklaaie. Jim moat yn byld komme. Lokkich dat Germ Stenekes gjin ferslach mear docht by Omrop Fryslân, oars kaam der ek noch keatsen yn de útstjoering moarn.

 

germ

 

Dat moat net. Jim moat yn byld. Fecht jim yn dat byld. Fecht mei oare doarpen. Betink fete’s. Rop de twa hooligans op, dy’t  jim noch yn jim eigen doarp ha. Soks smyt allegear sjoernalisten op. Dy komme echt net inkeld foar it keatsen. En Merk Fryslân hat sjoernalisten nedich. Skûtsjesilers moat elkoar mei de fokkeloete de harsus ynhouwe en de alvesteddetocht wurdt in klunslachte mei folslein iepen wetter op 12 juny.

Wol je Merk Fryslân en dus de provinsje Fryslân rêdde, dan moat it keatsen dus oantrekkeliker makke wurde foar de minsken om hinne te kommen. It KNKB, it keatsbûn, docht sa no en dan in megere poging om de oandacht foar it keatsen wer wat ferbreedzjen. It perk in meterke grutter. De keatsers laitsje derom. Skeef opslaan. Hienen we it dy Hollanders by ús yn it doarp hast goed útlein, begjinne se skeef op te slaan. Ja dan ha je der sels wol oan wa’t it mei wa docht. Wigle Sinnema is in o sa aardige man, mar dat is it dan ek wol. Dy bestie it lêsten om te sizzen  dat miskien de rigel meitsje moatte dat je net nei de opslach yn ien kear boppeslaan meie. Je moat earst ferplicht trik trakke. Wigle, Wigle. Keatsers kin net triktrakke, der kin se net hurd genôch foar rinne en net heech genôch foar springe. Se bin ommers inkel mar grut, breed en  sterk. Wit Wige eins wol wat it wurd keatsen betstjut. Dat je dy bal weromhouwe. En dát mei dan net. Subtyl keatse? Dat soe de defintyve ein fan it keatsen wêze.

Der hat ea sprake fan west dat it keatsen Olympysk wurde soe. We sitte dochs wat yn dy sfear no. Dat soe yndied in geweldich mar ek ûntinkber opstapke west ha. Ik tink dat dy gedachte inkeld by de keatsers libbe hat. Yn elk gefal net by de sportbobo’s yn de wrâld. Ik leau dat ien fan harren, in Iraanske roeier fan eartiids, dy frege oan in man út Bûtenpost doe’t er dy trof, nei keatsen. Doe sei dy man ut Bûtenpost: keatse, wat is dat? En hjir sels yn de keatshoeke yn Fryslân seit de ynternasjonale ek mar in pear minsken  wat. It is allegear leuk en aardich, mar ek net mear as dat. De tiid hat it keatsen ynhelle. Je moasten no in oardel kear sa grut fjild ha kinne. En dan de keatsers better trene. Dat soe noch kinne, mar dat hoecht net, want dat fjild krij we net klear. Want it hillige Sjûkelân earne oars opbouwe….. Elke feroaring yn it keatsen is trije jier âlderhoere oer komma’s. Doch ris wat.

En dan blykt dat inkel de keatsers dat dwaan kinne. Jierrenlang net sa’n moaie PC hân. Je sjogge dat de keatsers traine en dêr better fan wurde. En ynienen flusteren de moaie ferhalen wer oer Fryslân hinne. Dêr kin Martin Cnossen wat mei. Hooplik is it net te let. Tsjisse Wallendal hat it keatsen in klap tsjin de harsus jûn mei syn supernap. Doe begûn it eineleaze jierrenlange  geâldehoer. De reglementearing dêrnei en it praat dêroer en benammen it dan net wat dwaan, hat it keatsen hast útskeakele. Dat moat oars.

Want tink derom jonges en famkes: In tal jierren lyn is ús mem ferstoarn. Us heit wie al earder gien. Doe’t we de boel oant it oprêdden wienen, ha ik der noch efkes nei socht. Nei dat jiskebakje mei dat stjoerrêdsje en dat beltsje. Ik ha’t net fûn. It wie weidondere.

