Eelkesweblok


Een reactie plaatsen

21-10-2020

Noardelike kjeld

Der bin gjin politisi mear, dy’t lûdop doare te sizzen dat Fryslân mei Grins en Drinte mar ien provinsje foarmje moat. Wylst dat, inkeld al op grûn fan it beheinde tal minsken wat dêr wennet wol goed wêze soe. Benammen om yn Nederlân mear lykwicht te krijen, sadat regiobelied ek echt stâl krije kin. Yn Den Haach waard it noch it faakst monkele, mar elkenien dy’t dat rôp, krige gjin stimmen mear. Sawol yn Grins net, as yn Fryslân. Yn Drinte stimme se noch sa’t harren heiten ek altyd dien ha.  

Dus sit se noch altyd ûnder bewâld fan Grins. Se dogge bygelyks finansieel mei yn it fleanfjild fan Eelde. Grins wol graach dat Fryslân ek meidocht. Hjir bin wol in pear minsken dy’t dat ek fine, mar at it fanwege de corona net mear doocht om fan Eelde nei Bremen te fleanen, is dat wol oer. It singeliere is dat FB Oranjewâld wol finansier is fan Eelde. Dêr ha se blykber mear betrouen yn as yn de noardelike deiblêdden. 

Se sieten koartlyn yn Grins om de tafel en fregen har ôf: hoe kin we Fryslân dêr no sa by belûke, dat se tinke dat Eelde ek har fleanfjild is. Wat betochten se: Fryslan kin ús smoargens wol oprêdde. Se sitte ynkoarten finansieel ek yn Omrin. Mei grou jild. Al dy Grinzer smoargens komt hjir hinne.

Dat kin moarns moai mei de trein nei de Wierde yn Hearrenfean. At de Lelylijn der al komt. Yn de rânnestêd wurdt inkeld praat oer in snelle ferbining tusken Lelystêd en Grins. Dat is inkeld mar klear te krijen at Emmeloard, Hearrenfean en Drachten ek lûdop sizze dat it o sa nedich is. Regiobelied. Dêrom hat ús deputearre Avina Fokkens dat no ek ûnder har bewâld. Se hat no al in pear kear sein dat de Grinzers it ek mear as in wichtich objekt sjen moatte en net hieltyd sizze dat it om harren ek wol oer Zwolle kin.

Grins wie hast om, doe wie der dy hele domme aksje fan de CDA-riedsleden yn in soad Fryske gemeenten. Dy sizze dat dy trein aanst yn Hearrenfean yn twaën moat en dat der dan noch twa coupé’s trochstreame moatte nei Ljouwert, fol mei Dokkumers en Frentsjeters. Unnoazel dat CDA-ers út Hearrenfean en Drachten ek noch meidienen oan dat domme ferhaal. Dêrmei ûndergrave se de Lelylijn sadanich, dat dy der noait komme sil. Want Grinzers wolle út noch yn net dat iets wichtichs nei Grins én Ljouwert giet. Dat mei foar har noait lyk lizze. Sy roppe altyd dat sy inkeld mar it noarden binne. In soarte fan oerdreune grutskens, wêr’t wy Friezen absoluut net oer kinne.     

Boppedat jonges. Ljouwert hat yn de 70-er jierren alles ferspile. It sette net sok doe’t der in dyk fan de kop Ofslútdyk nei Grins komme moast. Dus kaam de dyk oer Snits, Hearrenfean en Drachten. Doe’t it westen letter troch de polder nei it Noarden kaam, wie harren kostje hielendal makke. Ljouwert lei efter in stikje isolaasjebân. Oars hie alles trochstreame moatten en koene je fan Ljouwert nei Grins. Dat helje je noait werom. Der is safolle bestjûrskrêft oan kapot gie, dat wol je net leaue. Ljouwert moat no dat ferlies drage en dwaan wat je dwaan kinne, mar de Lelylijn is net fan Ljouwert.

Fanwege noch folle mear diskutabele saken tusken Ljouwert en Grins is de noardelike gearwurking noait wat wurden. Fanwege guon politisi en fanwege de sinten is der besocht yntensyf gear te wurkjen. Der bin allerhande gearwurkingsferbannen, mar je hearre der noait mear wat oer. It stelt dan ek hielendal neat foar. Dêrom is it ek wol te begripen dat der sels fanút Grins stapkes set wurde, want dat hat echt stipe nedich. Ekonomysk soe it moate, mar it wurdt dus noait wat. We kin beide net gearwurkje.

Inkeld, at it oer de Fryske taal giet, soe ik folle leaver mei Grins as mei Den Haach te krijen ha. Oare Hollanders sizze dat in twadde taal moai is, mar binne net ree om dêr ek wat oan te dwaan. Grinzers bin sa op ús taal tsjin  dat it foar ús folle dúdliker wurdt dat je hjir in better taalbelied nedich ha. Mar dêr moat we sels dan mei rêdde.  


Een reactie plaatsen

14 10 2020

Polderlân  

Wetterlân, lân fan de takomst. Eddy Wymenga hat it boekje skreaun yn haadstikjes fan sa’n fyftich wurden. Ysbrand Galama hat by elk haadstikje in tekeninkje makke. Mei ljippen, kij en boeren dy’t ferheard om har hinne sjogge. Want dat is de ynhâld: hoe ha we it yn fredesnamme yn de histoarje fan Fryslân foar elkoar krigen dat we optheden de saken mei grûn en wetter sa yn’e hobbel ha.

Op in hearlik te lêzen ienfâldige wize fertelle se ús it ferhaal fan de tige fruchtbere sompe Fryslân, dat in biljertlekken sûnder blommen, kij en fûgels waard, wêr we op sokken oer rinne kinne. 

Wat lekker dat in wittenskipper as Wymenga, want dat is hy, sa byldzjend skriuwt. Hy brûkt gjin swiere wurden of net te begripen ôfkoartings. Dêrmei slane de boerelieders en natoerminsken ús hieltyd om de earen.  Nynke Koopmans, troch de Ljouwerter sneon yn de krante setten as it moaiste frommis fan de boerinnekalender mei har kont op it mânske trekkertsjil, hie it yn har ferhaal oer ‘extern salderen’. By Wymenga soe dat gewoan ‘strontlucht ferkeapjen’ wêze, mar hy neamt soksoarte lapmiddels net iens.