Hylke Speerstra waard 80. Yn Tresoar wie in gearkomste, wêr’t ik sprekke mocht. Dit wie it  ferhaal

 

Tsien jier in boerejonkje, dat sa no en dan ris oer it dykje efter hûs seach

Tsien jier dêrnei fan it bûthús linkendewei ferhûzje nei de leugenbank

Dan tsien jier ride, sile mar foaral harkje nei âlde strûken

Tsien jier it boerebestean yn in nij jaske

En dêrnei tsien jier de wichtichste man fan Fryslân, dat is de haadredakteur fan de Ljouwerter no ienris

Tsien jier romantikus, altyd al west, mar de sjoernalistyk ferbea dat wolris

Tsien jier reizger, de wrâld is ommers folle grutter as Tsjerkwerd

En dan noch tsien jier de bek iepenbrekke fan minsken dy’t noch nea wat sein hienen oer de skaadkant yn harren libben .

Tachtich jier lang skriuwer mei in alderduvelst soad ynmoed

Komselden ha ik in man sjoen dy’t mei safolle ynmoed syn wurk en frije tiid belibbe, as Hylke Speerstra. Hy skreau bygelyks net inkeld yn de Koerier oer it skûtsjesilen, hy frege ek daliks om mei te silen. En doe’t op in stille dei twa skûtsjes tsjin elkoar oandreaunen, hâlde Hylke syn Bicbolpenne der tusken. Dy waard likegoed oan barrels dreaun en treaun. De oare deis koene je yn de Koerier lêze hoe’t dat gien wie, op sá’n wize as leinen je njonken him foar de roef. Mar hy skreau  tagelyk oer de massa en de krêft fan dy skippen. Ynienen seagen skippers harren eigen spesiale wrâld yn de krante ferskinen. En se seine tsjin Hylke, do meist wol faker mei. Mar at we sizze lûke, dan lûkst. Hylke Speerstra krige deryn syn goede gefoel oer hoe’t hy wurkje woe. In belutsen folger, meidogger hast. Sile, ride, buorkje, rinne. Mar skriuwe foar de lju dy’t tús sieten.

Hylke Speerstra is nammentlik yn tsjinstelling ta in soad oare fakbroeders dy’t hjir ek omtouterje, in gewoan mins. In boeresoan. Dy’t wol aardich reedride koe. Twa mienskippen dy’t it net stean ha op lju dy’t krekt dogge at se wat mear binne as in oar. Hy fertaalde dat troch te skriuwen op in wize, dy’t er sels wol aardich fûn. Mar krekt omdat hy de minsken sa goed koe, fûnen oare minsken dat ek heel aardich. No bin der noch wol mear dy’t dat dogge, mar hy hie en hat wat ekstra’s. Ik neam  dat entosjasme. Ynmoed.

Dy’t dêrtroch lykwols namme makke. Wat wie ik grutsk doe’t hy my by de Drachtster Krante weihelle nei Schuttevaer. Syn Heil om seil wie ommers gjin bondel skippersferhalen, mar it ferhaal fan de skippers sa’t wy dy ek allegear presies koenen. Mar wat ik dêr doe by Schuttevaer meimakke wie in man dy’t yn syn ynmoed fersoop. We makken op in gegeven stuit ek in Schuttevaer/Watersport. Acht siden krantsje foar lju dy’t wend wiene tsjokke glêdblêddige Waterkampioenen ta har te nimmen. Mar ik skamme my dea en gie hastich op in terraske sitten at Hylke yn Heech de krante oer de earm naam en op alle boaten omklaude om se te ferkeapjen as in soarte fan parlevinker.

Hylke like in chaoot. Ik ha him bygelyks wol by de bealch hân at hy syn haadredaksjoneel kommintaar foar Schuttevaer noch net klear hie at ik mei de lêste rommel nei Swolle moast om it printsje te litten. Mar doe’t hy it Agrarysk Deiblêd yn de merk sette, moast ik oan Heech werom tinke. Hy ferkocht wer syn krante en it slagge ek noch. Hylke gie ek rêstich boekhannel yn en frege dan nei in boek fan Speerstra. Dat hienen se net. Mar at hy der út gie, hienen se yntusken al tsien by de útjouwer besteld. De wize werop hy de lêste jierren, mei soksoarte dingen as mei in iepenloftstip yn it Heidenskip, mei musikanten foarlêze fan emigranteferhalen, mei in tonielstik oer de dessa, syn boeken ferkocht hat, tsjûge fan mear ynmoed as ea immen hân hat. Foar syn boeken, skreaun op sa’n wize, dat de minsken it frieten. Lês Geert Mak noch marris yn it boekje oer Hylke de Ferteller, hoe spesiaal syn skriuwstiel is en wie. Je lêze krekt as sit der ien njonken je dy’t it fertelt. Gewoan. Mar it is net gewoan, it is unyk.