Wymenga wiist ek nimmen as skuldige oan. Dat bin we mei syn allen. Sûnder erch. We woenen gewoan alles hieltyd beter dwaan, en dat wie jusjes tefolle. We moat it no ek mei syn allen mar gau wer besykje goed te meitsjen, want Wymenga is realist en dus tige somber.

Hy wol graach bygelyks de fersakke droege feangreide ûnder reinwetter sette en dêr ek dat wetter bewarje foar de droege riten. Nij wetterbelied. En nij agrarysk belied. En wer rûche dong. Werom nei eartiids. Wymenga jout derfan hiel wat gefolchen oan. Dy bin sa talleas dat se net te befetsjen binne. Dat giet fan dat wý de tegels út de tún helje moatte oant dat we miskien net mear de molkfabryk fan de hiele wrâld binne.

Dat kin seit Wymenga. Hy einigt mei in takomstbyld. “De ljippen gean oer de wjuk. It folk út de stêd makket bûtendoar de holle leech en de boer buorket mei perspektief. It wetterlân fan doedestiids is no wer ús greidelân fan de takomst”. It is dochs thúsbliuwe optheden, dus it wetterskipsbestjoer hat it oan tiid om it boekje te lêzen. En dan moat se eins net eigenwiis wêze en sizze dat it oars is, nee daliks oan de slach.

Minister fan lânbou Carla Schouten hat it boekje fan Wymenga ek net lêzen. Dat hie wol kinnen, want it is ek yn it Nederlânsk ferskynd. Schouten mocht ferline wike de rede fan Fryslân hâlde. Se wie’t wol mei Wymenga iens dat der wat feroarje moat yn ús tinken, mar kaam net fierder as in komplimintsje foar Skiermûntseach en Holwert oan see. Fierder gjin iepeningen. Want we witte echt al lang dat der ek in soad boeren binne dy’t wol stapkes fersette wolle.

Schouten hie it ferkiezingsprogramma fan de FNP wol lêzen. No stiet dêryn ‘we kin alles sels wol’, en sy fûn it al moai dat yn de hiele stikstoarloch de regios harren eigen ynfulling bepale kinne. Yndachtich dat in jier lyn de aksjeboeren hjir net in slach foar de harsus krigen, mar kofje, doe’t se it provinsjehûs ynnamen. Machtige skets trouwens sneon yn de Ljouwerter oer hoe’t dy demonstraasje fan menuut ta menuut ferrûn.

Soks, it praten fan aksjeboeren en politisi hjit polderje. Schouten is dêr foar, ek al sjocht se dat it polderjen oer de corona inkeld mar betsjut dat mear mûlkapkes soargje foar mear pasjinten. Polderje, mar dan letterlik is ek de oplossing fan Eddy Wymenga. Polders moatte yn de feangreide soargje foar eigen wetterbelied. Oare polders moat goede lanbougrûn beheare, mar dan mei blommen. Fryslân krijt dan folle mear polderdykjes yn it lân. In soarte langtriedige terpkes. Dat is wer in lêbbige opmerking. Ophâlde dêrmei, we moat mei syn allen lyk tinke.  

Bliuwt noch ien ding oer. Schouten moat it boekje fan Wymenga lêze. Dan moat se tsjin Eddy sizze: ‘asto no soargest dat dit boadskip yn boeren, boargers en wetterskipsbestjoerders fan Fryslân delkomt, dan sil ik mei Klaas Fokkinga sjen hoe’t we dat betelje kinne’. Want we kin it wol wolle en tinke dat it sa moat, mar it is wol trije kear sa djoer as in Lelylijn.   


Een reactie plaatsen

07 10 2020

Wane

Ik ha hiel faak omtoarke yn de Alde Feanen. Neffens de webside fan Merk Fryslân hie ik my dan wane moatten yn de Amazone, de rivier dy’t fan Peru nei Brazilië rint.  Ik ha dat nea dien. Ik ha my altyd gewoan waand yn de Alde Feanen, tusken Warten en de Headammen. Yn de Amazone ha se gjin 18-mêd, gjin Skeanesleat en gjin Izakswiid. Yn de Alde Feanen ha we gjin krokedillen.

Merk Fryslân is de offisiële regiomarketingsorganisaasje fan Fryslân. Dat neame se offisieel, dan krij se teminsten bakken fol jild fan de provinsje.  Dy’t Fryslân hyt, en net sa at Merk Fryslân seit ‘Friesland’. Sterker, it spesiale gefoel foar in eigen folweardige taal wurdt net brûkt op dy marketingwebside. Lytse talen, dy’t wy sa nijsgirrich fine yn Ierlân, Wales, Katelonië en sa, jilde foar Friesland blykber net as toeristenlokkerke.  

Wy moat ús nammentlik foardwaan as wat oars. Oke, Ljouwert wol ús net yn in pream sette , sa at we yn Fryslân wend binne. Nee, dêr moat we yn in gondel. Mar om je dan daliks yn Venetië te wanen. De Ljouwerter iggen donderje echt net sa gau yn elkoar as dy fan it San Marcoplein dêrre.   

Starum is, tanksij dy rige lilleke kleurde hûzen oan de âlde haven, krekt Kopenhagen neffens Merk Fryslân. Ik seach it fanwege dy kleuren mear as Curacou, mar ek dan mist Starum fansels noch dy skitterende draeibrêge fan Willemstad.

De stifting Alde Fryske tsjerken slacht op de trommel om minsken te fertellen dat al har âlde tsjerken wer opknapt binne. Merk Fryslân stjoert de toeristen nei Ealahúzen, dêr stiet noch in tsjerke ûnder wetter by de Langehoek. Dan bin je neffens Merk Fryslân efkes yn Atlantis.   