Dat skriuwers wat moaie wurden omhong krije yn Tresoar at se tachtich wurde is net sa bysûnder, we eare hjir yn Fryslân alles wat justjes boppe it maaifjild útstekt wol. Mar ik sil syn lêste boekepresintaasje nea ferjitte. Sa’n presintaasje is meastal yn de hoeke fan in kroech mei wat famylje en fjouwer kollega-skriuwers en dan it boek wat knoffelich oerlangje oan leafst in sa wichtich mooglik minske, sadat der ek noch twa wurden yn de krante komme kinne, at je teminsten by de Friese Pers útjûn wurde. Hylke Speerstra hie by it presintearjen fan op klompen troch de dessa de hiele Trinitas tsjerke yn Hearrenfean fol, en dat is 750 lju. Famylje, freonen, reedriders, skippers, boeren, dessarinnners, mar foaral lêzers. Soks hat gjin inkelde skriuwer yn Fryslân belibbe.

Sa’n tritich boeken. Njonken altyd krantestikjes te meitsjen. Dûbeld op.  Kin inkeld mei ynmoed. Hylke is no 80. Dit is in fiodeootsje omt ik op Oerol sit. Krekt as altyd. Yn 2006 gie ik nei Oerol mei it de dei tefoaren presintearde boek de Oerpolder. At it reinde koe’k lêze. Mar ik lies it yn ien kear út, doe skynde de sinne al lang wer. Mar ek yn my. Wat spesiaal. It Heidenskip yn de 19e ieu. Geweldich. Mar Hylke hat doe sein de 20ste ieu ek noch te beskriuwen. Hat sels al mei gâns lju praten. Mar it is der nea fan kaam. Hy hat it net ta doel, mar eins moat it noch al, Hylke. Want it reint wol werris. Hast noch wat ynmoed oer?

 

Yn Nyegea Sm wie in gearkomste oer glêsfezel. Der mocht ik sprekke:

Froulju en manlju.

Ik bin gjin aksjefierder. Ik bin jittikmieger, oftewol ik skriuw kollumkes. In pear kear per wike lês ik dy foar by Omrop Fryslân. Ik brûk dêrfoar in maya, in geheimsinnich apparaatsje wat my op it ynternet kwakt sadat it krekt liket as at ik yn de studio sit. Dat sit ik net, ik sit thús. It ienigste manko is de fertraging. De studio seit “moarn eelke” en dan ha se trije bakjes kofje dronken foardat myn lûd dêr trochkomt. Want we wenje yn de Gaastmer, in plakje fan 311 ynwenners. We ha gjin snel ynternet.

De organisatoren ha my frege nei oanlieding fan in kollumke fan 6 maart 2013. Sa lang duorre de fertraging dus no is it lûd pas yn Nygea.

Ik hie´t doe oer in punt yn de steatekommisje boarger en mienskip. It punt NGA.

Wat is dat NGA yn fredesnamme, next generation accessnetwork. No dat stiet ek yn de startnotysje: bekabelde toegangsnetwerken die geheel of gedeeltelijk bestaan uit optische elementen die in staat zijn om breedbandtoegangsdiensten te leveren met verbeterde diensten in vergelijking met diensten die via reeds bestaande kopernetwerken worden geleverd. No, ik in oere googelje en doe wist ik pas wat se bedoele: glêsfezel. Sis dat dan ferdorie gewoan, glêsfezel. En hâldt op dêroer te âldehoeren, dol in in groppe njonken de dyk en donderje dêr dy glêsfezel yn, aveseare. En wêrom al dat geseur wat jim ha mei NL kabel, Kabel Noord, Ziggo, UPC, de F4 gemeenten, CIF, Reggefiber, Lipen/Opennet. Donderje dy glêsfezel yn’e grûn, dan bin we hjir yn Fryslân miskien ien kear op de wrâld foar. No nee dus, want der is oanfullende ynformaasje. En yn it lêste rigeltsje dêrfan stiet: met een dergelijk vast netwerk kunnen wij naar verwachting zo ‘n 90 pct aansluiten. Dus tsien persint fan de mienskip, fan de boargers, werfoar der dus in spesiale steatekommisje bestiet, dy is hjir wer de lul yn Fryslân.