At ik de Aldehou sjoch, moat ik my wane yn Pisa. Dêr stiet ek wat skeef. Of at ik de Bosbergtoer yn Appelskea opklim om oer Drinte te sjen, moat ik my wane yn de Burj Khalifa. Ik soe net iens wite wêr at dy stiet. At ik de bosken ûnder dy toer yn gean, dan bin ik ynienen yn Canada. Ja, dêr ha se ek beammen. En we ha hjír no al in wolf, mar noch gjin bearen.

Leaf Merk, at ik troch de dúnen fan Flylân strún bin ik net op safari; at ik troch Oranjewâld fyts lâns dy grutte lânhûzen bin ik net yn Kent.  En omt Jan Faber in plateautsje makke hat fan stiennen dy’t him yn de ruilferkaveling oer de teannen rôllen , hoech ik my net yn Stonehedge te fielen, mar bin gewoan yn Mûnein.

At ik it tempeltsje fan Ids Willemsma op de Waaddyk stean sjoch, fiel ik my net op de Chinese muorre. Foppe de Haan is dêr mei de Olympyske Spelen fan 2008 in eintsje oprûn en seit dat it in hiele sjouw wie. Dan wol ik my dêr net wane; it tempeltsje fan Ids kom ik samar yn. Dan sjoch ik de wide romte fan it waad, en dan waan ik my net yn it Australische bûtengebiet. At ik dêr in fûgel sjoch, tink ik net dat ik op de Galapagoseilannen bin. Ik bin gewoan op ús Waad. In op himsels steand ynternasjonaal unyk UNESCO gebiet.   

Merk Fryslân hat wol in bytsje gelyk. At ik lâns de alve stêddefonteinen toffelje, fiel ik my yn it bûtenlân. Dy fonteinen bin ûnfrysk. Dêrom bin se hjir delsetten yn it jier dat we kulturele  haadstêd fan Europa wienen en tochten dat we dat fertale moasten yn allerhande bûtenlânsk gedoch. Doe wienen we ússels al net mear.

We ha wol gauris yn it bûtenlân west. Moai. Dan riden we wer werom en seine: hjir is it ek moai. At we by Nijemarrum troch it bosk ynienen by de Iselmar útkomme, dan hoech ik Gurbe net sjonge te hearen oer de Cliffs of Mohair, want we bin yn in unyk stikje fan Gasterlân. Sa soe ik trochgean kinne.  

Us eigen gebiet. De hiele provinsje. De súdeasthoeke hat gelyk, alles is unyk. Fryslân is net te fergelykjen mei hokker stikje fan de rest fan de wrâld. Lokkich soarget de corona der foar dat we net op fakânsje nei it bûtenlân hoege. We kinne, sûnder op de webside fan Merk Fryslân te sjen, hjir gewoan bliuwe.


Een reactie plaatsen

30 09 2020

Stadich

Lit ik it fersichtich sizze: de snelheid fan hanneljen fan de oerheid is net sa grut. Dat brekt dy oerheid yn dizze coronatiid seker op. Besmettingen gean hurder as it tinken dêroer. De oerheid is lykwols noait snel yn it nimmen fan beslúten. Dat is ús skuld, omt wy soarge ha dat we altyd oeral oer meihaffelje kinne. No dat dogge we dan ek.

It is foar it oare in wrâldwiid probleem. Âlde minsken lykas my gripe dan daliks wer werom nei de 60-er jierren. Oarloch yn Vietnam. Alle dagen de meast freeslike bylden op de telefyzje. Foar it earst kearde de wrâld him tsjin de Amerikaanse polityk.

We mochten fan in boer in stikje greide tusken Beetstersweach en Nij Beets brûke. Dêr sloegen we alle sneontemoarns allegear gatten yn. De middeis yn optocht dêrhinne. Dan setten we yn elk gat in krús, dat stie elk foar tsien deaden. Der stienen hûnderten krúsen op it lêst.

Soks barde de hiele wrâld oer. Op in gegeven stuit gie Amerika fuort út Vietnam. Folle letter ha we pas begrepen dat it net oan ús krúskes lei, mar omt de Noardvietnamezen better wienen yn in jungle-oarloch.  

Yntusken hienen we omraak Amerikaanse kearnwapens yn it lân. Dy woenen we wol fuort ha. Watte, sântich persint fan it Nederlanske folk woe dat wol graach. Sa’n 40 jier lang aksje. Lubbers hie lykwols  de Amerikanen fan alles tasein. Hy woe net om lyk. Uteinlik ha we it wûn, mar likegoed lizze se noch yn Volkel. De SP is fannewike wer aksje begûn om se dêr toch ek mar wei te heljen.   

Doe makken we nije spandoeken. Tsjin kearnerzjy. Dat rêdden we rap op, fanwege Tsjernobyl. Doe wie de oerheid ek benaud. Dat is de VVD no net mear, dus dy begjinne no wer spandoeken fóar kearnenerzjy te skilderjen.  

Dat bin fan dy ivige disksjes. Dy bliuwe alsmar trochgean en dan wurdt de oerheid noch folle stadiger. Nim no yn Fryslân. De igge lâns it waad waard in dyk. De see dêrnjonken foel droech. Boeren seagen dêrnei en seine dat kin we wol brûke. At we dêr jirpels sette, hoecht mem der yn de keuken gjin sâlt mear oer te dwaan.

Begjin 70-er jierren wiene der lykwols in hiel soad lju dy’t mear fan frettende fûgels hâlden as fan Waadjirpels. Natuerfreaks. Lange, heel  lange diskusjes. De natuer wûn úteinlik. Dy natuerlju boartsje troch. Se wolle no ek de boere binnen de dyk ferdriuwe. Fersilting. Dan kin dy fûgels ek efter de dyk frette. Moai om te sjen dat de boeren har no fersette op deselde wize sa’t de natuerminsken dat yndertiid dwaan moasten.   