Mar wat noch slimmer is, trije jier en tolve dagen dêrnei bin we dus noch gjin soademieter fierder kaam. Watte, dy 90 persint ha we noch lang net iens helle. Yn fernuvering sjocht Fryslân dat der sa no en dan earne in greppeltsje njonken de dyk groeven wurdt. Ik wie ferline wike yn Drylts en doe frege ien, dy groppe lâns de stêd, leit dêr glêsfezel yn. Ja. Kin we dat dan oanslúte. No, dat wit ik net. Se bin fiif ynstânsjes lâns west, en dy wiisden  allegear nei elkoar. De kabel leit der, mar Drylts leit dus as in trage mol noch op it plattelân. Foar it oare, net altyd komt yn de groeven gropkes ek glêsfezel, want koördinaasje fan yn de grûn dollende lju bestiet yn Fryslân net. Al dy kommersiële ynstansjes wolle dat sy safolle mooglik jild fertsjinje kinne, in oar net. De gemeenten witte it amper en kin harren rezjyfunksje net wier meitsje. En dan sis ik it hjir fersichtich.

Mar eins hoege we net hoeden te wêzen. Wy gewoane minsken fan it plattelân kin gjin gewoane dingen krije. Ja meneer, maar daar zijn ze daar bij jullie nog niet aan toe. We wolle netfikse om it leven, mar ús hûs en ek de skoalle fan de bern ek stiet grôtfol apperaten dy’t noch net folslein wurkje kinne. De takomst wurdt noch folle appartiger: telefyzje sjogge we aanst allegear fia de kompjoeter. Ja, mar net op it plattelân fan Fryslân. We wolle bedriuwen yn de lege pleatsen op it plattelân. Is er ook glasfezel. Nee. Dan komen we niet. Mar ek de boer hat it  nedich. At in ko appt nei de boer ik moat skite of molken wurde, dan moat it dochs net fiif menuten duorje foardat de boer komt, inkel omt se dêr gjin glêsfezel ha.

 Ik wit it wol, it kostet allegear in knoarre jild. It ministerie hat wol sein dat der ek breedband yn it bûtengebiet komme moat, dat is sa, mar sy lizze der gjin sint by. De provinsje hat foar doarpen dy´t hiel beret oan in belle lutsen wat dwaan kinnen, mar in soad is it net, de minsken moat sels fermogens bydrage, rûn de 7500 per húshâlding. Mar sels at je de sinten ha, is noch de grutte fraach: wêr moat we wêze, wa nimt ynitiatief.. It is net in saak fan gemeenten. We sitte mei noch sa’n 25 gemeenten dy’t sa selsstannich binne dat se mar ien biedwurd ha, oars dwaan as buorman. Boppedat ha se gjin jild, se kin net iens betelje wat se no dwaan moatte en salang at de thússoarch sa’n lijen is kin wy noch wol sûnder snelle kompjoeter. Mar de provinsje hat dochs in fermogen oan jild. Tink dan ris nei. Dolle is wurk. En dollen smyt noch mear wurk en sinten op.

En dat it op it plattelân net út kin is ûnsin. We ha’t selde hân mei wetter, mei elektrysk en mei gas. “Dat kin we net by de boeren bringe, dat is te djoer”. No, it PEB liet gewoan elke klant in  gûne mear betelje, sa koenen se dy lêste 10 pct malik betelje. Doch dat no wer. De PvdA man yn de steaten, Van Maurik skreau it fannewike ek al. Mei syn allen as oerheid in  glêsfezeldolorganisaasje oprjochtsje. Mei Nuon jild. Dat smyt ek noch mear winst op at je it letter wer ferkeapje oan de merk.

Mar no wurdt it lêstich. Yn de provinsje moat de PvdA dus op’e knibbels oan it CDA en de VVD freegje om soks te dwaan. En jim as gemeentlike VVD-ers en CDA-ers (en de ELP) moat de PvdA hjir freegje om it te dwaan. Dat makket alles noch yngewikkelder as alle snelle kompjoeterprogramma’s dy’t der besteane.

 

Yn de roomske tsjerke fan Blauhûs mocht ik de Blauhuster Dakkapel tasprekke in pear jier lyn.

Hjoed presies 40 jier lyn waard der, efkes fierderop, op it dak fan it Teatskehûs 195 menuten net ûnderbrutsen spile troch 8 minsken. Neat bysûnders, ja it wie in wrâldrekord, mar wat is no in wrâldrekord? Ja we sizze no noch dat de Viking Knut Johannesen in geweldige reedrider wie, mar we sizze der mar net by dat syn wrâldrekord doe dik 18 menuten oer de 10 kilometer wie. Sven  Kramer kin’t no hast twa kear dwaan yn deselde tiid. Mar Knut Johannesen seit altiten dat dy Blauhusters nea by him spile ha en wol by Sven en dat it dêrom net earlik is, oars hie hy wol hurder riden.

195 menuten? Trije oerkes en in kertierke wat op sa’n toeterke blaze. No, wy bin altyd bliid dat der net ien tusken de musyk troch stiet de âldehoeren. Dat wie al moai en no ja, se bin hjir yn Blauhûs gau tefreden. Benammen omt doe dy oanientriedwei spyljende  trompetten, tuba en slachwurken op de foarside fan de Ljouwerter  Krante stienen. En dêr is doe in grutte misser mei makke. Alderearst wist de Ljouwerter net iens dat de nontsjes allang út it Teatskehûs ferdwûn wiene, want se neamden it noch it Theresiahûs. En de Ljouwerter Krante sette in kop by de foto fan wat efterkantsjes fan mantsjes mei in toeter. “Dakkapel Blauwhuis vestigt wereldrecord”. En wat dienen Nico, Bernlef, Yme, Ruurd, Herman, Frank, Tseard en Klaas doe. Sa optein, sis mar oerol, oer it sukses, geweldich, op de foarside fan de Ljouwerter Krante, no, no , no….., dat se spilen troch en neamden harsels de Blauhúster Dakkapel.  Ek noch tsjin de Ljouwerter yn, want dy wist net iens hoe’t it yn it Frysk skreaun wurde moast. Mar boppedat, wa neamt syn bandsje, korpske, ensemble, wat bin jim eins, o ja, jim waarden kapel neamd, wa neamt soks nei in krantekop, dy’t allinne mar krantekop is omt der net mear mar ek net minder letters yn de kop meie. No ja safolle wienen jim ek net wend, de measten kamen fan Advendo, sa hjitte gjimmestykferieningen meast, of it Stedelijk. No ja. At je jesels dernei hise yn grut útfallen SC Hearenfean shirts dan bin je de ferpersoanliking fan de Fryske folklore, en dan moat je jesels dochs folwoechsen in namme jaan. Alderearst is it beskamsum om in Snitser orkest te wêzen en je dan Blauhústers te neamen. Jim hienen dochs gewoan de  Snitser Stokdweilen neamd wurde kinnen. Soksawat.

Blauhúster Dakkapel. It wie net út te sprekken foar al dy lju dy’t dy musyk wol aardich fûnen, mar út in oar gewest of lân kamen as Fryslân. Ik bin der frij wis fan dat jim wol in pear hûndert kear ea net útnoege binne, omt dy lju de namme Blauhúster Dakkapel net útsprekke koene. Sterker, der wiene sat lju yn Fryslân dy’t it ek net útsprekke koene, sa hienen se it yn Hurdegaryp ea ris oer de Bluehouse Chapel en dy ha doe in jazzbandsje út Australië krigen