It alderstadigst dogge se fansels mei de fleanbasis Ljouwert. Sa stadich dat ik dêr net mear oer kin. Ferline wike op twitter in berjochtsje fan de basis dat de F16s fan Ljouwert no ferantwurdlik  binne foar de ferdediging fan de loft boppe de Benelux. Yn de takomst dogge de F35s dat. Dy bin trije kear sa lûd. Dy binne net te beteljen. At der ûnwaar is boppe de Benelux wurdt der net ferdigene. We bin dochs ferdoarje net yn oarloch of sa. Ferdediging fan de loft.  Skyt omheech.

De befolking fan Fryslân en seker de lju om de basis hinne wurde kear op kear al 75 jier lang ferneukt.

Altyd mar wer dat it lûd net te lûd is, mar dat kin je net heare omt dy fleantugen te lûd binne.

Altyd mar wer regearingspartijen dy’t sizze dat we safolle wurkgelegenheid fan dy fleanbasis ha. Mar at it wurk fanwege corona der net mear is, sizze se dat der mei gauens oar wurk is. Sykje dat dan ek foar de fleanbasis.

En altyd mar wer, stel dat de Russen in kear komme. Fantasten.

Ik ha der myn nocht fan. Ik soe wolle dat jim dizze twadde coronagolf brûke om, mei my, ris hiel goed nei te tinken wat foar wrede aksje je dwaan kinne soenen om dy ivige mieninkjes yn ien kear fuort te soademieterjen. Sjitte of konstant drônes is te maklik. We moatte net mear tsjin de basis wêze; we moatte in beweging foarmje om de basis definityf fuort te krijen. Skouderophellers dogge net mear mei. Dan bin je fout nei de oarloch.    


Een reactie plaatsen

23 09 2020

Soer

It FNP-gemeenteriedslid Aant Soeboer neamde my soerder as syn eigen jittik. Dan brûkt hy, tinkt my, ferrekt sacht guod. Likegoed hat hy rjocht op in skiednisleske.    

Novimber 1951. Kneppelfreed. Fedde Schurer stiet foar it gerjocht omt hy in rjochter bêrneftich neamde, doe’t dy in Frysk pratende fertochte net ferstean woe. Foar it earst en lêst ha de Friezen doe op it Saailân wat yn plysjes omslein. Dan komt der geâldehoer en, nei lange, lange jieren, ha we it rjocht krigen om Frysk te praten foar it gerjocht. Dat wurket net, omt der gjin tolken binne. At Fedde Dijkstra der net is, kin de ferfanging net iens begripe wat Jenny Douwes seit. De provinsje sil no sels tolken betelje, wylst Syrië net in sint betellet at der in Syriër foar it gerjocht moat. 

In 1975 kaam ik werom yn Fryslân. Ik ha in soad yn sealen wurke. Altyd siet der wol ien dy’t je net ferstie. It kaam my ynearsten de strôt út. We ha sels by in rjochtstreekse radioútstjoering wol ris ien hân dy’t frege at de útstjoering net gewoan yn it Nederlânsk koe. Dat koe net, mar Omrop Fryslân waard wol twatalich. We tochten: se ha ek wol wat gelyk, guon ferstean it echt net. It boadskip fan Kneppelfreed siet net yn de hiele befolking.

Septimber 1980 krigen we dus in ferplicht oerke Frysk op de legere skoalle. Mar at de skoalle minder as fiif persint Frysktaligen hie, hoechde it wer net. Dus der bin in pear skoaltsjes op’e doarpen dy’t it in oerke dogge, wylst se oars de earste twa jier kompleet yn it Frysk diene. Dat mei net iens mear. Yn 1993 waard it ek ferplichte yn it fuortset ûnderwiis. Tsja, at dêr no fjouwer of fiif learlingen ekskamen dogge per jier, komme der al stikjes yn de krante.     

Dertusken yn wurdt it 1 jannewaris 1984. Gemeentlike weryndieling. De rieden setten hat yn om de nije gemeenten stâl te jaan. It wichtigste dêrby foar Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel wiene offislële Frysktalige plaknammen. Yn Den Haach wiene se der mei oan en skoden it ôf op de PTT. Dat moast mar sizze dat it tefolle koste. Dy ha sawat fiif jier tsjinfochten. Wol ferlern, mar Boansterhim is noait ûntstien. En Tytjerksteradiel wie de earste gemeente mei in one-issue gemeentebelangenpartij, dy fan Hessel Bouma. 1990, it bertejier fan Aant Soepboer, kamen se mei fjouwer sitten, tsjin Fryske plaknammen, yn de ried. 

Sa linkendewei ha nije weryndielingen ek oare gemeenten der ta brocht om dit ûnsingedoch troch te setten. It jout nammentlik hielendal neat. Foar 17 miljoen Nederlanders wenje ik yn Woudsend, foar in Fries is it Wâldsein. Prima dochs. En at je it op’e buorden sette, ha dan net sokke idioate diskusjes as de Waadhoek oer boppe of ûnder en at je it dogge, doch it as hiele provinsje. Al moat je je dan ek wer realiseare dat soks noch neat seit at de Ljouwerter Krante it sels ferdomd om de offisiële provinsjenamme Fryslân te brûken.

Ik bin dus soer oer it Fryske gedrach ynsake it Frysk. At we it dogge , doch it dan gewoan. It heart sa. Dus net mear in orgasme krije at Willem-Alexander en Maxima wat Frysks brabbelje. En stim net mear  op CDA-er Harry van der Molen. Doe’t se him op’e telefyzje fregen wat it wichtichste Fryske sintsje wie, sei hy ‘bûter, brea…’. It is gewoan ‘ik wol in beerenburgje ha’.  

Skiednis. Yn 1962 ûntstie de FNP. Doe in taalpartij. It duorre mar efkes of PvdA en CDA hellen de FNP links en rjochts yn. Omdat, sa’t se seine, se mear klear krije koenen. Ja, allegear formele dingen, mar je koenen der altyd wer ûnderút. Dat neam ik gjin belied meitsje. En ferdorie, yntusken is de FNP ek noch beliedspartij wurden. Oer it Frysk bin we net in meter foarút kaam. We bin in folk wat syn eigen taal net yn libben hâldt.  

Ik bin soer. Net negatyf, Aant. At myn pakesizzers my yn it Frysk appe bin ik tefreden, ek al is it noch wat breklik skreaun. Dêrom Aant, soe ik dyn krêften mar brûke foar goed ûnderwiis yn ús Frysk. Want de polityk hat dêr noait in hout fan begrepen. 


Een reactie plaatsen

16 09 2020

Fraechtekens

Ik ha fannemoarn wat fraachjes. Dat is foar it oare neat oars as  ferbergje dat ik it oer ferskate saken ha wol.  

Fraach ien: Wêrom krije al dy FNP-ers, en ek guon oare minsken, sa’n wip yn de angel fan dat der Frysktalige plaknammen op guon buorden by set wurde yn Noard-east Fryslân. At in doarp it net wol, omt se te ticht by Grins lizze of sa, dan hoecht dat wer net. At je fan sók heal belied sá oerol reitsje.

It is krekt as yndertiid by Frysk ferplicht op skoalle. Heu heu. Ja, de eilannen, de Stellingwerven, it Bildt, Ljouwert, Hearrenfean, Drachten en oare plakken wêr’t se wat krûm prate, dêr hoegde it net. Prima. Mar dan moat djipFriezen net heu roppe, want se ha neat berikt. Boppedat wurdt it Frysk echt net better at der de Lytse Jouwer op it boerd stiet en net ien kin it lêze.  

Dêrútwei ûntstie fraach twa. Hoe soe it komme mei it Frysk yn de Ljouwerter Krante at de Telegraaf it dêr foar it sizzen krijt. Ik tink dat se har dat op de redaksje fan de Ljouwerter ek yn it sin brocht ha. Ik lies teminsten sneon in ynterfjoe fan Ton van der Laan mei de Fryske baas fan de partij Foarum, Maarten Goudzwaard. Dy hie in soad te sizzen en dat kaam allegear yn moai geef Frysk yn de krante. Dat ha de measte redakteuren dêr noait dien. In wapen yn de ûnderhannelingsstriid oer redaksjonele frijheid yn it brûken fan it Frysk tink ik.   

Fraach trije. Wat dogge we no mei al dy hûzen dy’t no sluten wurde  troch boargemasters fanwege drugs. Benammen Oebele Brouwer sit noch folop yn syn âlde wurk, hy rûkt wat en slút daliks. En it hûs, wat bart dêr mei? Ik tink dat der dit jier sa’n 75 drugshûzen yn Fryslân leech komme te stean. Mar we ha dochs wenningneed yn dit lân. Rûkt it te bot yn dy hûzen, dat der net ien yn kin? Slút sa’n hûs en set der in pear starters yn.  

Fraach fjouwer. Wêrom komme de politisi yn Fryslân net yn it gewear tsjin de fleanbasis. Dei oan dei fertelle de omwenjenden op in lûdshinderapp ús, en har dus ek, dat de F35 echt in kear safolle lûd feroarsaket as de F16. En dy wie al lûd genôch. Boppedat hat ûndersyk útwiisd dat de F35’s foar Amerikanen net iens te beteljen binne om se yn de loft te hâlden, hoe soenen wy dat wol kinne. Ik wit wol dat politisi dy’t ea de bek dêroer iepen dienen tsjin in stienhurde doar oanrinne. Mar lit yn elk gefal hearre dat dit net de ôfspraken wiene wêr’t jim yndertiid akkoart mei gien binne. Jim stilte is wat earferdôvjend.

Fraach fiif. Ik lies dat it wetterskip no ûndersykje sil at it wol goed is om it wetter yn de sleaten wat heger te dwaan. Hoe ist mooglik, sokke ûndersiken ha al lang west en bewiisd dat heger wetter better is. De fraach is wêrom at it wetterskip it dan wer oerdocht. Omt se in oar andert ha wolle, mar ek omt se dêr o sa graach tefolle jild útjouwe. Se smoare no al yn ús stront. En sa ha gjin sinten mear om húskepapier te keapjen. Sla dan sa’n ûndersyk ek mar oer, it hat gjin inkeld doel.    

Fraach seis. Wêrom docht de GGD yn Fryslân alles oars en blykber ek better as de oare GGD’s yn Nederlân. Ha se dêr ek gjin ienriedich belied? Miskien omt Lutz Jacobi dêr de baas west hat?  It is fansels wol lekker dat it yn Fryslân allegear wat flotter giet as earne oars. En  at je dochs mei de sifers oan de slach binne, dan blykt gewoan dat de hiele corona hjir folle minder wie, mar dat we yn de fakânsjetiid in wat gruttere oanslach krigen omt hjir safolle Hollanders en Dútsers kamen om fakânsje te fieren en omdat der sels yn Fryslân noch genôch dwazen binne dy’t dochs nei it bûtenlân geane.

Hea, no set ik ynienen in stek om Fryslân hinne. Dat mei net, sei de kening juster. We moat it samen dwaan. Want oars kom je net fierder as Fryske plaknammebuorden.       


Een reactie plaatsen

09 09 2020

Betizing

Ik bin yn betizing. Der waard fannewike mear bekind oer it Wopke Wiebesfûns. Dat is in fûns fan 20 miljard, wat neamd is nei twa politisi dy’t my al yn betizing brocht hienen. Wopke Hoekstra, dé CDA kandidaat, liet syn eigen partij yn de steek troch gjin listlûker wurde te wollen. En wy wurde oars altyd sá lokkich at dy lju fan Fryske komôf binne. No moat we it by it CDA dwaan mei ivige ja-knikker Harry van der Molen. Wylst Wopke ús dochs troch de corona skuord hat, troch elke seurkont daliks jild te jaan.

Wiebes is noch betiizjender. Hy die earst finansiën, waard oan de kant skood troch Wopke syn maat Omtzigt, omt de belêstingen yn dit lân mear jild binnenhelje as at de minsken ha. Wiebes giet no oer it gas, mar omt hy net mear yn Grins doart te kommen, hellet hy it hjir mar út de grûn. En seit: it Waad is moai, mar ik helje it sâlt der al út.  No ja, Fryslân is dochs al fersakke.