Werom woenen al dy lju jim trouwens sa graach ha. Der ha’k lang oer neitocht. Ik wie ris op in jûn nei it skûtsjesilen yn Grou, seach net al te helder mear út’e eagen, mar we sieten yn it Theehûs en der wie ek in doe noch jong mantsje mei in trompet. Ik koe my de oare moarns absoluut net yn it sin bringe wat er allegear spile hie, mar wist noch wol dat hy troch in taffeltsje dat  ferskode, en dat him omfier meande, ynienen in slach oer de kop die, mar hy spile gewoan troch. Ik wist ek net wa’t er wie, mar doe seinen se letter dat it Bernlef west hie, wist wol, dy fan de Blauhústers. Nee wist ik net, Ja ik hie de Blauhúster Dakkapel wol sjoen, mar my drekt fan har ôfkeard, dat nasjonalisme mei dy Fryske flagge om de stadich oan wat tsjokker wurdende búk hinne, soks hearde yn de kategorie Frysk jild, Frysk paspoart, Fryske musyk, net in stoer wurdich. Ik feroare doe’t ik hearde hoe djoer at se wienen……., soe….soe….soe dy musyk dochs wat betsjutte? Dat koe dochs net. As ik dy mannen oer it Hearenfean fjild slenterjen seach ….. sju ik ha gjin ferstân fan musyk, mar ik miende te begripen út dat ferfeelde strompeljen dat se dus ek mar wat dienen. Sa’n mantsje mei de trommel yn de bernewein, hy sloech der toch mar wat op los. Wat soe’t. Mar se bleaun djoer, 600 gûne, foar dy tiid….. Poeh. Inkel doe’t we in kear in hiel soad jild oerhienen by Omrop Fryslân oan de ein fan it jier, wat net meigie nei it oare jier, koe ik in kear de Blauhúster Dakkapel útnoegje, en liet se binnenkomme yn de ein ôfkundiging. Se ha miskien in heale menuut foar de radio west. It wurdt my noch neidroegen as de meast ûnferantwurde útjefte dy’t ik ea dien ha by de Omrop. Mar we ha in hiel gesellige jûn hân hear, it wie âldjiersdei. Mar dat miende ik doe, in gesellich ploechje folk dat fleurige deuntsjes spile. Sjoernalisten moat alyd in soad leare.

Jim ha nammentlik echt wat betsjutten, jim ha nammentlik folle mear opsmiten as at jim kosten. Ik bedoel , in kear spylje op in bepaald plak, it reinde yn no time bier, der kamen allegear feestminsken en -beesten op los, harrekidee, en jim spilen de hiel tinte, fjild, starteilân, iisflakte, doarpsfeest of seal fol. At de kroechhâlders tochten fan no kin ‘k wol in kear sûnder dy mannen, gooh, se hellen net iens de minimale bieromset, te mear omt jim earne oars spilen en dêr wiene dan alle minsken. Gewoan, at je de Blauhúster Dakkapel hiene wie’t gesellich fol, en de bieromset gie omheech, net yn it minst ek troch dat jim sels tuskentroch aardich meidiene.

It wie yn de perioade dat sels de organisaasje fan it reedriden yn Thialf wat fersichtiger mei de sinten omgean moast. Soms hie’ k it net iens yn’e gaten, dan spile der sneons of freeds in dweilorkest, en dan hearde ik it net iens. We neame gjin nammen, mar dy jongens út Heech, of Hearrenfean stienen rjochter yn de rige mar spilen (noch al) wat sêfter. Sju en dan wurdt je ek wat eigenwiis grutsk. Twa dagen lang sei ik tsjin de lju dy’t it o sa moai fûnen dat de Shasliks en de Stiekeme ligers dêr spilen, wachtsje, wachtsje, oant it sneintemiddei is, en dan kamen jim al bier sûpend it stadion yn, ronfelich rinnend, en dan wie de ferwachting – 20, mar dan sette Nico de tuba oan’e lippen en dan davere it, fier yn it rûn. Dan koene dy lju út Hollân inkel swijend goedkarrend knikke, prate wie net mear te ferstean. It wie sels sa, dat myn  radiomikrofoans doe noch net altyd like goed wiene en dan frege ik fantefoaren: komme de Blauhústers ek, en at se dan ja seine, dan moasten we in kommentaar hokje ynhiere foar 1200 gûne deis, omt jim der oars hieltiid oerhinne spilen. Letter wie dat oarsom en ha’k leard dat sels midden yn in spyljende Dakkapel wol wat op te nimmen is, ek noch fersteanber. Dat hie’k twa kear dien, en doe wie’k fierder frij fan it moarnsprogramma, dat fûnen de lju te drok oan de holle. En it wie yn de perioade dat jim ek net elke kear mear by Hearrenfean wiene, mar at jim dan wól it fjild op kamen, dan gie it publyk stean en wie der in daverjende ovaasje.

Ja, it gie om de musyk. Mar it gie ek op de wize werop. Ik sil nea ferjitte dat de ISU gjin Frysk folksliet mear ha woe op Thialf, mar dat jim dat fuort nei it Wilhelmus fan de tribune ôf in kear wol dienen foar Falko, Rintsje of Ids, of sa. En dat doe in hiel stadion noch folle lûder as ea it Wilhelmus klinke koe troch it stadion davere. Of dat jim toch ien kear de trommel út de bernewein hellen en Foppe der yn soalden, doe’t dy eindelik in kear troch it lint gie.

Yntusken ha’k in soad leard. Ik wit yntusken dat dy musyk degeliker sit, as ik ea tocht hie. Dat de discipline folle heger is as at ferwachte wurde mocht fan it ûnge-organisearde omrinnen. Ik ha nea witten dat jim sa yntensyf oefenje. Eigenlik is dat ek hiel knap, sa kloaterich oerkomme en dan sá spylje. Jim wurkje mei allegear anti-effekten. Sa’n omrinnende idioat mei allerhande boardsjes, klappe, sitte, skrieme, skite en sok guod, dat ferfrjemdet fan de musyk. At jim inkeld ris op in poadium stiene, rûnen jim ek mar wat rûn, sa like it,  folslein net ynteresseard yn de lju dy’ t yn de seal sieten. Ek in toanielspultsje, in act. Jim kin no ek folle langer efter elkoar spylje as dy 195 menuten. At ik neilês wat Jack op’e kompjoeter allegear ynfuld hat oan nûmers dy’t jim spylje, it is hast net te leauwen. Mar jim sjoch wer net nei dy listjes, Nico set yn, jim spylje der efter oan, en jim bin ek noch tagelyk klear. En ek Nico hat gjin list yn de holle. Jim gean mei reisleider Frank nei it bûtenlân en dêr sjogge de minsken mei fernuvering nei it ploechje folk, al wie’ t yn Canada wol hast sa dat it in echt konsert wie. Sa fielt it foar jim ek faak, mar o wat doch jim jim bêst om it sa net fiele te litten troch oaren. Myn learproses hat opsmiten dat jim eins hiel gedisciplineard traine en spylje. Dat jim jongens binne dy’t alles kinne.

Der ha tefolle routsjinsten west yn dy 40 jier, mar ek dêr, benammen dêrre ha jim sjen litten hoe goed at jim binne, hoe suver, hoe emosjoneel. Alles diene jim mei elkoar, de wille, it fertriet, de musyk, de wurden, it regeljen, it reizgjen, mar benammen it spyljen. Kees, Bernlef, Tjeerd, Marc, Theo, Jack, Frank, Yme, Joop, Jan Nico, Foppe, Jan , Fokke, Eppie, Idsard, Nico en Lieuwe , ik ha yn myn ferhaal in pear nammen neamd, mar dat heart eins net sa. Want jim bin mei elkoar de Blauhúster Dakkapel, dy’t ek wer ferdwine sil, ek in mienskiplik beslút. In tiidrek Blauhúster Dakkapel. Werby miskien jim froulju noch wol it wichtigst wiene, want dêr koe’t net sûnder.

Dizze dei is dêr in foarbyld fan. Want hy is noch net ôfrûn. Jim sille it dak op moatte. Hiel Blahûs stiet te wachtsjen om 40 jier eksakt te betinken, sy stean fleurich ûnder te brobbeljen, jim moatte it dak wer op, dêr wêr’t  de kapel berne is. Jim hearre daliks wol hoe as wat, hjir ek net omhingjen bliuwe, it is moai waar , spylje bliksem.

Mar noch ien dinkje, dat krij jim mei foar’t jim nei boppe gean en dat dan yn de dûbele betsjutting, want we bin op it lêst yn tsjerke:

Soms hè, soms sjoch ik efkes nei de gesichten wylst jim drok oan it omstappen en spyljen  binne. Dan is der yn de eagen, want de mûlen hingje yn it trompette- en trombône-izer, in fonkje, net iens bewust fan de tûzenen dy’t op de tribune meiswinge. En yn dy eagen sjoch ik de ferskriklik grutte wille dy’t jim ha tidens it spyljen. En da’s neffens my de allermoaiste  noat dy’t jim ea spile ha.