It Groeifûns is dus jild fan Wopke, brûkt op de wize fan Wiebes. De Keamer jout it jild oan in ûnôfhinklik zwikje minsken, en dy sizze do krijst al wat en do neat. Gjin polityke diskusje. Normalerwize soe ik dêrfan hâlde, ik ha it mier oan dat se sa lang prate oer projekten dat se net iens mear nedich binne. Mar no? 

Sjoch, Rutte hie’t freed al oer grutte ynfrastrukturele projekten. Doe krige deputearre Avine Fokkens bykâns in orgasme. Rutte bedoelde echt grutte dingen fansels, mar Avine stoppe alfêst 5 miljard yn har Lelylijnponkje. Wylst dat jild ek nedich is foar duorsemens en klimaat. Krij we no in ynfesteerder dy’t seit ‘ik liz dat spoar fan Lelystêd nei Grins oan, jou my dy 5 miljard mar gau’. Ja, ho dan doch ik net mei.

At de Lelylijn, wy neamden dat it Súderseespoar, al of net komt, kin my neat skille. Foar ús Súdwesthoekers dy’t net nei Grins wolle, hoecht dat net. Mar at er der komt, poerbêst. Wat ik mis is it totaalplaatsje, der is wol mear as nei de Ikea yn Grins gean. Want dy spoarline hat rails, stasjons, oergongen by wegen en wetter, koartsein romte nedich. 

We moatte hjir bygelyks noch 5400 fuotbalfjilden oan bosk plantsje om CO2 op te sûgjen. 3600 bunder. Yn Gaasterlân en Fochteloo bin al beammen sat. Je kin ek net fan Olterterp en de Sweach rjochting Drachten útbreidzje, want dan moat al dy beammen wer kapt wurde at dêr in trein los moat.

We ha hjir en dêr sinnefjiden, de provinsje sil besjen wêr’t dy komme kinne, mar op de wize fan Drylts bin we der bliid mei. We moatte noch in kwak wynmûnen kwyt. We wolle hjir in kûllizelânskip ha, mar dan leafst sûnder treinen, dy’t dêr troch hinne flitse.

Der moat hûzen by, want we wenje aanst allegear allinnich yn in hûs, likegoed mei in oprit foar twa auto’s. We jouwe miljoenen út oan plak foar de skriezen, dan kin je net mei in trein troch de ikkers fleane. En we moat der fansels om tinke dat de wolven dy’t hjir komme net oerriden wurde troch de trein.

We moatte folle mear fytspaden foar E-bikes ha. Kuierpaden ek, oars kom je net op de foto yn de Ljouwerter. En we moat mear wetter kwyt kinne. Romte.

Avina sei noch foardat se de 5 miljard rûkt hie, dat de gemeenten romte hâlde moatte foar de trein. Lokkich, dan komt dêr miskien dochs in polityke ôfwaging. Trouwens at se aanst dat hiele Groeifûns yn de ferkiezings ha, dan meitsje se de projekten dochs wol bekind. Inkeld dan duorret alles wol wer ferrekte lang.

Gearfetsjend, ik wol graach it hiele plaatsje ynklusyf trein goed beprate. At Wopke en Wiebes dy trein sels regelje sille, dan moat wy ús dus de bek hâlde. Mar at se dy miljarden wol dellize, dan bin we fierder as at we ea west ha. Oan de oare kant seit VNO/NCW-noard foarsitter Sieger Dijkstra dat sa’n treintsje moai is, mar dat we dat jild hjir ek foar oare dingen nedich ha, lykas kennisekonomy en wetterstof.  

Begripe jim no dat ik yn betizing bin? Jim wierskynlik ek.    


Een reactie plaatsen

02 09 2020 Fleur en mineur Freed tsjin it middeismiel wienen der parsekonferinsjes fan de twa beroemdste mannen fan it Hearrenfean. Te witten, en hâldt dizze folchoarder mar oan tenei, Gerry Hamstra en Tjeerd van der Zwan. Se hjitte sûnt freed fleur en mineur. Gerry Hamstra fan SC Hearrenfean hie al in pear wike yn mineur west. Hy is technysk manazjer, dat is in oar wurd foar keapman. Hy moast al wiken keapje en ferkeapje. Hy die lykwols neat en krige fan elk op de bealch. Want Hearrenfean oefene en oefene en krige hieltyd op de kloaten. No sizze oefenwedstriden neat. Wy gienen dêr eartiids wolris hinne om sels efkes te sjen, mar we dienen der noait wat mei. Tsjintwurdich ha je wiidweidige foarskôgings, oefenwedstriden wurde live útstjoerd en se eamelje dêrnei der noch dagen lang op troch. En je ha der neat oan. It neieameljen wie no wol hiel kritysk en ik moat tajaan: it fuotbaljen fan Hearrenfean like nearne nei. Dus Gerry Hamstra krige op de bealch, mar hy beweegde net. Dat wie him nammentlik ferbean troch it stiftingsbestjoer. Net troch Roozemond, dy wie blykber te drok mei it oefenfjildsje yn Skoatterwâld. Wol frjemd trouwens fan dat stiftingsbestjoer. Foarsitter Fedde Pronk sei ommers in pear wike lyn noch yn de Ljouwerter dat hy supporters en sponsors meiprate litte wol. No dat barde no hielendal net, want dan hie elk tsjin him sein keapje, we wolle echt wol better fuotbal sjen. Gerry moast lykwols earst ferkeapje. Uteinlik gie Ejuke nei Ruslân. Alle fuotballers dy’t je net kwyt kinne, kin dêr nammentlik wol hinne. Se bin út byld, mar dat makket de measten neat, want se fertsjinje grouwélich. No ja, en doe koe Hamstra keapje. De earste stap wie net sa nuodlik. Henk Veerman woe wol krûpende werom nei Volendam en dan kin hy by Hearrenfean moai noch wat fertsjinje. Hy hie al belle en komt werom. Supporters wolle o sa graach âld en âlde fuotballers wer werom ha. Dwaas. Ik wik jim dat Arjan Robben net langer as tweintich menuten meidwaan sil. Ien kear. Huntelaar hat him dealake doe’t de Hearrenfeansupporters him wer helje woenen, hy fertsjinnet op de Alaxbank mear as de alve fan Hearrenfean meielkoar. Suarez nei Ajax? Ferjit it, soks wol net. Mar wy krije Henk Veerman wer. Gerry Hamstra yn de fleur, de supporters ek, mar at dat sa bliuwt moat we ôfwachtsje: Veerman hat al earder by Hearrenfean spile sûnder dat hy ballen fan de fleugels krige, no dan stiet hy dêr frij iensum. Tjeerd van der Zwan wie wiken werom in fleurich man. De gemeente skreau allegear swarte sifers, en dat hie jierren oanien wolris oars west. Wy fûnen it frjemd. We seine dat it opfallend wie, want elke gemeente kaam yn de reade sifers, wêrom krekt Hearrenfean dan net? Dus duorre it net sa lang dat Tjeerd wer yn mineur wie. Freed. It die bliken dat der earder in strukturele flater makke wie. Ynienen hat Hearrenfean wer twa miljoen te min. Hoe is sa’n flater mooglik. Ik wit it ek net op de stoer ôf altyd krekt, mar je wittte dochs globaal wat je yn de beurs triuwe en wat je oan de taap wer útjouwe. En by dy amtners yn Hearrenfean gie dat jierren oanien mis. “Een menselijke fout”, zei Van der Zwan. Hy die sels it wurd mar efkes, want hy hie dy nije term útfûn. Menselijke fout, minslike flater is de minne fryske fertaling. Dus je sizze net krekt as Grapperhaus en de kening sorry, we wiene te entosjast. En 38 VVD-ers brûkten earder altyd it wurd ekskuus. Mar no ha we ynienen dus in ‘menselijke fout’. Da’s gjin ekskuus. Freed: Tjeerd yn mineur, Gerry yn de fleur. Sil ik jim ris in foarsizzing dwaan. Oer in heal jier hè. Dan is Tjeerd wol wer wat yn de fleur. De gemeente krijt in kompjoeterke dat de wurden struktureel en éénmalig net mear troch inoar hellet. Gerry wit ik net. Hoe’t Hearrenfean dan fuotballet wit we net, makket ek neat út. Want at der net hurd wat feroaret dan is it tekoart fan de sportclub dan noch altyd fiersten te grut. En dat is dan In strukturele “menselijke fout”.


Een reactie plaatsen

19 08 2020

Kloaten

Nederlanders bin grutte kloaten. Moat der yn de Keamer stimt wurde oer mear salaris foar de soarch, toffelje de partijen dy’t hjir de baas binne allegear de waarme sinne yn. Dus koe der net oer stimd wurde, dus krije de susters net mear jild, wylst de polityke mearderheid yn de Keamer dat no krekt wol woe. Dat is foar it oare net kloaterich, mar skandalich. Sa bin dy partijen no ienris. Mar wý bin kloaten dat we it op ús sitte litte. At we no ien kear de strjitte opmoatte om te sizzen dat der wat net doocht, dan is it no. Mar wat dogge we? We sykje in plakje op yn it skaad, lûke in bierfleske iepen en wachtsje oant fannemiddei de regearing syn fraksjeleden wer ûnder kontrole hat.

Friezen bin noch gruttere kloaten as Nederlanders. Ik sil jim in pear foarbyldsjes jaan.

Grutte kop yn de krante: wenningneed giet krimp tsjin. Ja anmehoela. Want as je trochlêze dan kin dat hjir inkeld at starters wrakken fan wenten keapje. Oars is der net. We moat trouwens  hielendal net bliid mei wêze dat alle krimpdoarpen wer fol reitsje soene. Dan ferdûbelt it autoferkear yn Fryslân ommers wer.

Alle dagen stiet yn de krante wol in berjochtsje dat de boargemaster in drugshûs yn syn of har gemeente slúten hat. Ja, no en? Dan stiet der wer in hûs leech. Mar der bin noch likefolle drugs. Ik lês of hear noait wat dat se dat yndamme. Wat is it doel?

Fryslân hat in soad elektrisiteitsstoaringen. Dat komt, witte we no, omdat ûnder de grûn stroomkabels oan elkoar keppele binne mei nekaldietmoffen. Ik hie der ek noch nea fan heard, en jim ek net. At dy dingen droech wurde yn de waarmte dan dogge se hun wurk net mear. En no komt it: dy dingen bin inkeld noch yn Fryslân te finen. En yn Amsterdam, mar der ha’k it net oer. It PEB, provinsiaal elektrisiteitsbedriuw hat se yndertiid oanlein. Se bin sa linkendewei oeral wer ferfong, hjir net. Dat is al kloaterich, teminsten at se wisten dat it spul net doogde. Mar it wurdt noch kloateriger: se witte net mear wêr at dy dingen yn de grûn sitte. Elke kear by in stoaring moat se de saak omsette en twa dagen dolle en dan ha se wer ien. Ik tink freegje it no efkes oan de lju dy’t by it PEB sieten en mei pensioen binne. Ik tink dat bygelyks Hans van der Zee yn de Súdwesthoeke alle nekaldietmoffen wol wit te finen.

At je fanwege gas en sâltwinning, klimaatferoaring en seespegelstiging ien goed belied foar it Waad ha wolle, dan is it wol hiel kloaterich en sleep minister Wiebes ta de nekke troch Waadslyk en ûnwaar. Dy komt hjir noait wer en lit it waadslyk yn de Grinser gasgatten sakjen.

Ien spiler fan Cambuur is koaroanabesmet en dan bin se dêr sa fan de mik dat se mei 4-0 ferlieze fan Volendam. Je ha dat risiko in pear moanne lyn naam, lul dan no net dat it net giet.

Oer koaroana sprutsen: se praten yn Hearenfean ôf dat de kroegen ’s nachts nei ien oere net ien mear talitte. Mar wa’t der sit, mei sitten bliuwe oant slútingstiid. Dan soargje se dochs, sa’t wy eartiids ek wol diene, dat je allegear foar ien oere yn deselde kroech sitte. Feest oant fjouwer oere ’s nachts. Sa gie it fansels yn Hearenfean ek, in maatregel fan Jan Kont.

Mar it alderkloaterichst is fansels dat de Fryske Akademy net in direkteur fine kin. ‘’Je moat in goeie wittenskipper ha, dy’t ek in  goeie bestjoerder is’, fynt it bestjoer, dat altyd graach foar in dûbeltsje op de earste rang sitte wol. Se sykje no al yn it bûtenlân. Der sil aanst fansels in Belch komme dy’t nei twa jier en in pear miljoen skea wer fuortgiet.

Wêrom moat de direkteur fan de akademy in wittenskipper wêze? In  goeie bestjoerder is breanedich. Dy’t nei al dy jierren dat de akademy no yn it skaad wurke hat, it no wer ta ûnderdiel fan de mienskip makket. Sa’n bestjoerder mei jusjes wat wittenskiplike ynterresse wit ik sels yn Fryslân wol te finen. Mar ja, dy komt der net, omt it bestjoer foar sokkenn de kloaterige kant it neist is.


Een reactie plaatsen

12 08 2020

Kommunikaasje

Sander Warmerdam, haadredakteur fan de Ljouwerter Krante, hat sneon boargemaster Jehannes Kramer fan Noardeast-Fryslân, efkes it mannewaar opsein yn it deistige haadartikel yn de krante.

At soks terjochte is, sit ik op de earste rige te applaudisearjen. Diskear klapte ik net. Sander kapittelt Jehannes omt dy trochkrige dat der yn Dokkum minsken by in feestje besmet wurden binne oan de koaroana. Jehannes sette dat op Facebook. Ek op Twitter, mar dat lêst Sander blykber net, want hy ferbea oerheidsman Jehannes inkeld om tenei Facebook te brûken.

De Ljouwerter Krante kin nammentlik net wurkje mei oerheidslju dy’t  sels mar wat dogge op de sosiale media. No die Jehannes net samar wat. Jehannes ferbruts him sels alhiel, en sette it berjochtsje yn it Nederlânsk op de sosiale media en warskôge derby ek noch efkes op de wenstige toan fan oerheidslju: jongens, denk asjeblieft om wat we met z’n allen hebben afgesproken, niet aan elkaar zitten.

Sander lies dat op Facebook, drukte syn laptopke oan en seach op de webside fan de gemeente Noardeast Fryslân. Dêr sjocht foar it oare noait immen nei, want elkenien docht it mei facebook of twitter. Of hielendal net. Dus dêr stie noch neat op. En dêr wie Sander lulk oer.

Hy wol dat Jehannes sokke dingen tenei earst offisieel fia syn  kommunikaasjeadfiseurs op de webside set. En in parseberocht nei Sander stjoert. Dan komt de Ljouwerter dêrnei. Ek op de sosiale media foar it oare. Dan pas mei om Sander elkenien der op Facebook  op trochhaffelje. Jehannes eventueel ek wol, al had Sander dat leaver net want dan liket hy tefolle op Trump. En ek dat wie in gedachte dy’t oare formalisten graech fan Warmerdam oernamen.

Formalisme yn de kommunikaasje is fansels deadelik foar dy kommunikaasje. Lance Armstrong sette nei elke etappe ien kwoot op sosiale media, en elkenien wie der deablid mei, dan hiene je temisten wat. Oerheden kuierje al lang de wei dy’t Sander net wol. Gehoorgestoorden hoege net te wachtsjen dat hy Rutte syn ferhaal yn de krante set hat, se sjogge mei nei wat Rutte seit. Yn sa’n tiid libje we no.

Der wie it wykein in man dy’t syn op slot sette fyts by in sleat in ein bûten Warten stean hie. Der lei ek syn jas. Nuver, de man wie fuort. De plysje kaam der by. Se sochten efkes, mar ûnderwilens fregen se ek op Facebook oft immmen hjir ek wat fan wist. De man reagearde daliks en sei op facebook dat hy de fyts en jas fergetten wie, “bring se my mar”, of sa. Docht der ek net ta. At der earst in parseberjocht fan de plysje feskynd wêze moatten hie, hienen se yntusken trije dagen socht as wylden en alle sleaten omdolt, foardat dy man wat heard hie.

Ik wit ek wol wat der oan facebook en twitter mankeard. Alles wat minsken brûke kinne, wurdt no ienris ek misbrûkt. Mar jonges, de kommunikaasje giet no wol hûndert kear sa hurd. Ik snap it geseur ek net. Eartiids moasten de media har altyd dea belje at der ek wat wie, no sette brânwar en plysje it daliks op facebook. Ja, dan is de brân al wer út foardat de media der wat mei dien ha, mar it is dochs it wichtigste dat dy brân wer út is.

Media soenen dêr handich op ynspylje kinne, mar dat dogge se net. Se smite ús dea mei komkommernijs. Ik wol net fan elke keatsslach op de hichte hâlden wurde, ik wol inkeld efkes witte wa’t it wûn hat. Ik wol net lêze dat de brânwar in kat út in gloppe weifiske hat. Unnijs. No kin je sizze, smyt dy media dan fan twitter. Mar dy ha ek wolris goeie eigen dingen dy’t ik graach witte wol. Dat sette se ek op twitter, want se witte al lang dat de krante inkeld noch goed is foar wat eftergrûnferhalen,  rou-adfertinsjes, meidielings en it ynpakken fan fisk.

Dus Sander, Jehannes die it neffens my tige goed. Op freedtejûn dochs e minsken berikke, de saak yn gong sette. In boargemaster dy’t bûten de net iens ôfpraten offisiële paden giet, en tinkt ‘ach, at de amtners no yn in feestje yn Dokkum sitte, ach dan warskôgje ik Sander sels wol efkes. Want dy sit ek op Facebook’.